Qazirgi tańda tsifrlandyrý kez kelgen salanyń jumysyn jetildirip jatyr. Bul rette Qazaqstan tsifrlyq júielerdi keńinen engizip, Ortalyq Aziia elderi arasynda kóshbasshy elge ainaldy desek, artyq aitqandyq bolmas edi. Osy rette Dalanews.kz aqparattyq agenttiginiń tilshileri elimizdiń densaýlyq saqtaý salasyn tsifrlandyrý isine taldaý jasaǵan edi. Endi soǵan nazar aýdaryńyzdar.
QR Densaýlyq saqtaý vitse-ministri Erbol Ospanovtyń taratqan málimetinshe, qazirgi tańda densaýlyq saqtaý salasynda 17 memlekettik jáne 20 jekemenshik aqparattyq júie jumys isteidi.
Halyq pen bilikti búgingi tańda densaýlyq saqtaý mekemelerindegi uzyn-sonar kezek qatty alańdatatyny jasyryn emes. Bir dárigerdiń qabyldaýynda saǵattap kezekte turatynymyz da belgili. Keńes zamanynan kele jatqan bul máseleni tsifrlandyrýdyń kómegimen sheshýdiń mańyzy zor.
Óz kezeginde vitse-ministr Erbol Dúisebaiuly da jurttyń dárigerdiń qabyldaýynda kezek kútip, ýaqytyn tekke ótkizetin máselesiniń bar ekenin moiyndady. Ol bul máseleni dáriger mamandardyń júktemesiniń joǵary bolýymen túsindirdi.
– Iá, jasyratyny joq. Qazir keibir emhanalarǵa barsańyz, dárigerdiń qabyldaýyna kirý úshin toptasyp kezek kútip otyrǵan azamattardy kórýge bolady. Osy rette dárigerler keibir patsientterge 20-30 minýtqa deiin qyzmet kórsetýine týra keletinin bireý bilse, bireý bilmeidi. Sol kezde kezek paida bolady. Mundai jaǵdaida meditsina mamandarynyń jumysyn tiisti deńgeide túsinbeitin azamattar «bir adamdy nege osynshama ýaqyt qabyldaidy?» dep renishin bildirip jatady. Osyndai kezde dárigerlerdiń keibir patsientterge kóp ýaqyt bólgenine túsinistikpen qaraý kerek. Óitkeni meditsina mamandary árbir adamǵa sapaly qyzmet kórsetýdi óziniń azamattyq boryshy sanaidy. Mundai jaǵdailarda azamattardyń ustamdy bolýy mańyzdy, – deidi vitse-ministr.
Dárigerlerdiń kez kelgen adamǵa sapaly qyzmet kórsetýi úshin ýaqyt kerek ekeni anyq, biraq ony kópshilik jete túsinbeidi. Kóptegen daý-shar osyndai kezde týyndap jatatyny jasyryn emes. Dárigerlerdiń aldyna kelgen naýqastardyń bári birdei emes. Kóptegen adamdar ózderiniń densaýlyǵyna salǵyrt qarap, jany murnynyń ushyna taqalǵanda ǵana dárigerdiń aldyna baratynyn eskersek, mundai jaǵdaida dárigerdiń jumysy da kúrdelene túsetinin esten shyǵarmaǵan abzal. Sondyqtan erte bastan qaralyp, tekserýden ótip turatyn bolsaq, emhana jaǵalap, dárigerdiń qabyldaýynda kezek kútip, saǵattap otyrmaitynymyz anyq.
– Búginde densaýlyq saqtaý salasy qyzmetiniń jumysyn aldyn ala josparlaý óte qiyn bolyp tur. Biraq bizdiń ministrlik qol qýsyryp qarap otyrǵan joq. Halyqqa sapaly qyzmet kórsetýge bar kúsh-jigerimizdi salyp jumys istep jatyrmyz. Bul baǵyttaǵy jumystarymyzdy jetildirýge tsifrlandyrý salasy barynsha paidasyn tigizip otyrǵanyn aitýǵa tiispin. Qazirgi tańda densaýlyq saqtaý salasy boiynsha týyndaǵan alty baǵytty anyqtap, bul baǵyttar boiynsha jumystar júrgizip jatqan jaiymyz bar, – dedi Erbol Dúisebaiuly.
