"2025 jyldyń 16 maýsymynan bastap ekinshi naryqtaǵy páterlerdi ipotekaǵa ala almaisyz. Bankter ipoteka berýdi ýaqytsha toqtatady. Ulttyq banktiń aqsha-nesie saiasatyna bailanysty osyndai sheshim qabyldanǵan. Sondyqtan baspana alyp úlgerip qalyńyzdar" degen sipatta áleýmettik jelide habarlamalar qaptap ketti. Bul aqparat qanshalyqty ras? Dalanews.kz saity bul sybysqa ne túrtki bolyp jatqanyn anyqtady.
Birden aita ketelik, Qazaqstanda eshbir bank ipotekalyq nesie berýdi toqtatatynyn jariialamady. Alaida, ózderińizge belgili, jýyrda Ulttyq bank nesielerdiń jyldyq tiimdi mólsherlemeleriniń eń joǵary kólemine aitarlyqtai qysqartý júrgizgen. Sonyń ishinde ipotekalyq nesieniń jyldyq tiimdi syiaqy mólsherlemesi 25-ten 20 paiyzǵa tómendetilgen. Bul sybysqa osy sheshimniń janama qatysy bolýy múmkin. Bul dolbardyń qisyndy ekenin qarjyger-maman Ǵalym Qusaiynov ta rastap, óziniń kásibi oiymen egjei-tegjei bólisti.
"...Ipoteka boiynsha jyldyq syiaqy mólsherlemesi 20 paiyzǵa deiin tómendetilip, shekteldi. Tek damyǵan naryq qana naryqtyq baǵany anyqtai alady jáne eger oǵan syrttan kiligip, baǵany shekteseńiz, bul taýardyń tapshylyǵyna, al ol óz kezeginde taýardyń qunynyń ósýine ákelip soǵýy múmkin. Óitkeni munaidaida taýar usynysy azaiady", - deidi qarjyger.
Onyń aitýynsha, bankter úshin paiyzdyq mólsherleme – ózderi saýdalaityn aqshanyń quny.
"Ekonomika zańdary aldynda barlyq sala birdei: bank bolsyn, telekommýnikatsiia kompaniiasy bolsyn, esh aiyrmashylyq joq. Taýardyń baǵasyna shekteý qoiylǵan sátte, usynystyń tapshylyǵy týyndaidy. Qazaqstanda aqshanyń quny retteýshi saiasat saldarynan qatty burmalanǵan. Onyń ústine bankter aqshany memleketten óte arzanǵa satyp alady. Memleket tarapynan beriletin jeńildikter osy jaǵdaiǵa jol ashyp otyr. Aǵymdaǵy shottarǵa paiyz esepteýge tyiym salý – bankter úshin aqsha resýrsyn tegin etedi. Olar keiin sol aqshany naryqtyq paiyzben satylymǵa shyǵarady. Valiýtalyq depozitter boiynsha da 1%-dyq shekteý bar, demek bankter taǵy da arzan aqshaǵa qol jetkizedi. Bul aqshany da olar naryqta áldeqaida qymbat baǵamen satady. Osylaisha, retteýdiń arqasynda olar esh negizsiz asa úlken paida tabýǵa múmkindik alýda. Rasynda, ekinshi deńgeili bankter (EDB) úshin aqshany tartýdaǵy ortasha qun naryqtyq baǵadan áldeqaida tómen. Muny retteýshi organ da kórip-bilip otyr", - deidi ol.
Ipoteka jaiyna oralsaq, qarjygerdiń pikirinshe, memleket osy retteýlerge súiene otyryp, bankter tegin resýrstarǵa (aǵymdaǵy shottardaǵy qaldyq bos aqshalarǵa) qol jetkizip otyrǵandyqtan, ipotekany da (20%-ǵa deiin) tómen paiyzben bere alady dep oilaidy. Olardyń boljamynsha, uzaq merzimdi kezeńde bazalyq mólsherleme kólemi tómendeidi, sondyqtan bankter báribir tabysqa keneledi-mys.
