Bizdiń tilishimiz Eltańba avtory, EUÝ professory Jandarbek Málibekov pen shákirti Gúlnisa Merkebaiǵa jolyǵyp, áńgimelesin qaitqan edi.
Jandarbek MÁLIBEKOV, Eltańba avtory, EUÝ professory:
-Qashanda sóz bastaý qiyn, dese de men qashan jáne qai jerde bolmasyn áńgimemdi biyl 30 jyldyǵy atalyp ótip jatqan El Táýelsizdiginen bastaǵandy jón kóremin. Sebebi, meniń ómirim men ónerim jáne ózim qyzmet etetin EUÝ-da osy Táýelsizdikpen bailanysty .
Elimiz Táýelsizdik alǵannan keiin Eltańba nusqasyn jasaýǵa baiqaý jariialanǵany belgili. Nesin jasyraiyn, ózge elde, Ózbekstan jerinde júrsem de, eldegi jaǵdaiǵa kóńilim eleńdep, bei-jai qarai almadym. Negizgi maqsatym – baiqaýda jeńý emes, Eltańba arqyly halqymyzdyń tarihyn, salt-dástúrin, jalpy, qazaqi bolmysyn kórsetý edi. Allaǵa myń da bir shúkir, baiqaýǵa usynylǵan 293 jobanyń ishinen meniń jobam qabyldandy. Tuńǵysh Prezidentimiz – Elbasy Nursultan Nazarbaevqa rahmet, sodan keiin memleket jáne qoǵam qairatkeri, marqum Ábish Kekilbaevtyń Eltańbany elimizdiń basty nyshany etip qabyldarda sińirgen eńbegi ushan-teńiz, ol umytylmaq emes. Óitkeni, depýtattardyń ishinde ulttyq naqyshtarǵa tiiskender kóp boldy, aqyry 306 depýtatyń 237-si jaqtap daýys berdi. Onyń ózi Ábish Kekilbaevtyń depýtattarǵa: «Sender qandai adamsyńdar, ulttyq naqyshqa, tulparǵa, shańyraqqa til tigizetin» dep sóilegeninen keiin ǵana baryp kóbeidi. Nesin jasyraiyn, sol kezdegi qýanyshymda shek bolmady.
2001 jyly keshegi Astana, búgingi Nur-Sultan qalasyna kóship keldim. Bul – álemde teńdesi joq, jańa dáýirdiń jańa qalasy. Sheteldik qonaqtar bul qalanyń adamǵa jańa qýat beretinin aitady. Shynynda da bul qala – tatýlyqty, dostyqty bildiretin qala bolyp qalyptasty.
Meniń qolymnan shyqqan jobalar Ózbekstannyń barlyq qalasynda bar. Elimizdiń astanasy Nur-Sultan qalasynda da jeterlik, túlep, túrlengen Túrkistanda da tur. 2017 jyly ótken halyqaralyq EXPO kórmesine de meniń ulttyq naqyshtaǵy jobalarym engizilgen.
Men ózim «astanalyq» degen atty arqalaý – úlken jaýapkershilik, dep sanaimyn. Oilaý deńgeiiń, jumys isteý qabiletiń ózgeshe bolady. Sebebi, keshegi Astana, búgingi Nur-Sultan– qazaq halqynyń myńdaǵan jyldar boiy armandaǵan qalasy. Osy qalanyń shyraiyn kirgizip turǵan L.N. Gýmilev atyndaǵy Eýraziia ulttyq ýniversiteti, óitkeni munda bilim berýmen qatar, elimizdiń bolashaǵyna qatysty kóptegen igi is-sharalar jii ótip turady.
