Jetisý oblysynda ǵylym men óndiristiń bailanysyn nyǵaitýǵa baǵyttalǵan joba qolǵa alyndy. Osy maqsatta oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń uiymdastyrýymen otandyq tuqymdy, sol siiaqty intensivti tehnologiiany qoldanýdyń tájiribe alańy retinde kóksýlyq sharýa qojalyǵynyń alqabyna 28 gektarǵa 4 túrli daqyl ekti, – dep habarlaidy Dalanews.kz Jetisý oblysy ákiminiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Osy kúni «Keń Dala» sharýa qojalyǵynyń bazasyna Qazaq eginshilik jáne ósimdik sharýashylyǵy ǵylymi-zertteý institýtynyń, eginshilikte qoldanylatyn biologiialyq, himiialyq qospalardy jáne aýyl sharýashylyǵy tehnikalaryn shyǵaratyn kompaniialar men olardyń distribiýtorlyq uiymdarynyń ókilderi, jaqyn aýdandarda turatyn sharýa qojalyqtarynyń jetekshileri jinaldy.
Alqapqa árqaisysy 7 gektardan 4 túrli daqyl – qant qyzylshasynyń, soianyń, júgeri men arpannyń tuqymy egildi. Bul rette qant qyzylshasynyń tuqymy otandyq, iaǵni ǵylymi-zertteý institýtynyń túrli sorttardy býdandastyrý arqyly jasap shyǵarǵan tuqymnyń jańa býyny.
Institýttyń ǵylymi qyzmetkeri Nursultan Musahodjaevtyń aitýynsha, tuqym elimizde jasalǵandyqtan, Qazaqstannyń klimattyq ereksheligine, topyraq qunarynyń deńgeiine birden beiimdele alady.
– Toqsan jyldyq tarihy bar bizdiń institýt sońǵy bes jylda qyzylsha tuqymymen ainalysa bastady. Sheteldik tuqym selektsiiasynyń bir kúrdeliligi – qyzylshanyń atalyǵy men analyǵyn laiyqty sáikestendirý, sol arqyly ary qarai kóbeitý birshama qiyndyq týǵyzady.
Bul rette biz atalyǵyn Ýkrainadan, analyǵyn Amerikadan, munan soń Frantsiiadan, osylai ár túrin ákelip, streske tózimdi jetinshi-segizinshi býynyn shyǵardyq. Keiin bul tózimdi tuqymdy qazaqstandyq analyq tuqymmen býdandastyrdyq.
Biz jasaǵan tuqym ziiankesterge, aýrýlarǵa qarsy preparattarmen óńdelgen. Qazir elimizde qant qyzylshasy tuqymynyń 95% sheteldik, otandyq tuqym nebary 5 % qoldanylady. Biz ózimizdiń otandyq tuqymdardy neǵurlym sapaly jasap shyǵarsaq, soǵurlym sharýalarǵa da, eldiń ekonomikasyna da paidaly, – deidi N.Musahodjaev.
Alqapta qant qyzylshasynyń otandyq tuqymy 2 gektarǵa, sheteldik tuqymdary 5 gektarǵa egildi, aldaǵy ýaqytta birdei kútip-baptalyp, keiin ár tuqymnyń ónimdiliginiń nátijesi shyǵarylatyn bolady.
Sol siiaqty soia, arpa, júgeriniń árqaisysy 7 gektardan egilip, olarǵa kútip-baptaý barysynda «Avgýst» JShS-nyń aramshóptermen kúresetin girbitsidteri, aýrýlarǵa qarsy qoldanylatyn fýngitsidteri, sol siiaqty ziiankestermen kúresetin insektitsidteri qoldanylyp, olardyń tiimdiligi tekserilmek.
Bul rette atalmysh seriktestiktiń Jetisý óńirindegi ókili Erlan Bekpaevtyń aitýynsha, bul reseilik kompaniia Qazaqstandaǵy sharýashylyqtarmen 17 jyldan beri yntymaqtastyqta jumys istep keledi. Al diqandarǵa tanystyryp, sapasyn tájiribe júzinde kórsetkeli otyrǵan bul preparattary burynǵydan ózgeshe, jańa túr.
