– Jańadan ashylǵan «Jetisý» arnasynyń radio habar taratý bólimi jaily aityp berseńiz?
– Biyl oblystyq «Jetisý» telearnasynyń qurylǵanyna 20 jyl tolýyna orai, Almaty oblystyq «Jetisý» telearnasynyń negizinde oblystyq «Jetisý» radiosy ashylyp, 7 mamyr kúni óz jumysyn bastaǵan bolatyn. Aptasyna bes ret tańǵy saǵat 08:00-den keshki saǵat 22:00 aralyǵynda, 8 aidarmen kúnine tórt saǵattan efir shyǵaryp júrmiz.
Radio jańadan ashylǵandyqtan, bárin basynan qurýǵa, jas mamandardy daiyndaýǵa, radionyń múmkindikterin túsindirýge biraz ýaqyt ketti.
Negizi, jýrnalistika fakýltetinde lingvistika pánin arnaiy oqytpaidy. Al jýrnalisterge bir semestrdi fonetikaǵa arnap arnaiy oqytýymyz qajet.
Sebebi óskeleń urpaq árip qalai tańbalanyp jazylsa, dál solai sóileýdi ádetke ainaldyrǵan. Osy qateliktermen biraz jumys jasadyq. Qazir «Jetisý» arnasynyń radio habar taratý bóliminiń radiojúrgizýshileri orfoepiiamen taza sóileidi dep uialmai aita alamyn.
– Radiony kásibi mamandar júrgizip júr me?
– Men 2007 jyldan beri radioda qyzmet etip kelemin. 11 jyldyq ǵumyrymdy radio salasyna arnaǵan adammyn. «Jetisý» arnasynyń radio habar taratý bólimine arnaiy shaqyrtýmen alyndym. Jalpy, bul jerde telearnalarda qyzmet etken mamandar da alyndy. Árine, basynda ol kisilerde telearnalyq oilaý júiesi bolǵandyqtan, radio júiesine kirý qiynyraq boldy. Qazir kemshilikterdiń ornyn tolyqtyryp, birlesip jumys isteýdemiz.
– Jalpy, baǵdarlamaǵa taqyryp tańdaýda nege súienesizder? Taqyryp tabý, onyń ainalasynda əńgime quryp, izdený ońai sharýa emes qoi…
– Bizde qatyp qalǵan ereje men tərtip joq. Tyńdarmandarymyz áleýmettik jelide neni kóp tyńdaidy, nege mán beredi, soǵan eń birinshi saraptama jasai otyryp, sonyń aiasynda habar daiyndaýǵa tyrysamyz.Tańǵy efirge Jetisý óńiriniń tanymal tulǵalaryn shaqyryp, aq batasyn alýdamyz. «El men jer», «Didar-Ǵaiyp» sekildi baǵdarlamamyzda tarih pen etnografiiany jetik meńgergen, mif pen aqiqattyń arasyn ajyrata biletin mamandardy shaqyryp, áńgime órbitemiz.
– Tikelei efirdiń qiyndyǵy men qyzyǵy týraly aityp berseńiz...
– Radio – jýrnalistikanyń eń qiyn salasy. Qiyn bolatyn sebebi, birinshiden telearnada sóilemiń qansha qate nemese saýatsyz bolsa da, adamdardy vijýalmen (videomen) aldaýǵa bolady. Radioda ondai múmkindik múlde joq. Bir áripten qate jiberseńiz boldy, tyńdarmanyńyz sol sátte basqa tolqynǵa aýdaryp jiberedi. Tyńdarman kórgennen góri, tyńdaýǵa tez jalyqqysh keledi. Ádemi daýys arqyly tyńdarmandy tartýǵa bolady.
Bir kezde radio eń shuǵyl aqparat jetkizý quraly deýshi edik, onyń ornyn internet orap ketkenine kelisesiz be?
Radio – qazaqtyń úni. Radio qalai sóilese, kúlli qazaq solai sóileidi.
Ádebiet ne úshin kerek? Ádebiet adamnyń talǵamyn ósiredi. Ádebi talǵam qalyptaspaǵan adamnyń sýret ónerinde, teatrda da talǵamy qalypty bolmaidy. Sol sebepti balaǵa kishkentai kezinen ádebietpen sýsyndatýymyz kerek. Muny qozǵaǵanym, talǵamy bar adam shuǵyl aqparatty radio arqyly beredi. Aqparat kózi adamǵa qajettilikten týady. Búginde jastar web-qa kóp mán berýde. Biraq bul álemdik deńgeide emes. Mysalǵa, Túrkiia memleketine bara qalsańyz, qala turǵyndary radiony kóp tyńdaityndyǵyna kóz jetkizesiz. Aqparat degen aǵylyp jatyr. Biraq radio – ulttyń úni ekenin de umytpaýymyz kerek.
– Efirdegi habarlarǵa degen jurttyń yqylasy, yntasy erekshe bolatyny belgili. Degenmen soǵan qaramastan tikelei efir júrgizýshileriniń eńbegi elene bermeidi. Nelikten?
– Tikelei efirde aitylǵan sóz sol jerde qalady. Esh jerde maqala bolyp jazylyp, jariialanbaidy. Telearnada túsirilgen siýjetti saqtap qoiýǵa bolady. Radioda ondai joq. Sóilegen sózińiz dereý tyńdarman qulaǵyna jetip otyrady. Mine, sondyqtan radio júrgizýshisiniń sheberligine, oiynyń tereńdigine, tikelei efirde tyńdarmandy uiytyp, taqyrypty ashý tásiline baǵa berip jatqan eshkim joq.
– Siz siiaqty radiojúrgizýshi bolamyn deitin jas tolqynǵa qandai aqyl-keńes berer edińiz?
– Kóbine daýsyń ádemi bolsa boldy, daýsyń bar eken radioǵa bar dep jatady. Qazirgi radiojýrnalistikada daýys sheshýshi faktor emes, bir paiyz daýsyńyz bolsa da, 99 %-yn talantpen tolyqtyryp, kitabi oilaý júieńizdi qalyptastyryńyz. Daýsy ádemi adam dep jan dúniesi rýhani tolyqqan adamdy aitar edim. Jan-jaqty bolyńyz. Burynǵy diktorlar qalai sóilegendigine mán berip, orfoepiia men singarmonizmdi qalai qoldanǵanyna mán berse der edim.
– Suhbatyńyzǵa raqmet!
Baljan QAIRATQYZY
Almaty oblysy