Ásirese, sońǵy on jylda rektor Erlan Sydyqovtyń basshylyǵymen qarqyndy damyp keledi. Atyn Qazaqstan kóleminde ǵana emes, álemdik bilim keńistiginde de abyroimen tanytýda. Sonyń bir aiǵaǵy – L.N.Gýmilev atyndaǵy EUÝ osy ýaqyt aralaǵynda QR Prezidentiniń «Altyn sapa» syilyǵyn ielendi, álemniń aldyńǵy qatarly 50 joǵary oqý orny reitingine kirdi, jyl saiynǵy jetistikteri jetip artylady. Shirek ǵasyr tolǵan ýniversitettiń marapattar tizimi men sapa moiyndaýlaryn odan ári jalǵastyra berýge bolady. Sońǵylardyń ishinde Halyqaralyq deńgeige umtylyp, álemniń eń bedeldi oqý oryndarymen tyǵyz bailanystar ornatyp, qazaq memleketin, qazaqtyń jaýharlaryn tanystyrý baǵytynda da eńbektenip jatyr. Mysaly, AQSh, Angliia, Vengriia, Qytai, Resei ýniversitetterimen bailanys ornatyldy. Júz jylǵa jýyq tarihy bar Armeniia ýniversitetinde, Ázerbaijan ýniversitetinde Abai ortalyqtary ashylyp, Vengriianyń ortalyq saiabaǵyna Abai músini qoiyldy. Músin avtory bizdiń sáýlet-qurylys fakýltetiniń oqytýshysy ekeni eki ese maqtanysh. Kóptegen halyqaralyq konferentsiialar ótip jatady. Munyń syrtynda halyqaralyq konferentsiialarǵa, meili ol shetelde nemese ózimizde ótsin, baiandamasy qabyldanǵan ǵalymdar men oqytýshylardyń qatysýyna keń jol ashylǵan.
Sondai-aq elimizge kelgen shet memleketterdiń basshylary, halyqaralyq dárejede tanylǵan ǵalymdardyń Eýraziia ýniversitetine arnaiy soǵyp, stýdentter aldynda dáris oqýy da jaqsy dástúrge ainaldy. Mysaly, Nobel syilyǵynyń laýreattary da kelip dáris oqyǵany kópke aian. Al ýniversitettiń óz ishinde naryqtyq qaǵidalar engizilip, kafedra, fakýltetterdi, oqytýshylardy yntalandyrý maqsatynda da úzdik bolýǵa umtyldyratyn sharalar men syilyqtary bar.
Eýraziia ulttyq ýniversitetiniń Bilim berý isindegi betalysy jaqsy. Nazarbaev ýniversiteti sekildi jańa zamanaýi oqý oryndary men ǵylymi ortalyqtar ashylyp, jastarymyz ǵylymǵa qarai bet buryp jatyr.
Jańa jobalarym joq emes, solardyń biri qazaq arhitektýrasyn damytýǵa baǵyttalǵan – «Oitek» arhitektýrasy. Bul joba EUÝ stýdentteri –
óz shákirtterimniń qatysýymen júzege asyrylýda.
Júieniń negizgi kontseptsiiasy - úsh urpaqqa arnalǵan turǵyn úidiń jobasyn qurý, turǵyn úidiń fýntsionaldyq aimaqtanýyn qazaqi baǵytta jasaý. Bul jobada men ǵana emes, sáýlet-qurylys fakýltetiniń tórtinshi kýrs stýdentteri Amangeldina Danel, Ádilbekova Gúlim, Myrzahan Áigerim, Dáýletova Aqerke, taǵy basqa da shákirtterim bar.
«Oitek» arhitektýrasy óz bastaýyn kiiz úi qurylymdarynan alady. «Oitek» arhitektýrasyndaǵy ǵimarattar, keshendi jumystar, ideologiia, salt-dástúr, qoǵamdyq, áleýmettik mádeniet, tarihi máni bar rýhani qundylyqtar ulttyq sana turǵysynan qarastyrylady. «Oitek» arhitektýrasynyń ustanatyn mańyzdy baǵyttary arhitektýrada jańa baǵyt bolǵandyqtan úlken eńbekti qajet etedi. Alaida, ata-baba rýhyn boiyna sińirgen jas urpaq, bolashaq jastar úshin qolymyzdan kelgenniń bárin jasaityn bolamyz.
