Infraqurylymdyq jobalar men tranzit Qazaqstan men Reseidiń yntymaqtastyǵynyń negizgi baǵyttaryna ainalýda. Sońǵy jyldary taraptar ózara taýar ainalymyn ulǵaityp qana qoimai, 2024 jyly ol rekordtyq 28,1 mlrd AQSh dollaryna jetti, al 2025 jyly bul kórsetkishti 30 mlrd dollarǵa jetkizý josparlanýda. Sonymen qatar kólik jáne energetika salalarynda aýqymdy bastamalardy iske asyrýǵa kiristi. Bul úderister Eýraziiadaǵy jańa bailanystyrý arhitektýrasyn qalyptastyryp, óńirdiń eksporttyq áleýetin kúsheitýde.
Kólik salasynda negizgi nazar temirjol infraqurylymyn damytýǵa aýdarylýda. Qazaqstan Dostyq – Moiynty ýchaskesiniń qurylysyn aiaqtaýda, bul magistraldiń ótkizý qabiletin bes ese arttyryp, táýligine 60 jup poiyzǵa deiin ótkizýge múmkindik beredi. Sonymen qatar Almaty torabyn ainalyp ótetin jańa baǵyt paidalanýǵa berilýde, bul eldiń eń iri kólik ortalyǵyn aitarlyqtai jeńildetip, júk jetkizý merzimderin qysqartýǵa yqpal etedi. 2025 jyldyń shildesinde Qazaqstan men Reseidiń temirjol ákimshilikteri shekara arqyly ótetin poiyzdar sanyn 30%-ǵa arttyrýǵa kelisip, táýligine 85 jup poiyzǵajetkizdi. Bul qadamdar taraptardyń halyqaralyq tranzittiń tiimdi júiesin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵanyn dáleldeidi.
Jańǵyrtý jumystary jańa mýltimodaldy habtardyń qurylysymen tolyqtyrylýda. Shyǵys Qazaqstan oblysynda Qytai men Reseidi Qazaqstan arqyly bailanystyratyn ózen porty men 120 km temirjoldan turatyn tranzittik dáliz jobasy bastaldy. Zaisan aýdanynda Tuǵyl aýylynda jańa ózen porty men Qytaimen tórtinshi temirjol ótkelin qamtityn logistikalyq ortalyq qurý jospary júzege asyrylýda. Máskeý oblysynda, 2024 jyly «Seliatino» kólik-logistikalyq ortalyǵynyń qurylysy bastaldy. Onyń ekinshi kezegi iske qosylǵannan keiin Máskeý oblysy AÓK eksportynyń 40%-y osy ortalyq arqyly ótetin bolady. Bul jobaǵa qazaqstandyq temirjolshylar reseilik seriktestermen qatar qatysyp otyr, bul integratsiianyń tereńdeýin aiǵaqtaidy.
Mańyzdy baǵyttardyń biri – avtomobil joldarynyń qurylysy. 2030 jylǵa deiin Qazaqstanda 4,7 myń km jańa jol salý josparlanǵan, onyń 3,7 myń km – I sanattaǵy joldar. Bul jobalardy júzege asyrýǵa 9 trln teńgeden astam investitsiia bólingen. 2025 jyly Qyzylorda – Jezqazǵan (208 km), Qaraǵandy – Jezqazǵan (572 km), Astana – Qostanai – Resei shekarasy (830 km) jáne basqa da iri ýchaskelerde jumystar bastalady. 2025 jylǵy mamyrda Qazaqstan men Resei jol qurylysy salasyndaǵy áriptestik týraly kelisimge qol qoiyp, kópirler men shekaralyq beketterdi qaita jańǵyrtý jobalaryn úilestirýge jáne jańa tehnologiialardy engizýge múmkindik aldy.
Kaspii baǵytynyń mańyzy artyp keledi. Aqtaý portynda jylyna 240 myń TEU ótkizýge múmkindik beretin konteinerlik hab salynýda. Bul Qazaqstanǵa Ázerbaijan, Grýziia jáne Túrkiia arqyly ótetin Transkaspii dálizine belsendi qatysýǵa jáne Qytaidan Eýropaǵa baǵyttalatyn júkterdiń bir bóligin ózine tartýǵa jol ashady. Sonymen qatar Qazaqstan BAÁ seriktesterimen birge Kaspiide jańa teńiz habyn salý jobasyn qarastyrýda, bul eldiń eýraziialyq logistikadaǵy rólin kúsheitpek.
Áýe infraqurylymy da damyp keledi. Aqtaý áýejaiynda Qazaqstan, Resei jáne Ortalyq Aziia elderiniń áýe kemelerin tehnikalyq qyzmet kórsetý jáne jóndeýge arnalǵan ortalyq ashylady. 2025 jyly Katonqaraǵai, Zaisan jáne Kendirlide úsh jańa áýejaidyń qurylysy bastalady. Bul nysandar Qazaqstandy aimaqtyq deńgeidegi aviatsiialyq torapqa ainaldyryp, jolaýshylar men júk tasymalyn qamtamasyz etpek.