Iá, aitary joq, kez kelgen sala kemshiliksiz bolmaidy. Biraq ony dabyra qylyp, dárigerlerdiń eńbegin iske alǵysyz qylýǵa qajeti joq. Qazir tehnologiialar kún ótken saiyn damý ústinde. Mundai qarqyndy damý densaýlyq saqtaý salasyna da zaman sai óz talaptaryn qoiyp otyr.
Áńgime barysynda vitse-ministrge Dalanews.kz tilshileri densaýlyq saqtaý salasy qyzmetin jetildirýdi kózdeitin baǵyttardy atap berýin ótindik.
– Densaýlyq saqtaý ministrligi elimizdegi meditsinalyq qyzmettiń sapasyn jaqsartý maqsatynda udaiy zertteýler júrgizip, qai baǵytta damý kerektigin izdenip otyrady. Endi ózderińiz suraǵan baǵyttarǵa toqtalsam.
Birinshi baǵyt Densaýlyq saqtaý salasynyń resýrstaryn basqarý júiesin damytý, ekinshi – meditsinalyq aqparattyq júielerdi órkendetý, úshinshi – meditsina salasy boiynsha birtutas málimetter qoryn qalyptastyrý, tórtinshi – birtutas medkómektiń aqysyn tóleýi isin jetildirý, besinshi –aqparattyq júielerdi integertsiialaý, sońǵy altynshy densaýlyq saqtaý portalyn jitildirý. Osy alty baǵytqa jiktelgen jumysty barynsha júielep, damytatyn bolsaq, elimizde meditsinalyq qyzmettiń sapasy artatyn bolady, – deidi vitse-ministr.
Birinshiden – elimizdegi densaýlyq saqtaý uiymdarynyń reestrin jasaý mańyzdy bolyp tur. Búginde elimizde qansha meditsinalyq uiymdar bar, olar el azamattaryna qandai meditsinalyq qyzmette rdi kórsetedi, onyń sapasy qandai degen suraqtarǵa jaýap berý úshin osy baǵytta arnaiy reestr túzýdiń mańzy zor. Eger osyndai sapaly tizim paida bolsa, meditsina salasyndaǵy kóptegen máselelerdi der kezinde sheshýge bolady. Halyq úide otyryp osy suraqtarǵa tolyqtai jaýap alatyn deńgeige jetýi kerek. Eger osyndai reestr paida bolyp, ol kún saiyn jańaryp otyrsa, densaýlyq saqtaý uiymdary arasynda báseke qalyptasyp, meditsnalyq qyzmettiń sapasy jaqsara túser edi.
Ekinshi – densaýlyq saqtaý salasy kadrlarynyń reestrin qalyptastyrý. Bul reestrge ministrlik elimizde qansha meditsina qyzmetkerleri jumys isteitini jáne olardyń sertifikattary men jumys ótiline qatysty aqparattardy toptastyrýdy kózdep otyr eken.
Úshinshiden – elimizdegi meditsinalyq tehnikalar men jabdyqtardyń reestrin qalyptastyrýdy kózdelýde. Bul – tizimde meditsinalyq jabdyqtardyń jai-kúii jáne olarǵa udaiy monitoring jasap turý oilasytyrylǵan.
Tórtinshi – densaýlyq saqtaý salasyna qarasty ǵimarattarynyń reestri. Munda emdeý mekemeleriniń jaǵdaiyn saralap, nysandardyń zaman talabyna sai sapaly meditsinalyq qyzmet kórsetýin udaiy baqylap otyrýǵa múmkindik týady.
