Qarjy piramidasy degen sóz tirkesin kóbimiz jaǵymsyz qubylys retinde qabyldaimyz. Soǵan qaramastan, ony nasihattaityndar da, oǵan senip qatysatyndar áli de bar. Bul mátinde biz alaiaqtar qazirgi piramidalardy qalai búrkemeleitini jáne nege oǵan qatysý eshqashan tiimdi bolmaityny týraly aitamyz, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Qarjy piramidasy degen ne?
Bul alaiaqtyq shema. Uiymdastyrýshylar qatysýshylarǵa belgili bir soma engizip, dostaryn, týystaryn, tanystaryn shaqyrýdy usynady. Olar da dál sondai jarna jasaidy. Biraz ýaqyt ótken soń jańa qatysýshylardyń aqshasy esebinen burynǵylar óz salymdaryn qaitaryp, ústinen paida kóredi.
Qai tusy qaýipti?
Másele jańa qatysýshylar legi erte me, kesh pe, toqtaidy. Sol sátte piramidaǵa aqsha kelmeidi, iaǵni buryn kirgender paiyz túgili salǵan aqshalaryn da qaitara almaidy.
Al jarnalar shaǵyn bolsa she? Az aqshaǵa táýekel etken durys emes pe?
Piramidany uiymdastyrýshylar qýlyqtaryn dál osylai oilaityndarǵa baǵyttaidy. Alǵashqy ainalymda az paida kórgender ekinshi, úshinshi ret qatysyp, barǵan saiyn kóbirek aqsha salady. Bul piramida «jarylǵansha» jáne uiymdastyrýshylar barlyq «salymshylardyń» aqshasymen birge ǵaiyp bolǵansha jalǵasa beredi.
Mundai áreket zańdy ma?
Joq. Qazaqstanda qarjy nemese investitsiialyq piramidany qurý men basqarý Qylmystyq kodekstiń 217-babyna sáikes tyiym salynǵan. Mundai ispen ainalysqandarǵa jeti jylǵa deiin bas bostandyǵynan aiyrý jazasy qarastyrylǵan.
Onda nege jańa piramidalar paida bola beredi?
Alaiaqtar piramidalardy zańdy biznes túrinde kórsetedi. Mysaly, klientterdiń aqshasyn týrizm ne shoý-biznes jobalaryna salyp jatyrmyz, kosmetika, áshekei buiymdar nemese basqa taýar satamyz dep sendiredi. Negizinde eshqandai investitsiia da, saýda da bolmaidy — «tabys» tek jańa qatysýshylardyń jarnalarynan túziledi.
Taǵy bir búrkemeleý tásili — «halyqtyq oiyn», mysaly «Ortaq qazan» siiaqty. Iaǵni, bul jerde bári adal adamdar, óz otbasylary úshin aqsha tabýǵa tyrysady, sondyqtan bir-birin aldaý orynsyz degen túsinik qalyptastyrady.
Biraq mundai «oiyndardyń» máni ózgermeidi: jańa qatysýshylar azaiǵanda, piramida kúireidi, al uiymdastyrýshylar barlyq aqshany alyp joǵalyp ketedi.
Qarjy piramidasyn shynaiy biznesten qalai ajyratýǵa bolady?
Mundai alaiaqtyq shemalardy tanýǵa kómektesetin birneshe «qyzyl jalaýshalar» bar:
- Táýekelsiz, tez ári kóp tabysqa ýáde berý.
- Dostaryńyz ben tanystaryńyzdy «bizneske» shaqyrýǵa úgitteý nemese mindetteý. Keide sizdiń tabysyńyz dál osy shaqyrǵan adamdardyń sanyna bailanysty bolady.
- Tabys tabý tetiginiń ashyq bolmaýy. Qomaqty kiristiń qaidan keletinin túsindirmeidi. Onyń ornyna «kriptovaliýtaǵa investitsiia» nemese «birjadaǵy oiyndar» siiaqty bulyńǵyr sózdermen shekteledi.
Al piramida uzaq ómir súrse she? Qarjylyq táýekel azaimai ma?
Piramida neǵurlym uzaq ómir súrse, soǵurlym oǵan qatysýshylar kóbeiedi, al olardyń salǵan aqshasy arta túsedi. Demek, uiymdastyrýshylar burynǵylarǵa tólem jasaý úshin barǵan saiyn kóbirek qarajat qajet etedi. Bul jańa qatysýshylardyń úzdiksiz aǵymyn talap etedi, al mundai aǵyndy uzaq ýaqyt ustap turý múmkin emes.
Sondyqtan piramida báribir kúireidi — bul tek ýaqyt máselesi. Bir nárse anyq: piramida neǵurlym «eski» bolsa, soǵurlym zardap shekkender de, keltirilgen shyǵyn da kóp bolady.
Esińizde bolsyn, qanshalyqty jeńil tabysqa qyzyqtyrsa da jáne sizdi shaqyrǵan adamdar qanshalyqty senimdi kórinse de munyń nátijesi bireý-aq - ýáde etilgen bailyqtyń ornyna aqshadan aiyrylý men qaryzdar.
Aitpaqshy, «Kaspi.kz alaiaqtarǵa qarsy» naýqany aiasynda jańa beinerolik jaryq kórdi. Onda qarjy piramidalarynyń qalai jumys isteitini naqty kórsetiledi.
Eske salaiyq, adamdar aldaýǵa túspeýi úshin Kaspi.kz Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń qoldaýymen eń kóp taraǵan alaiaqtyq túrleri týraly beinejobalar seriiasyn túsirdi. Jańa videolar ár eki apta saiyn Kaspi.kz-tiń resmi YouTube-arnasynda jariialanady.