Mamannyń aitýynsha, Jetisý jerinde negizinen shońaina, kóp jyldyq qiiaq, jataǵan bidaiyq, itqonaq, shyrmaýyq, 4 túrli alabota, basqa da aramshópter jii kezdesedi. Preparattardyń osy aramshópterge, jalpy ziiankesterge qarsy kúshi álsiremeý úshin, olardyń túrleri jyl saiyn jańalanyp, ózertilip otyrylady.
Sondyqtan jetisýlyq sharýalarǵa bul preparattardy qoldanýdyń nátijesin kórsetý úshin búgin alqapqa sebilgen egistik maýsym boiy atalmysh kompaniianyń preparattaryn paidalaný arqyly kútip-baptalatyn bolady, oǵan kompaniia mamandary da atsalyspaq.
Osy kúni qyzylsha men júgeri sepkishter, traktorlar, avtopilot júiesi siiaqty aýyl sharýashylyǵy tehnikalarynyń múmkindikteri tanystyryldy. Tájiribe alańyndaǵy 28 gektar egistik osyndai tehnikalardyń kómegimen atqarylatyn bolady. Atalmysh tehnikalardyń deni «Keń Dala» sharýa qojalyǵynda bar bolǵandyqtan, tájiribe alańy retinde osy sharýashylyq tańdalyp alynǵanyn atap ótý kerek.
Onyń ústine atalǵan 4 daqyldy ósirýde de «Keń Dalanyń» tájiribesi mol. Máselen, sharýashylyq biyl 300 ga qant qyzylshasy, 200 ga arpa, 150 ga soia, 100 ga júgeri ekkeli otyr. Qazir munda 30 adam turaqty jumys isteidi, al maýsymdyq kezeńde jumysshylardyń sany 70-80 adamǵa deiin jetedi. Sharýashylyq jetekshisi Qalibek Alpysbaev tájiribe alańy bolyp otyrǵan óz alqabyndaǵy jumystar nátijeli bolyp, bul bastama basqa sharýashylyqtarǵa da paidasyn tigizedi dep senedi.
Sharany uiymdastyrýshy Jetisý oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Nurdáýlet Kenenbaev bul bastamanyń oblystyń agrarlyq salasyn damytýdaǵy yqpaly zor bolatynyn aitty.
– Búgingi sebilgen daqyldardyń shyǵymy qandai bolatynyn jaz boiy baqylaimyz, nátijesin salystyryp qaraimyz. Qyzylshanyń otandyq tuqymy men qoldanylǵan preparattardyń tiimdiligin, aýyl sharýashylyǵy tehnikalarynyń artyqshylyǵyn sharýalarǵa is júzinde kórsetsek deimiz. Sol maqsatta shamamen shilde aiynda osy alqaptyń bazasynda taǵy bir seminar jiynyn ótkizip, jumystyń nátijesin birge talqylaimyz.
Jalpy kez kelgen daqyldy ósirgende ǵylymi negizge súiený kerek. Sonda ǵana eginshilik ónimdi bolady.
Sondyqtan bizdiń basty maqsatymyz - ǵylym men óndiristi ushtastyrý, intensivti tehnologiiany qoldaný deńgeiin arttyrý, sol arqyly ónimdilikke qol jetkizý, ónimniń ózindik qunyn tómendetý, sóitip sharýashylyqtardyń tabysyn arttyrýǵa qol jetkizý, –deidi N. Kenenbaev.
Jalpy biyl oblysta egin sharýashylyǵy baǵytyna 8 mlrd. 550 mln. teńge bólindi, sonyń 4,4 mlrd. teńgesi basym daqyldardy, 2,6 mlrd. teńgesi mineraldy tyńaitqyshtardy, 1,2 mlrd. teńgege jýyǵy tuqymdardy, 483 mln. teńgege jýyǵy pestitsidterdi sýbsidiialaýǵa qarastyrylyp otyr.