Energetikalyq jobalardyń mańyzy da erekshe. Qazaqstan munaiynyń 80%-dan astamy reseilik infraqurylym arqyly eksporttalady, negizinen Kaspii qubyr konsortsiýmy arqyly, ol 2024 jyly 63 mln tonna munai jetkizdi. Qosymsha baǵyt – «Drýjba» qubyry. Osy baǵytpen 2025 jyldyń qańtar–shilde aralyǵynda Germaniiaǵa eksport 38%-ǵa ósip, 1,086 mln tonnaǵa jetti. Óz kezeginde Resei Qazaqstan aýmaǵy arqyly Qytaiǵa munai eksporttaidy: Priirtyshsk – Atasý – Alashankoý jelisimen 2024 jyly 10,2 mln tonna munai tasymaldandy, al jalpy ótkizý qýaty – 20 mln tonna.
Energetika salasynda erekshe nazar Qazaqstandaǵy alǵashqy atom elektr stantsiiasynyń qurylysyna aýdarylýda. 2025 jylǵy maýsymda úkimetaralyq komissiia «Rosatomnyń» usynysyn eń tiimdi dep tanydy. Aldaǵy AES Almaty oblysynda ornalasyp, III+ býyndaǵy VVER-1200 reaktorlarymen jabdyqtalmaq. Joba Qazaqstandy jańa generatsiialaý qýattarymen qamtamasyz etip, energiia tapshylyǵyn azaitady jáne energetikalyq egemendikti nyǵaitady. Sonymen birge Qytaimen yntymaqtastyqta ekinshi stantsiia salý múmkindigi talqylanýda.
Mundai aýqymdy bastamalardy júzege asyrýdyń negizgi faktorlarynyń biri – qarjylyq deńgeidegi ózara is-qimyl. Bul rette ýaqytyly jáne shekteýsiz qarjylyq qyzmetterdi alý qabileti airyqsha ról atqarady. Resei men Qazaqstan arasyndaǵy mańyzdy infraqurylymdyq jobalardy qoldai alatyn qarjy institýttarynyń jappai ketýi aiasynda bar múmkindikterdi saqtaý ómirlik mańyzǵa ie. Qazaqstandaǵy jalǵyz reseilik bank – VTB (Qazaqstan) kásipkerler men eki el kompaniialaryn belsendi qoldap otyr. Onyń jumysy birlesken jobalardy ýaqytyly qarjylandyrýǵa, eksport-import operatsiialaryn damytýǵa jáne iskerlik bailanystardy nyǵaitýǵa jaǵdai jasap keledi. Qarjylyq qoldaý – infraqurylymdyq jáne energetikalyq bastamalardyń júzege asýyna múmkindik beretin bailanystyrýshy býyn ekeni jasyryn emes.
Analitikalyq turǵydan alǵanda, kólik pen energetika salalaryndaǵy qazirgi jobalar Qazaqstan men Resei ekonomikasynyń ornyqty ósýine negiz qalaidy. Temirjol toraptaryn jańǵyrtý jáne avtojol jelisin keńeitý 2030 jylǵa qarai Qazaqstan arqyly ótetin júk tranzitin jylyna 35 mln tonnaǵa deiin arttyrady. Porttyq jáne aviatsiialyq habtardyń iske qosylýy júktiń shamadan tys júktelgen dálizderdi ainalyp ótýin qamtamasyz etedi. Energetikada basym baǵyt atom qýattaryn damytý jáne munai men munai ónimderiniń eksportyn keńeitý bolmaq. Bul elderge baǵa qubylmalylyǵy men Taiaý Shyǵys tarapynan básekelestik jaǵdaiynda álemdik naryqtaǵy pozitsiialaryn nyǵaitýǵa múmkindik beredi. Sarapshylardyń boljamynsha, qazirgi jobalar qarqyny saqtalǵan jaǵdaida onjyldyq sońyna deiin Qazaqstan men Reseidiń eýraziialyq logistikadaǵy úlesi 15–20%-ǵa ósip, energetikalyq áriptestik tek ishki turaqtylyq faktory ǵana emes, sondai-aq óńirlik yqpaldy arttyrý quralyna ainalady.
Osylaisha, Qazaqstan men Resei yntymaqtastyqtyń jańa modelin qalyptastyrýda, munda kólik toraptary men energetika aimaqtyq integratsiianyń ózegine ainalýda. Jańa joldar, temirjol magistraldary, porttar men áýejailar tutas tranzittik júie qurap, birlesken energetikalyq jobalar ekonomikalardyń ornyqtylyǵyn qamtamasyz etýde. Munyń bári elderdi jai ǵana kórshi emes, Eýraziiany jahandyq logistika men energetikanyń negizgi ortalyqtarynyń birine ainaldyratyn strategiialyq seriktesterge ainaldyrýda.