Besinshi – meditsinalyq qyzmetti berilgen litsenziialar men sertifikattardyń reestrin qalyptastyrýda qazirgi tańda ózekti bolyp turǵanyn atap aitýymyz kerek. Kezinde mundai ruqsat berý qaǵazdary ońdy-soldy taratylǵany bilemiz. Mundai jaisyz jaǵdailardy jalǵyz meditsina salasy emes, barlyq sala bastan ótkirdi. Al adam ómirine jaýapty densaýlyq saqtaý salasynda litsenziia berý isine tiisti talaptar qoiylýy kerek. Óitkeni, adam ómirimin oinaýǵa bolmaidy.
Jekemenshik klinikalarǵa ruqsat qaǵazdaryn berý isine ómirin miditsina salasyna arnaǵan bilikti mamandardy da tartýdyń mańyzy zor dep esepteimiz. Búginde bul isti basy-bútin ministrlikke de tapsyra salýǵa bolmaidy. Litsenziia men túrli ruqsat qaǵazdaryn beretin toptyń quramynda táýelsiz bilikti mamandar bolýy tiis. Sol kezde bura tartý bolmaidy. QR Densaýlyq saqtaý vitse-ministiri Erbol Ospanov Dalanews.kz aqparattyq agenttigine túsinikteme bergende bul iske táýelsiz sarapshylardy aralastyrý mindettelgenin alǵa tartty.
Áńgime arasynda vitse-ministr densaýlyq saqtaý salasynda jumys istep turǵan aqparattyq júielerdiń ózin d ejetildirý kerektigin aityp qaldy. Endi osy máselege az-kem toqtala ketsek.
Qazirgi tańda elimizde dárigerlerdiń qabyldaýyna kezekke turý isin birshama tsifrlanǵan. Biraq onyń ózi tiisti deńgeide jumys istemeitini jasyryn emes. Mamandardyń jetimsizdiginen keibir dárigerlerdiń qabyldaýyna ai buryn jazylýyńa týra keledi. Salaǵa jaýapty vedmostva aldaǵy ýaqytta kezektiń bulaisha as ishektei sozylyp ketýin retteýge tas-túiin bekinip otyr. Sonymen qatar densaýlyq saqtaý júiesindegi aqparttyq júielerge tek qana dárigerelerden bólek qarapaiym halyqtyń da qol jetimdiligin arttyrýdyń mańyzy zor. Kópshilik ózderin mazalaǵan qarapaiym suraqtaryn aqparattyq júielerge jazyp, emdeý mekemederine barmai-aq jaýap alatyn deńgeige jetse quba-qup bolar edi.
Kez kelgen aqparattyq júieniń jumysy júre kele jaqsaratyny belgili. Muny vitse-ministr Erbol Ospanovtyń ózi de moiyndady. Onyń aitýynsha, densaýlyq saqtaý salasyndaǵy aqparattyq júielerdiń saǵat sekildi sartyldap jumys isteýi úshin dárigerler de múddeli bolýy kerek.
Eger júieden qandaida bir kemshilik, qatelik ketip jatsa, dárigerler ózderiniń usynysyn aitýy kerek. Tipti, aqparattyq júiege shyqqan keibir aqparattarda qatelik bolsa, platformada otyrǵan meditsina qyzmetkerleriniń ózi álgi qatelikti túzetip jiberetindei múmkindikti qarastyrǵan jón.
Áńgime arasynda vitse-ministr elimizdiń densaýlyq saqtaý salasynda birneshe aqparattyq platforma bar ekenin aita kele, búginde olarmen meditsina qyzmetkerleri jumys istep otyrǵanyn jetkizdi.
– Qazir dárigerler birineshe aqparattyq júielermen jumys isteidi. Áńgime arasynda osy júielerdiń ózinde biraz kemshilikter bar ekenin aittym ǵoi. Jasyratyny joq, qazir dárigerler kúni boiy osy júielermen jumys istep, biraz ýaqytyn tekke ketirýde. Osynyń kesirinen dárigerler keibir pantsientterdi 20-30 minýtqa deiin qabyldaýǵa májbúr. Bizder dárigerlerdiń ýaqytyn tiimdi paidalaný úshin aqparattyq júielerdi bir-birimen integratsiialap olardyń jumysyn jetildirýge airyqsha kóńil bólip otyrmyz. Keleshekte ministrlik dárigerlerdiń keibir naýqastardy onlain rejimde qabyldap, qyzmet kórsetý jaǵyn qarastyratyn boldy. Qazirgidei tsifrlanǵan zamanda jurttyń bárin emhana jinaýdyń qajeti joq.