Gúlnisa MERKEBAEVA, sáýlet-qurylys fakýltetiniń 4 kýrs stýdenti:
Ýaqyt – júirik, tórt jyl da zýyldap óte shyqty. EUÝ-da kóptegen tájiribe jinadym. Kafedramyzda óte bilikti mamandar jumys isteidi. Tek qana sapaly bilim berip qana qoimai, árdaiym damý úshin bizdi qoldap, ár túrli konkýrstarǵa qatysýǵa usynystar jasaidy. Jyl saiyn tanymal halyqaralyq konkýrstarǵa bilikti mamandardyń jetekshiligimen qatysyp kelemiz jáne jańa jobalar jasaýda árdaiym qoldaý tabamyz.
Sol jobalardyń biri Qazaqstan Respýblikasynyń Eltańba avtory Jandarbek Málibekulynyń bastaýymen qolǵa alynǵan «Oitek» jobasy.
Ulttyq stildi zerttei kele, bul stilde jumys jasaý bizge bir jańalyq boldy: bir jaǵynan qyzyqtyrsa, ekinshi jaǵynan qobaljytady. Óitkeni, «Jumysymyzdy jurt qalai qabyldar eken?», «El ne deidi?», «Adamdardyń reaktsiiasy qandai bolady?» degen san-saýaldar maza bermeidi. Qansha adam bolsa, sonsha pikir bar: bireýleri bizdi qoldasa, bireýleri bizdi tyńdamaityn shyǵar, al keibireýleri, tipti túsinbeýi de múmkin. Biraq osynyń bárine qaramastan, biz áýel bastan-aq qandai qadam jasaitynymyzdy bildik, alǵa qoiǵan maqsatymyzdan taiynbadyq jáne sońyna deiin jumys jasaimyz degen oidamyz.
Egemendi elimizdiń erteńi – jastardyń jan-jaqty damyǵan, tálim-tárbielik is-áreket bilim tereńdigimen ólshenedi. Bilimdi urpaq – ultymyzdyń baǵa jetpes qazynasy. Halqymyzdyń ǵasyrlar boiy ómir synynan ótip kelgen urpaq tárbiesi, jinaqtalǵan taǵlymy, tálim-tárbielik úlgileri jáne mádeniet pen ónerdi baǵalaý, mádeni minez-qulyqtarynyń qalyptasýy rýhani qundylyqtar arqyly beriletini dáleldendi.
Bul máseleniń durys jolǵa qoiylmaýy nátijesinde jastardyń tárbielik máni tómen jat eldik týyndylarǵa elikteýshilik, rýhani kedeishilikke ákelip soǵady. Biz usynyp otyrǵan jobamyz arqyly qazaq arhitektýrasyn bólek, zamanaýi stil retinde kórsetýge bolatynyn dáleldedik dep oilaimyz.
Bul jobanyń maqsaty – tek qazaq arhitektýrasyn tanystyrý emes, sonymen birge qazaq jastarynyń patriottyq sezimin oiatý, salt-dástúrlerimizdi, tarihymyzdy, tilimizdi, dinimizdi arhitektýra arqyly nasihattap, filosofiialyq bilim retinde bolashaq urpaqqa mura retinde qaldyrý. Jas qazaq arhitektýrasynyń avangardistteri retinde, osy stildi basqa da jobalar aiasynda qoldanyp, damytýdy maqsat etemiz. Eń birinshi qazaq halqyna, keiin halyqaralyq arhitektorlar qaýymdastyǵyna qazaq arhitektýrasynyń ulttyq erekshelikterin jáne onyń bai ári tereń tárbielik mánin dáleldep shyǵý bizdiń armanymyz ári maqsatymyz.
Mine, ózimniń bala kúnnen armandap túsken oqý ornym – L.N. Gýmilev atyndaǵy Eýraziia ulttyq ýniversitetine 25 jyl tolyp otyr. Bul mereili toidyń biz ýniversitet qabyrǵasynda oqyp júrgende toilanýy eki ese qýanysh ári baqyt. Endeshe, bizdiń bul jobamyz súiikti ýniversitetimizdiń toiyna tartý desek te bolady.