"Men mundai logikamen kelispeimin jáne bankterdiń bul rette shynynda ne oilaitynyn jetkizip kóreiin. Bankter baǵa belgileý kezinde ózderiniń marjasy men qarajat tartý qunyna emes, aqshanyń naryqtyq qunyna qaraidy. Al aqshanyń naryqtyq qunyn Ulttyq bank ózderi belgileitin bazalyq mólsherleme deńgeiimen anyqtaidy. Ulttyq bank bazalyq mólsherleme arqyly naryqtaǵy artyq ótimdilikti qandai paiyzben alyp otyratynyn da anyqtaidy. Demek, bul – qysqa aqshanyń táýekelsiz baǵasy. Bankter aqshany budan tómen baǵamen bermeidi, óitkeni olardyń Ulttyq bank sipatynda kepil satyp alýshysy bar. Qazir Ulttyq bank aqshany "bazalyq mólsherlemeden minýs 1%-ǵa", iaǵni 15,5%-ben satyp alady. Ipoteka boiynsha 20% ekinshi deńgeili bankter úshin baǵany shekteý degendi bildiredi. Bankter 15,5%-ǵa eń kem degende 2% kóleminde táýekel qunyn qosady, bul - problemalyq boryshkerlerden týyndaityn shyǵyndardy jabýǵa ketetin aqsha. Odan keiin bankter operatsiialyq shyǵyndardy (onyń ishinde memlekettik retteýler boiynsha shyǵyndar da bar) qosady, ol taǵy da 1-2% bolady. Osylaisha, bankter úshin ipotekanyń ózindik quny keminde 18,5-19,5%-ǵa deiin barady. Sonda bankterge qosymsha marja retinde nebári 0,5-1,5% ǵana qalady. Bul - óte tómen kórsetkish. Sondyqtan bankter shekteýli ári qysqa merzimdi resýrstardy mundai ónimge salýǵa qulyqsyz bolady. Onyń ornyna olar paiyzdyq mólsherlemesi joǵary ári ótimdilik táýekeli men paiyzdyq táýekeldi jabatyn tutynýshylyq nesielerge odan saiyn basymdyq bere bastaidy", - deidi ol.
Qarjygerdiń aitýynsha, munyń taǵy bir sebebi bar: ekinshi deńgeili bankterde uzaq merzimdi ótimdilik joqtyń-qasy. Óitkeni bizde uzaq merzimdi depozitter de, uzaq merzimdi obligatsiialar baǵdarlamasy da joq. Sondyqtan bankter ózderiniń esepterinde báribir qysqa merzimdi aqshanyń qunyna súienedi.
"Eger, tipti bazalyq mólsherleme bolashaqta tómendeidi dep boljaǵan kúnniń ózinde, bankter árqashan konservativti áreket etedi, eń nashar stsenariige daiyn bolady. Demek, bazalyq mólsherleme tómendemei, kerisinshe ósip ketýi de múmkin degendi eskerip otyrady. Eger balansta bekitilgen mólsherleme boiynsha uzaq merzimdi ótimdilik bolmasa, bankter paiyzdyq táýekelge barmaidy. Qoryta kelgende, aqsha tartýda da, ony satýda da mólsherlemelerdi shekteý naryqtyń qunnyń qatty burmalanýyna, úlken teńgerimsizdikterdiń týyndaýyna ákelip soǵady. Sonyń saldarynan eldegi basqa da salalar zardap shegedi. Sondyqtan naryqta baǵa belgileýdiń táýelsiz tetigi jumys istegeni asa mańyzdy", dep sózin qorytady Ǵalym Qusaiynov.
Buǵan deiin saitymyzda Qazaqstanda nesieler boiynsha jyldyq syiaqy mólsherlemelerine shekteýler engizilip, jańasha bekitilgenin, endi bul rette asyra silteýge negiz joq ekenin jazǵanbyz. Sondai-aq Senat baspanany qolma-qol aqshamen satyp alýǵa tyiym salatyn zańdy maquldaǵany da habarlanǵan. Kúni keshe Májiliste bir top depýtat ekinshi deńgeidegi bankterge (EDB) turǵyn úi qurylys jinaq júiesine qatysýǵa múmkindik berýdi surady. Qazirgi ýaqytta bul quqyqqa tek Otbasy banki ǵana ie ekeni belgili.
