Bólip tólese de, aqshaǵa alsa da dúkender nege bir baǵa usynady? Osy saýal tóńireginde sońǵy kezderi qoǵamda daý týyndaýda. Eki baǵa nemese bólip tóleitin kezdegi baǵa men naq baǵany kórsetip qoiý týraly bastama da kóterilýde. Qarjyger-maman Aidarhan Qusaiynov muny óte nashar bastama dep sanaidy. Sóitip oǵan dálel de keltirip, jelide jazba jariialady. Dalanews.kz maman jazbasyn aýdaryp, oqyrmandar nazaryna sol kúiinde usynýdy jón kórip otyr.
"Eki baǵa nemese bólip tóleitin kezdegi baǵa jáne naq baǵany kórsetip qoiý týraly bastamaǵa kelsek. Ony men óte nashar bastama der edim. Oǵan dálel keltirý úshin osy jaittyń shynaiy ómirde qalai kórinis tabatyndyǵyna bir úńilik kórelik", - deidi ol Telegram-daǵy arnasynda.
Birinshiden, klientterdiń sanatyn qarastyryp alaiyq: "negizgisi" - múlde nesiege jolaǵysy kelmeitinder. Olar bai da, kedei de bolýy múmkin, sońǵysy aldymen aqsha jinaýmen ainalysady. Bailar – taýardy birden satyp ala alatyndar, biraq depozitterine tiispes úshin bólip tóleý amalyna júginetinder. Ortashalar - tiisti bir jinaǵan aqshasy joq, biraq kiristeri kósilip saýda jasaýǵa múmkindik beredi. Kedeiler - jinaǵy joq, biraq kiristeri saýda jasaýǵa birde jetip, birde jetpei jatatyndar.
Dúkenshiniń oiy:
Qolynda satýdyń eki arnasy bar: birden 100 teńgeden satyp alýshyǵa satady nemese bankke 80 teńgege satady, al ol bólip tóleý arqyly ony satyp alýshyǵa 100 teńgege qaita satady. "Negizgi" satyp alýshylar 50%, al bólip tólep alýdy qarastyratyn qalǵany 50% dep alaiyq. Sonda barlyǵy, 10 birlik taýardyń ortasha satylymynyń ortasha quny 90 teńge, demek kúnine 900 teńge bolady. Endi dúken qolma-qol aqshaǵa satyp alatyndar men bólip tóleý amalyn qoldanatyndarǵa arnalǵan ádil baǵany bólip kórsetsin delik. Bul arada "ádil baǵa" 80 teńge siiaqty, óitkeni 20 teńgeni bank "ainaldyrady" ǵoi. Iaǵni, endi dúken bólip tóleýsiz qun 80 teńgeni, al bólip tóleitinderdiki – 100 teńge deidi, sóitip onyń kúndik tabysy 800 teńge bolyp qalady, birden 100 teńgesin joǵaltady.
Satyp alýshynyń oiy:
"Negizgi" satyp alýshylardyń áreketinde ózgeris bolmaidy, al "bailar" bólip tóleýden bas tarta bastaidy, óitkeni olar úshin baǵa arzandaidy. Ortasha men kedeiler báz baiaǵysha bólip tóleý amalyna júginedi.
Banktyń oiy:
Buryn onyń qorjynynda "bai", "ortasha" jáne "kedei" bolǵan. Bailar árdaiym 20 teńge qaitaryp otyrdy,ortashadan 17 teńge,kedeilerden 14 teńge túsetin. Sonda barlyǵyn qosa eseptegende, qorjynnyń ortasha tabysy 17 teńge bolady. Endi bailar bólip tóleýden bas tartqandyqtan, qorjynnyń ortasha qaitarymy 17 teńgeden 15 teńgege deiin tómendedi. Sondyqtan azaiǵan osy tusty toltyrý úshin bankke tólemdi 20 teńgeden 22 teńgege deiin arttyrý qajet bolady. Biraq mundai artyq tólem kedeilerdiń bir bóligin bólip tóleýden bas tartýǵa túrtki bolýy múmkin, demek, artyq tólemdi 23 teńgege deiin arttyrý qajet.
Dúkenge oralaiyq.
Eki baǵa qoiýdan týyndaǵan qaryz alýshylar sapasynyń nasharlaýynan artyq tólemniń ósýine bailanysty kedeilerdiń bir bóligi satyp alatyn taýar sanyn qysqartýǵa kóshken: 10 emes,9 birlik taýar satylady. Demek, kúndik tabys 900 teńgeden 800 teńgege emes, 720 teńgege deiin tómendedi. Biraq shyǵyndar sol baiaǵysha, sondyqtan bastapqy baǵany 100 teńgege deiin kóterý kerek bolady,biraq ondaida bólip tóleý baǵasy 122 teńgege deiin ósedi, onda ony barlyq qaryz alýshylardyń qaltasy kótere bermeidi, sóitip-sóitip jańa tepe-teńdik ornatylady.
Sandardyń barlyǵy shartty, bul - modeldik mysal, biraq printsip birdei – bári baǵanyń ósýine ákelip soǵady. Adam neǵurlym kedei bolsa, soǵurlym qymbatshylyqqa uryna beredi. Bólip tóleýden bas tartqan bailar úshin, tipti baǵalar tómendeýi múmkin (biraq, múmkin, ózgermeidi), al bólip tóleýshi kedeiler úshin bastapqy baǵanyń da, artyq tólemniń de kólemi ósedi, al bireýler úshin saýda jasaý múlde múmkin bolmai, qaiyrshylyq kebin kiedi.
"Sondyqtan ádilettilikti ornatý bul arada bailar turǵysynan ǵana durys bolady. Shynynda da, nege olar bólip tóleitindermen birdei baǵada saýda jasaýy tiis? Iia, bul shemada bailar ("negizgi" satyp alýshylar) qalǵandaryn sýbsidiialaýda. Olar birden satyp alý arqyly satýshyǵa "banktiń bólip tóleý komissiiasyn" beredi jáne osylaisha onyń paidasyn qalyptastyrady, bul taýardy bankke (bólip tóleý) tómendetilgen baǵamen satýǵa múmkindik beredi. Al bólip tóleý arqyly taýar satyp alatyn bailar is júzinde kedeilerdiń defolttaryn sýbsidiialaidy, iaǵni artyq tólem kólemin azaitady. Iia, solai. Bálkim, ádilettilik turǵysynan bul durys bolmaýy múmkin. Múmkin ádil de bolar. Óitkeni, dál osyndai qaǵidat mindetti meditsinalyq, avtokólik saqtandyrýy, áleýmettik kómek pen qoǵamdyq ózara kómektiń kez-kelgeninde negizdelgen. Sondyqtan bul tek memlekettik saiasattyń enshisindegi dúnie, tańdaýdy solar jasaýy tiis: "áleýmettik ádiletsizdikti" joiyp, bir baǵadan bas tartady ma nemese burynǵy júieni qaldyrady ma? Biraq kez kelgen jaǵdaida bul jait baǵany ósire beredi", dep sózin qorytyndylaidy maman.
