Elimizde áielder úshin jatyr men sút bezderin tegin tekserý baǵdarlamasy jumys isteidi
Aitpaqshy, úlken qyzynyń da dáriger mamandyǵy boiynsha bilimi bar, sonda bul otbasyn dárigerler otbasy dep aitýǵa tolyq negiz bar. «Ózim týa almaǵan balalardy meniń jetekshiligimmen ǵylymi dárejelerin qorǵaǵan 25 ǵylym kandidattary men doktorlary dúniege ákeldi. Shákirtterimniń kóbi qazir Qazaqstannyń ózge qalalary men TMD elderinde júr, jeteýi áli de meniń janymda – Almatyda akýsherlik ispen ginekologiia salasynda jumys istep júr. Jii habarlasyp turamyz, olar meni eshqashan umytqan emes. Mine, meniń osyndai úlken otbasym bar» deidi qart maman.
Árine, áieldiń basty armany – otbasy men jumysyn qatar alyp júrý, alaida Nadejda apa qyzmettik kareranyń jolynda ómirge bala ákelýden bas tartatyn áielderdi múldem quptamaidy.
Óitkeni Nadejda Mizinovanyń ózi ómirge urpaq ákelgenin ómiriniń basty jetistigi sanaidy. Ol ana men áje atanýdy ómirdegi úlken baqyt dep kabyldaidy. 85 jaska kelse de súiikti isimen ainalysyp, nárestelerdiń jaryq dúnieniń esigin ashýyna kómektesetin Nadejda apamen suhbattasýdyn sáti tústi.
* * *
– Nadejda apa, sizdiń kásibi jolyńyzda uzaq jasaýyńyzdynń syry nede?
– Amerikadaǵy bir millioner ózine-ózi «bai bolý úshin ne kerek?» degen suraq qoiypty. Sosyn ózi bul suraqqa «jetistikke jetkize alatyn kásibińniń bolýy» degen jaýap taýypty. Sol sebepti ol barshamyzǵa «ózińiz qalaityn ispen ainalysyńyz» degen keńes beredi.
Al men óz jumysymdy, óz patsientterim men stýdentterimdi jaqsy kóremin, olarǵa dáristi úlken yntyzarlyqpen oqimyn. Jumystan qolym bosai qalǵanda basseinge baryp sýda júzýge, saiahatqa attanyp, taýǵa shyǵýǵa tyrysamyn. Tabiǵatpen syrlasý boiyńa qýat berip, janyńdy bir jadyratyp, tazalap alýǵa kómektesedi.
Uzaq jasaý qanymda bar desem de bolady, menin sheshem 103 jyl jasaǵan, ómiriniń sońyna deiin sap-saý, deni túzý boldy. Tek ajalyna eki ai ǵana qalǵanda infarkt bolmasa, oǵan deiin múldem aýyrǵan emes.
– Siz dárigerler otbasynan shyqtyńyz ba?
– Joq, bizdiń otbasymyzda men alǵashqy dárigermin. Meniń dáriger bolýymdy ákem qalaǵan edi, ózim bastapqyda dáriger bolýdy emes, halyqaralyq qatynastar institýtyna túsýdi armandadym. Biraq soǵystan keiingi jyldary ol jerge tek er adamdardy ǵana oqýga qabyldaityn, sol sebepti 1945 jyly mektepti bitire sala Saratov memlekettik ýniversitetiniń meditsinalyq fakýltetine oqýǵa tústim.
Orynǵa talas kúshti edi, bir orynǵa 10 adam talastyq, negizinen soǵysqa qatysqandarǵa basymdyq beriletin. Men mektepti altyn medalmen bitirgenime qaramastan, jurtpen birge ortaq emtihan tapsyrýyma týra keldi.
Biraq ol jerde eki-aq jyl oqyp, keiin Molotov atyndaǵy Qazaq memlekettik meditsinalyq ýniversitetine aýystym.
Óitkeni soǵystan keiin ákemdi «Túrkistan-Sibir» temir jolynyń bastyǵy etip Almatyǵa jibergen edi. Saratovta qansha qalǵym kelse de, sol bir qiyn jyldary ata-anasyz uzaq turý kiyn bolatyn.
Áke-sheshemniń Almatydaǵy úiine kelgende eń alǵash kórgenim – aýlada taý bolyp alma úiilip jatatyn. Sol bir qyzyl aporttyn iisi men dámin áli umyta alar emespin. Óz ǵumyrymda talai qalalardy sharlasam da, men úshin dál Almatydai ásem qala joq.
