Búgin Almatyda Ile-Alataýy memlekettik ulttyq tabiǵi parkiniń 30 jyldyǵyna orai, park qyzmetkerleri jýrnalisterge arnap baspasóz otyrysyn ótkizdi. Baspasóz jiynyna respýblikalyq BAQ ókilderimen qatar, park qyzmetkerleri de qatysty, dep habarlaidy Dalanews.kz.
"Ile Alataýy" MUTP bas direktory Elnur Ahmetovtiń aitýynsha, biyl park aýmaǵynda 30 jyldyqqa arnalǵan 30 is-shara ótkizý josparlanǵan. Sondai-aq baspasóz jiynynda park qyzmetkerleri Ulttyq park aýmaǵynda osy ýaqytqa deiin atqarylǵan jumystarǵa toqtaldy. Aitalyq, úsh onjyldyq ishinde park aýmaǵy anaǵurlym keńeiip, «qyzyl kitapqa» engen sirek janýarlar sany birneshe ese kóbeiip, birneshe million túp aǵash otyrǵyzylǵan, ekologiialyq týrizm jańa deńgeige kóterilgen, jańa týristik baǵyttar ashylǵan.
Park aýmaǵy keńeiip, aýqymy artqan 1996 jyly 164 450 gektar jermen qurylǵan park búginde 200 160 gektarǵa deiin keńeidi. Iaǵni, erekshe qorǵalatyn tabiǵi aýmaq 35 710 gektarǵa ulǵaidy. Bul – memleket tarapynan tabiǵatty qorǵaý isine berilgen strategiialyq mańyzdyń aiqyn dáleli.
Ulttyq park qurylǵan kúnnen beri negizgi basymdyqtar ózgergen joq:
- tabiǵi ekojúielerdi saqtaý;
- bioalýantúrlilikti qorǵaý;
- orman qoryn qalpyna keltirý;
- ekologiialyq týrizmdi damytý.
5 million túp aǵash
Sońǵy 30 jylda park aýmaǵynda 1637 gektar jerge 5 010 000 túp aǵash kósheti egilipti. Ormandy qalpyna keltirý jumystary júieli túrde júrgizilýde. Qylqanjapyraqty jáne japyraqty aǵash túrlerin ósiretin 7 tálimbaq turaqty jumys isteidi.
Aǵash otyrǵyzý sharalary taýly aimaqtyń tabiǵi tepe-teńdigin saqtaýǵa jáne klimattyq ózgeristerdiń áserin azaitýǵa baǵyttalǵan igi amal.
«Qyzyl kitapqa» engen jáne sirek janýarlar ósti
Otyz jyldyń ishinde tabiǵatty qorǵaý jumystary naqty nátije berdi. Buǵan park basshysy «Qyzyl kitapqa» engen janýarlar sanynyń aitarlyqtai artýymen túsindirdi. Máselen:
• Ilbis (qar barysy) – 5–10 bastan búgingi kúni 39 basqa jetken;
• Tas sýsary – 100-den 493 basqa kóbeigen;
• Qońyr aiý – 15–20 bas bolǵan, qazir 85 basqa artypty;
• Búrkit – buryn 50 bas bolǵan, qazir 97 túzqusy bar.
«Qyzyl kitapqa» engen janýarlar ishinde Qar barysynyń kóbeiýi – park mamandarynyń keshendi eńbeginiń nátijesi degen jón shyǵar. Buryn joiylyp ketý qaýpi joǵary sanalatyn bul jyrtqyshtyń sany búginde tórt esege jýyq artqan. Sonymen qatar, park aýmaǵynda sirek janýarlarǵa spýtniktik qarǵybaý ornatý arqyly ǵylymi baqylaý júrgizilýde.
Ulttyq parkte sirek kezdesetin ósimdikterdi jasandy ortada kóbeitetin zamanaýi in-vitro zerthanasy ashylǵan. Bul – bioalýantúrlilikti saqtaý baǵytyndaǵy ǵylymi jumystyń jańa kezeńi.
Ǵylymi monitoring, janýarlardy esepke alý jáne ekojúielik zertteýler turaqty túrde júrgiziledi degen sóz.
Týrizm túrlendi
1996 jyly ulttyq parkke 27,4 myń adam kelgen bolsa, búginde bul kórsetkish 945,9 myń adamǵa jetken. Iaǵni, kelýshiler sany 34,5 esege artty degen sóz. Týristik marshrýttar sany da aitarlyqtai artty: buryn park aýmaǵynda 8 marshrýt bolsa, búginde bul 46-ǵa deiin kóbeigen.
Eń tanymal baǵyttar:
• Úlken Almaty kóli;
• Býtakovka shatqaly;
• Aiýsai vizit-ortalyǵy;
• Oi-Qaraǵai;
• Túrgen sarqyramalary;
• Esik kóli;
• Qaskeleń jáne Aqsai shatqaldary.
Elnur Ahmetovtiń aitýynsha, aldaǵy úsh jylda taǵy 30 jańa marshrýt ashý josparlanyp otyr. Biyl Aqqaiyń–Kókjailaý, Kýznetsov saiy baǵyttary men Butaqty vizit-ortalyǵynda jáne Mármár soqpaǵynda abattandyrý jumystary júrgiziledi.
Ekologiialyq týrizmdi damytý maqsatynda Ulttyq park aýmaǵynda 94 investitsiialyq joba júzege asyrylýda. Búginde munda:
• 3 shańǵy kýrorty;
• 5 vizit-ortalyq;
• birneshe zamanaýi demalys nysany jumys isteidi.
Bul jobalar óńirdiń týristik áleýetin arttyryp, turaqty týrizm qaǵidalaryn engizýge múmkindik berýde.
Taýly aimaqtaǵy orman alqaptaryn qorǵaý úshin órt qaýipsizdigi sharalary kúsheitilgen.
• Órtke qarsy jolaqtardyń uzyndyǵy 2000 shaqyrymnan asady;
• 4 órt sóndirý stantsiiasy táýlik boiy jumys isteidi;
• 41 maman arnaiy qyzmet atqarady.
Mereitoi aiasynda ulttyq park aýmaǵynda 30 arnaiy is-shara ótkizý josparlanǵan týraly aittyq. Olardyń qatarynda ekologiialyq aktsiialar, ǵylymi konferentsiialar, týristik festivalder jáne aǵash otyrǵyzý naýqandary bar.