Budan basqa aldaǵy ýaqytta densaýlyq saqtaý salasynda aqparattyq júielerdiń toqtaýsyz jumys isteýin qamtamasyz etý de mańyzdy is bolyp tur. Aqparattyq júilerdiń minsiz jumys isteýi úshin barlyq emdeý mekemeleri sapaly internetpen qamtylýy mańyzy. Bolashaqta aýyl men qalada jumys isteitin meditsina qyzmetkerleri aqparattyq júielerdiń kómegemin halyqqa sapaly qyzmet kórsetýine barynsha jaǵdai jasaimyz.
Qazirgi damyǵan zamanda densaýlyq saqtaý salasynyń qyzmeti san salaǵa tarmaqtalǵanyn bárimiz bilemiz. Tek adam emdeýmen shektelmeidi. Qandaida bir kásipkerlikpen ainalysyp, jumysqa turý úshin meditsinalyq anyqtama qaǵazdary qajet. Onsyz jumys turyp, kásip bastai almaisyz. QR Densaýlyq saqtaý vitse-ministri Erbol Ospanov myrza tsifrlandyrýdyń kómegimen bul baǵyttaǵy jumystardy jandanrýdy kózdep otyrǵandaryn alǵa tartty.
– Kúndelikti ómirde kóp talap etiletin meditsinalyq anyqtamalar men túrli qujattar bar. Aldaǵy ýaqytta osyndai anyqtama qaǵazdarynyń bárin tsifrly formatqa kóshirip, el azamattarynyń ony keńsede otyryp-aq alatyn múmkindik týǵyzýdy josparlap otyrmyz. Bizder densaýlyq saqtaý salasynyń jumysyn tejegish bolyp otyrǵan jaittardy muqiiat saralǵanda osyndai meditsinalyq anyqtama qazǵazdaryn berý isi jumysymyzǵa birshama kedergi keltirip otyrǵanyn baiqadyq. Sodan keiin, bul baǵyttaǵy jumystardy tolyqtai tsifrly formatqa kóshirýdiń mańyzy zor ekenine kózimiz jetip otyr. Eger osy jumystardy tsifrly formatqa kóshirsek, jemqorlyqtyń da jolyn kesýge bolady, – deidi Erbol Dúisembaiuly.
Búginde dári-dármekterdiń jetispeýshiligi, biraz daýǵa tamyzyq bolyp jatatyny jasyryn emes. Densaýlyq saqtaý ministrligi aldaǵy ýaqytta dárilik zattar men meditsinalyq buiymdardyń esebi men qozǵalysyn tsifrly formatqa kóshirip, erekshe baqylaýǵa alýǵa mán berip otyr.
Eger ministrlik dári men meditsinalyq buiymdardyń jumysyn qatań qadaǵalap, tiisti monitoring júrgizetin bolsa, densaýlyq saqtaý salasynyń qyzmeti birneshe satyǵa kóterileri anyq.
Sol siiaqty meditsinalyq jabdyqtarǵa tsifrlyq baqylaýdy kúsheitip, monitoring júrgizsek, qurylǵylar halyq igiligi úshin tiimdi jumys isteitini anyq. Keibir aqparat quraldarynan meditsinalyq qural-jabdyqtardy satyp alý kezinde onyń baǵasyn shamadan tys ósirip, jemqorlyqqa shatylypty degen áńgimeni ara-tura qulaǵymyz shalyp qalatyny jasyryn emes.
Eger de meditsnalyq buiymdar men dárilik zattardy satyp alýdan bastap, ony paidalanýǵa deiingi aralyqqa tsifrlyq baqylaý jasasaq, mundai keleńsiz jaǵdaidyń biri de biri bolmaidy. Sondyqtan QR Densaýlyq saqtaý ministrliginiń dárilik zattar men meditsnalyq buiymdardyń esebi men jumysyn tsifrlyq júiege kóshirý isin qos qolymyzdy kóterip turyp qoldaimyz.
