Ydyrysov qashan qazaqsha sóileidi? Eshqashan. Ol memlekettik tildi ómir baqi úirenbei ótetinderdiń biri. Mundailar kóp, óte kóp, ókinishke orai. Olar memlekettik tilge búgin qalai qarasa, erteń de, bolashaqta da solai qaraidy.
Dýman BYQAI
Sebebi, búginge deiin Qazaqstanda eshbir adam memlekettik tildi bilmegeni úshin jumystan shyǵarylǵan joq. Estigen joqpyz, shynymyzdy aitaiyq. Biraq, zań bar deidi. Bar-joǵy qazir mańyzdy emes. Báribir «bárine túsinikti bolý úshin» oryssha sóileimiz.
Endeshe, Erlan Ydyrysov ta memlekettik tildi bilmegeni úshin «taiaq» jemeidi, jemegen de. Ornymnan qýylam dep qoryqpaidy, qoryqpaǵan da.
Qazaqstan Premer-ministri Kárim Másimov pen osy Ydyrysov uqsaidy bir-birine. Aýmaidy bir-birinen. Ekeýi de birneshe til biledi.
Mysalǵa, Ydyrysov aǵylshyn tiline aǵyp tur. Az-muz frantsýzshasy da bar. Pákistannyń resmi tili – ýrdý tilin bir kisidei biledi. Oǵan qoimai hindi tilin taǵy úirenip alǵan. Ol oryssha sóilep otyryp, bir kezde aiaq astynan aǵylshynshaǵa aýysyp ketýi múmkin. Mundailardy poliglot deidi.
Ydyrysov ishtei bul qabiletimen maqtanatyn da shyǵar. Iá, maqtanady. Memlekettik tildi bilmegeni úshin uialmaidy, alaida. Ózge tildiń bárin biledi, biraq, óz tilin bilmeidi... Pafos, biraq shyndyq. Sherhan Murtaza, mundaida «bir kem dúnie» dep aitar edi. Iá, aitar edi.
Qazirgi Qazaqstannyń Reseidiń qol astyndaǵy Bashqurtstannan nemese Tatarstannan qandai aiyrmashylyǵy bar? Eshqandai. Biz oryssha sóileitin ultpyz.
Ol úlken qyzmette otyr. Ol bútin bir eldiń sózin sóileidi. Ol kásibi diplomat. Qazaqstannyń kópvektorly saiasatyn syrtqa jarnamalaityn, nasihattaityn osy – Ydyrysov.
Qatelespesek, shetelde Qazaqstannyń 89 diplomatiialyq ókildigi bar. Onyń ishinde 57 elshilik, halyqaralyq uiymdardyń janyndaǵy 5 turaqty ókildik, 3 diplomatiialyq missiia, 10 bas konsýldyq, 12 konsýldyq jáne 2 elshilik bólimsheleri bar.
Bulardyń barlyǵyn bir shetke ysyryp qoialyq ta, tek 57 elshilikti nazarǵa alaiyq.
57 elshilik. Az emes. Olarǵa ne júktelgen? «Eldestirmek elshiden» deýshi edi. Eki eldiń arasyndaǵy yqpaldastyqty arttyrý, áriptestikti jaqsartý, taǵysyn taǵy... Bul belgili. Biraq, elshi bolǵan soń barǵan jerińde óz memleketińniń mádenietin, ónerin, salt-dástúrin az-kem bolsa da kórsetýge tiisti shyǵarsyń. Biz solai oilaimyz.
Endeshe, Ydyrysovqa saýal: búgingi qazaq diplomatynyń bet-beinesi qandai? Elshiler memlekettik tildi meńgergen be?
Belgili bir elshiliktiń kómegimen Qazaqstannyń kelbetin qalyptastyrý qalai, qanshalyqty júzege asyp jatyr?
Syrtqy ister ministrliginde memlekettik tildiń qoldanys aiasyn keńeitý týraly oi bar ma ózi? Qujat ainalym qazaq tiline ótken be?
Qazaqstanda ornalasqan sheteldik elshilikter men halyqaralyq uiymdar Syrtqy ister ministrligine joldaityn notalaryn qai tilde jiberedi?...
Ol osynshama saýalǵa jaýap berýi de, bermeýi de múmkin. Ol siiaqtylar qazaq basylymdaryn moiyndai bermeidi. Oqymaǵasyn, oqi almaǵasyn...
Ydyrysov qashan qazaqsha sóileidi? Eshqashan. Ol memlekettik tildi ómir baqi úirenbei ótetinderdiń biri.
Taǵy bir qazaq basylymy jazǵan bul týraly. 2002 jyly Parlamentte, depýtattardyń aldynda esep bergen Erlan Ydyrysov mynadai «saiasi málimdeme» jasaǵan eken: «Eger sizder meniń miymdy aýystyrmasańyzdar, men endi qazaq tilin úirene almaimyn». Osylai degen ol.
Óziniń memlekettik tildi úirenbei óterin sol kezde-aq bilgen.
Biz bolsaq «elshiler memlekettik tildi meńgergen be?» deimiz oǵan. Bulai saýal qoiýdyń ózi qisynsyz ba, qalai? Ydyrysovtyń tili túzelmei, Qazaqstan diplomatiiasy qazaqsha sóilemeidi, anyǵy.
Nazarbaev óz qolymen bekitken Qazaqstannyń syrtqy saiasatynyń 2014-2020 jylǵa arnalǵan tujyrymdamasynda bizdiń azamattardyń sheteldegi jeke, otbasylyq, iskerlik múddesi men quqyǵyn qorǵaýdy kúsheitý kerek degen naqty tapsyrmasy bar eken. Bálkim, osy tujyrymdamaǵa «Qazaqstan diplomatiiasynyń barlyq ókili (úlkeni de, kishisi de) memlekettik tildi meńgerýi tiis» degen tarmaqty, talapty engizgen jón shyǵar. Biraq, budan ne paida? Báribir «bárine túsinikti bolý úshin» oryssha sóileimiz ǵoi.
Erlan Ydyrysov belgili ádebietshi-ǵalym Ábilfaiyz Ydyrysovtyń uly. Aqsaqal ulyna osyndai tárbie bergen. Tym bolmasa turmystyq tildi de úiretpepti ulyna. Qazaq tilin múlde qajetsinbegen.
Ákeniń tárbiesi ulyna jalǵasty, nemeresine beriledi, shóberesine taraidy. Saiyp kelgende, biz úshin túk ózgergen joq. Erteń «men oryssha oqydym, oryssha tárbie aldym» deitin taǵy bir býyn ósip shyǵatyn siiaqty. Bári neden bastaldy?..