Ózimniń stýdenttik shaǵym men kazirgi kúndi salystyrsam, menin almatylyq kýrstastarymnyn arasynda orys tilin nashar biletin balalar kóp boldy, oqý tek kúndiz ǵana júretin. Biraq alys aýyldardan kelgen ul-qyzdar orys tilin meńgerýge qatty tyrysyp, institýt bitirgennen keiin tildi erkin meńgerip qana qoimai, keremet bilikti maman bolyp shyǵatyn, olardyń keibiri tipti tanymal ǵalym atandy.
– Sizdiń tájiribeńizde aýyr jaǵdailar kóp boldy ma?
– Men institýt bitirgennen keiin Qazaq memlekettik ýniversitetiniń akýsherlik jáne ginekologiia kafedrasyna keldim. Ol kezde, 50-jyldary kafedranyń bazasy Almatydaǵy jalǵyz perzenthana – №1 perzenthana bolatyn. Onda 14 jyl jumys istedim, nebir aýyr jaǵdailar boldy, biraq kóbinde dárigerler baryn salyp, baqytty analar nárestelerin qushaǵyna oraǵan kúii úilerine oralyp jatatyn.
Keide naýqastardyń qaitys bolý oqiǵasy da bolatyn. Óitkeni munda áielder tek bosaný úshin ǵana kelmeitin, jatyrdan tys júkti bolǵan áielder, túrli isikteri bar áielder de keletin.
Keide «Jedel járdem» meni alyp ketý úshin bir túnde úsh tórt ret keletin. Akýsherlik jumysta óte qiyn jaǵdailar kóp kezdesedi, sol úshin meniń ómirim únemi alańdaýmen ótti.
– Batysta densaýlyq óte joǵary baǵalanady eken, bizde qalai?
– Óitkeni ol jaqtyń áielderi densaýlyǵyń bolmasa, ózine jaily ómir qamtamasyz ete almaitynyndy jaqsy túsinedi. Al bizde densaýlyqty umytyp, karera qýýǵa áýes. Nege bulai ekenin túsindirý qiyn, biraq meniń oiymsha, elimizde salaýatty ómir saltyn nasihattaý joǵary deńgeide júrgizilýde.
Qazir tipti belgili bir jastaǵy áielder úshin jatyr men sút bezderin tegin tekserý baǵdarlamasy jumys isteidi. Osylaisha, keselder erte anyqtalady, alaida densaýlyǵyn teksertý úshin óz betimen, óz erkimen keletin áielder az. Meni alańdatatyn taǵy bir másele qazir deńgeii joǵary emes meditsinalyq ortalyqtar qaptap ketti.
Munyń sebebi meditsinalyq qyzmetti tabys kózi kórip, aqshanyń jetegine erýde jatqan syńaily. Ataqty hirýrg Amosov aitqandai, dárigerlerge raqmet retinde tipti orap kámpitte syilaýǵa bolmaidy. Óitkeni osylaisha, patsientter dáriger bárine birdei kómek kórsetpeidi dep oilap qalady. Meniń pikirimshe, memleket dárigerler men muǵalimderdi tolyq qamtamasyz etýi tiis. Óitkeni mundai mamandyq ieleri materialdyq turǵydan eshkimge táýeldi bolmaýy tiis.
– Qazir ózi balany karera quryp bolǵannan keiin, kesh týý sánge ainalǵandai. Bul durys pa?
– Eń aldymen, taǵy da aborttyń ziiany jaiynda aita keteiin. Kóptegen ginekologiialyq keselderdiń sebebi osy abort jasatýdan týyndaidy. Iá, qazir jasy 40-tan asqanda bala týatyn áielder kóbeiýde.
Negizi, eń alǵashqy júktilik pen bosaný 23-24 jasta bolǵany durys, ekinshisi 27-28 jasta. Al 18 jastan tómen jáne 35 jastan asqanda alǵash bosanǵandar arasynda túrli asqynýlar men aýrýlardyń úlesi jiileidi.
Jalpy, qazirgi jas áielderimizdiń densaýlyǵy keremet emes. «Deni saý ana deni saý bala» degen urannyń paida bolǵany tegin emes. Áielderdiń tórtten bir bóliginiń ǵana deni saý deýge bolady, kóbi ginekologiialyq aýrýlarǵa sebep bolatyn keselderge shaldyqqan.
Bizge keide úsh-tórt abort jasatqan, búiregi aýyratyn, qany az áielderde keledi. Mundai jaǵdaida bosanýdyń sońy túrli asqynýlarǵa ákep soǵyp jatady.
– Áńgimeńizge rahmet!