Sóz sońynda Erbol Ospanov myrza qyrkúiek aiynnan bastap el azamattarynyń biryńǵai tsifrly meditsinalyq derekter bazasyn qurý isi qolǵa alynǵanyn jetkizdi. Aldaǵy ýaqytta azamattardyń meditsinalyq derekter bazasy qurylsa, densaýlyq saqtaý salasynyń jumysyn durys josparlaýǵa jol ashylar edi. Bul týrasynda vitse-ministr oiyn bylaisha sabaqtady:
– Qyrkúeiek aiynan bastap barlyq meditsinalyq derekterdi bir júiege jinaityn baza qurýǵa kiristik. Qazirgi tańda memlekettik qarjylandyrý arqyly jumys isteitin klinikalar men emdeý mekemeleri jumystary men patsientteri jaiyndaǵy aqparattardy ministrlikke jiberip otyrady. Ókinishke orai, osyǵan deiin elimizdegi jekemenshik aýrýhanalarda jinaqtalǵan meditsinalyq derekqorlary ortaq bazadan tys qalyp kelgen edi. Endi osy olqylyqtyń ornyn toltyryp, elimizdegi barlyq meditsinalyq derekqorlaryn bir platformaǵa jinaýǵa kiristik. Bir elde turyp, meditsinalyq derekqorlary eki bólek jinalýy durys emes. Aldaǵy ýaqytta bul derekqorlary keshendi meditsinalyq statistikany qalyptastyryp, densaýlyq saqtaý salasy jumysyn durys josparlaýǵa septesedi. Osylaisha árbir azamat ózderiniń jeke kabinetinde ózine qajetti meditsinalyq aqparatqa onlain rejimde qol jetkizetin múmkindikke ie bolady.
Máselen, bir azamat úiiniń janyndaǵy memlekettik aýrýhanaǵa baryp emdelip, dáriger onyń aýyrýyna qatysty málimetterdiń bárin aqparattyq júiesine túsirip alady. Arada eki-úsh ait ótkennen keiin álgi azamat jumys babymen júrip basy aýyryp, baltyry syzdai qalsa, basqa qaladaǵy jekemenshik emhanaǵa barýy múmkin. Budan keiin jekemenshik emhanada jumys isteitin dáriger naýqasty jan-jaqty tekserip, ózinshe emdeitini anyq. Emdeý barysynda naýqastyń aýrýyna qatysty derekterdiń ózderiniń aqparattyq júielerine túsirip alady.
Eger jekemenshik aýrýhananyń dárigeri, osyǵan deiin memlekettik emhanda saqtalǵan naýqastyń meditsinalyq derekqorlaryna qoly jetimdi bolsa, naýqasqa tez ári tiimdi kómektesken bolar edi. Osydan keiin el arasynda «myna dáriger jaqsy qaraidy, anaý dym bilmeidi» degen áńgime shyǵady. Kezinde adamdar qai emhanaǵa barsa da, dertiniń tarihy jazylǵan medkitapshany ózimen birge alyp júretin-di Qazir zaman talabyna sai sol medkitapsha elektrondy formatqa kóshti. Ony kez kelgen dáriger bazadan qarap, naýqastyń dertiniń tarihyn bilýi mańyzdy. Sol kezde dárigerler durys diagnoz qoiyp, durys sheshim qybyldaidy, – deidi Erbol Dúisebaiuly.
Ras, qazir ortaq aqparattyq júieniń joq bolǵandyqtan densaýlyq saqtaý salasynyń jumysy aqsap turǵany jasyryn emes. Eger taiaý bolashaqta Densaýlyq saqtaý ministrliginiń salany tsifrlandyrý boiynsha qolǵa alǵan jumystary tolyqtai iske asatyn bolsa, kóptegen kemshilikter joiylatyny sózsiz. Búginde elimizde kóptegen salalar tsifrlandyrýdyń nátijesin kórip otyr. Mundai igilikti isten densaýlyq saqtaý salasy da tys qalmaýy kerek.
