Qazirgi ýaqytta bilim berý mekemelerinde balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý məselesi basty nazarda tur. Osyǵan bailanysty Abai oblysynda qandai sharalar qolǵa alynǵanyn jəne olardyń qanshalyqty tiimdi ekenin anyqtaý maqsatynda Abai oblysy bilim basqarmasynyń basshysy Nurjan Ahmetqalievpen suhbattastyq, dep habarlaidy Dalanews.kz.
– Nurjan Nyǵmetollauly, bilim berý mekemelerindegi qaýipsizdikke qatysty qandai negizgi sharalar qabyldanýda?
– Abai oblysynda balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin keshendi jumystar júrgizilýde. Prezident Qasym-Jomart Toqaev 2023 jylǵy Joldaýynda mektepterdegi qaýipsiz orta qalyptastyrýdyń mańyzdylyǵyn erekshe atap ótti. Osyǵan bailanysty oblys kóleminde birqatar naqty sharalar qabyldandy. Atap aitqanda, oblystyń bilim berý uiymdarynda qaýipsizdikti qamtamasyz etý boiynsha tiisti jabdyqtarmen jaraqtandyrýǵa 2023 jylǵa 905,2 mln. teńge bólindi. 2024 jylǵa 107,0 mln teńge qarastyryldy. Bul qarajat bilim berý mekemelerin beinebaqylaý kameralarymen, dabyl túimelerimen, daýystyq habarlaý júielerimen jəne litsenziialanǵan kúzetpen qamtamasyz etýge jumsaldy.
Beinebaqylaý júieleri bilim berý mekemeleriniń qaýipsizdigin qamtamasyz etýdegi mańyzdy qural bolyp otyr. Abai oblysyndaǵy mektepter men balabaqshalar tolyǵymen beinebaqylaý júielerimen qamtyldy. Qazirgi tańda 13 197 beinebaqylaý kamerasy ornatylǵan. Bul kameralar qaýipsizdikti baqylaý ǵana emes, tótenshe jaǵdailarda jedel əreket etýge de múmkindik beredi.
– Litsenziialanǵan kúzet qyzmeti qandai ról atqarady?
– Oblysymyzdaǵy kóptegen mektepterde litsenziialanǵan kúzet qyzmeti jumys isteidi. Bul balalardyń fizikalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etýde negizgi ról atqaryp keledi. Litsenziialanǵan kúzet qyzmeti tek mekteptiń syrtqy qaýipsizdigin ǵana emes, ishki tərtipti de qadaǵalap otyrady. Mektepterde dabyl túimeleri men týrniketter ornatylyp, kúməndi nemese qaýipti jaǵdailar týyndaǵan kezde jedel əreket etý múmkindigi qarastyrylǵan.
– Óńirdegi bilim berý salasynda oqýshylardyń psihologiialyq qaýipsizdik týraly da keńinen aityp ótseńiz.
– Psihologiialyq qaýipsizdik — bilim berý protsesiniń mańyzdy bóligi. Balalar tek fizikalyq turǵydan ǵana emes, psihologiialyq turǵydan da qaýipsizdikti sezinýi kerek. Osy maqsatta Abai oblysynda 2024 jyly psihologiialyq qoldaý ortalyǵy ashyldy. Bul ortalyqta balalarǵa jəne muǵalimderge arnalǵan seminarlar men treningter uiymdastyrylady. Is-sharalar balalardyń emotsionaldyq kúiin jaqsartýǵa jəne qiyn jaǵdailarda psihologiialyq qoldaý kórsetýge baǵyttalǵan.
– Tsifrlyq qaýipsizdik məseleleri qalai sheshilýde?
– Tsifrlyq qaýipsizdik te úlken mənge ie. Búgingi tańda tehnologiianyń qarqyndy damýyna bailanysty balalardyń internet keńistigindegi qaýipsizdigin qamtamasyz etý ózekti bolyp otyr. Abai oblysynyń mektepterinde osy baǵytta keshendi jumystar júrgizilýde. Mektepterde kiberqaýipsizdik boiynsha arnaiy sabaqtar ótkizilip, balalarǵa internettegi qaýipsizdik erejeleri túsindirilýde. Sonymen qatar muǵalimderge tsifrlyq qaýipsizdik boiynsha oqytý baǵdarlamalary engizildi, bul balalardyń jeke məlimetterin qorǵaýǵa jəne internetti qaýipsiz paidalaný mədenietin qalyptastyrýǵa múmkindik beredi.
– Qosymsha bilim berý uiymdaryndaǵy qaýipsizdik qalai qamtamasyz etilýde?
– Qosymsha bilim berý mekemeleri de bizdiń erekshe nazarymyzda. Bul uiymdarda beinebaqylaý júieleri ornatylyp, jedel basqarý ortalyqtarymen bailanys qamtamasyz etildi. Sport zaldarynda jəne shyǵarmashylyq ortalyqtarda balalardyń jaraqattanýyn boldyrmaý úshin qosymsha qaýipsizdik quraldary ornatyldy. Bul sharalar balalardyń mektepten tys ýaqyttaǵy qaýipsizdigin qamtamasyz etýde mańyzdy ról atqarady.
– Jalpy, Abai oblysynyń bilim berý uiymdarynda qabyldanyp jatqan osy qaýipsizdik sharalarynyń bolashaq urpaqqa tigizer əseri qandai dep oilaisyz?
– Qaýipsizdik məselesi — tek bilim berý mekemeleriniń ǵana emes, búkil qoǵamnyń ortaq mindeti. Bizdiń basty maqsatymyz — ər balanyń óz mektebinde tek bilim alyp qana qoimai, ózin qorǵalǵan tulǵa retinde sezinýine jaǵdai jasaý. Bul bolashaq urpaqtyń erkin damýyna jəne olardyń qoǵamǵa paidaly azamat bolyp qalyptasýyna múmkindik beredi. Abai oblysyndaǵy bilim berý uiymdary qaýipsizdik sharalaryn jetildirip, balalardyń sapaly bilim alýyna barynsha jaǵdai jasaýda.
Saliqaly suhbatyńyzǵa kóp rahmet.
