Freedom Inside '26

"Eksport qysqaryp, import ulǵaiýda". Sarapshylar alda teńgege qysym kúsheie beretinin boljaidy

"Eksport qysqaryp, import ulǵaiýda". Sarapshylar alda teńgege qysym kúsheie beretinin boljaidy
gov.kz

Qazaqstan qarjygerler qaýymdastyǵynyń (QQQ) taldaý ortalyǵy 2025 jyldyń qańtar-mamyr ailaryndaǵy elimizdiń syrtqy saýda ainalymyna sholý jasady. Jalpy kórsetkishterge qarasaq, biylǵy bes aidaǵy saýda ainalymy byltyrǵy kezeńmen salystyrǵanda 4,5%-ǵa tómendep, 53,5 mlrd dollardy qurady. Onyń negizgi sebebi – eksporttyń kúrt azaiýy (-9,2%), al import, kerisinshe, 2,2%-ǵa artqan, dep habarlaidy Dalanews.kz.

"Qazaqstan eksportynyń quldyraýyna negizinen shikizat ónimderi baǵasynyń tómendeýi áser etken. Atap aitqanda, mineraldyq ónimder eksporty 2,7 mlrd dollarǵa, himiia ónimderi 399 mln dollarǵa qysqarǵan. Degenmen bul tómendeý azyq-túlik eksportynyń (+764 mln dollar) ósýimen ishinara óteldi. Buǵan álemdik naryqta aýyl sharýashylyǵy ónimderi baǵasynyń ósýi yqpal etti. Nátijesinde eksport qurylymyndaǵy munai úlesi byltyrǵy 56,4%-dan biyl 52,9%-ǵa deiin azaidy", - deidi qaýymdastyq sarapshylary.

Biylǵy bes aidaǵy Qazaqstannyń negizgi saýda seriktesteri – Qytai (11,9 mlrd dollar), Resei (9,6 mlrd dollar), Italiia (7,3 mlrd dollar), Niderlandy (2,4 mlrd dollar) jáne Frantsiia (2,0 mlrd dollar). Bul eldermen jasalǵan saýda kólemi jalpy taýar ainalymynyń 62%-yn qurady.

Sońǵy úsh jylda shikizattyq emes eksporttyń úlesi birtindep artyp keledi. Byltyr bul kórsetkish 32%-dan 35,3%-ǵa deiin ósti. Buǵan memlekettik baǵdarlamalardyń ("Qarapaiym zattar ekonomikasy", "Import almastyrý baǵdarlamasy", "Ulttyq eksporttyq strategiia", "GPIIR-2") yqpaly baiqalǵanymen, olardyń tiimdiligi áli de shekteýli kúide qalyp otyr.

"Import qurylymy sońǵy ýaqytta investitsiialyq jáne shikizattyq baǵyttaǵy taýarlarǵa qarai aýysýda. Importtyń negizgi ósimin mineraldy ónimder (+225,9 mln dollar) men kólik quraldary (+187,0 mln dollar) qurady. Bul eldegi infraqurylymdyq jáne investitsiialyq jobalardyń jandanýy, sondai-aq otandyq óndiristiń jetkilikti damymaǵanyn kórsetedi", delingen taldaýda.

Jekelegen importtyq taýarlar baǵasynyń aitarlyqtai ósýi baiqaldy. Mysaly, úige arnalǵan jihaz baǵasy bir tonnaǵa shaqqanda 1 mln teńgege qymbattap, 1,8 mln teńgege jetken. Sondai-aq shokolad (+894 myń teńge, tonnasyna 2,5 mln teńge), muzdatqysh jabdyqtar (+262,1 myń teńge, tonnasyna 2,6 mln teńge) jáne mailaý materialdary (+208 myń teńge, tonnasyna 1,9 mln teńge) baǵasy aitarlyqtai ósti. Bul qymbatshylyqqa syrtqy naryqtaǵy baǵa ósimi men valiýta baǵamynyń aýytqýy áser etken.

Biylǵy jyldyń alǵashqy bes aiynda Qazaqstandaǵy infliatsiia byltyrmen salystyrǵanda údep, 11,3%-ǵa jetti. Al Eýroodaq pen Reseide, kerisinshe infliatsiia baiaýlaǵan (EO-da – 2%, Reseide – 9,4%). Qytaida infliatsiia deńgeii 0,1% shamasynda.

"Qazaqstandaǵy baǵa ósimine Reseidegi infliatsiia men rýbldiń teńgege shaqqandaǵy baǵamynyń nyǵaiýy (jyl basynan beri +41%) tikelei áser etýde. Logistika shyǵyndarynyń ósýi men naryqtaǵy básekeniń tómendigi de importtyq infliatsiiany kúsheitip otyr. Bul jaǵdai Ulttyq Banktiń aqsha-nesie saiasatyn qalypqa keltirýine qiyndyq týǵyzady".

Sarapshylardyń pikirinshe, biyl syrtqy saýda ainalymynyń dinamikasy nasharlaýy múmkin:

"Eksporttyq túsimderdiń qysqarýy, importtyń ósýi jáne infliatsiialyq qysymnyń kúsheiýi – eldiń tólem balansyna, ulttyq valiýtanyń baǵamyna jáne qarjy turaqtylyǵyna qaýip tóndiredi. Jyl sońyna qarai eksport kólemi, Ulttyq Banktiń boljamy boiynsha, 75,5 mlrd dollarǵa deiin tómendeýi múmkin. Al import 62,3 mlrd dollarǵa deiin ósedi degen boljam bar. Mundai jaǵdaida saýda profitsiti byltyrǵy 21,8 mlrd dollardan biyl 13,2 mlrd dollarǵa deiin (-39,5%) qysqarady. Bul jaǵdai teńge baǵamynyń turaqtylyǵyna qosymsha táýekelder týyndatady".

Osylaisha, biylǵy jyldyń ekinshi jartysynda syrtqy saýdadaǵy ahýaldyń nasharlaýy jalǵasýy múmkin. Álemdik shikizat naryǵyndaǵy jaǵdaidyń jaqsarmaýy jáne import qurylymynyń kapitaldyq taýarlarǵa qarai yǵysýy bul qaýipterdi arttyrady. Qazaqstan ekonomikasynyń syrtqy jaǵdailarǵa turaqtylyǵy eksporttyq taýarlardyń baǵasy qanshalyqty tez qalpyna keletinine, memlekettik iri investitsiialyq jobalardyń júzege asyrylýyna jáne shikizattyq emes eksporttyń qanshalyqty keńeietinine tikelei bailanysty bolmaq.