"Ǵasyrdan da uzaq kún" romanyn jazarda máńgúrt taqyrybyn úńile zerttedim. Bala kúnimizde jón-josyqty bilmeitin bireýlerge: "Ei, máńgúrtsiń be óziń?"- dep jatqandy qulaǵymyzben talai estidik. Adamnyń máńgúrtke qalai ainalatynyn bilmesek te, súiegińnen óter aýyr sóz ekenin sezýshi edik.
Osy máńgúrttik týraly alǵashqy derekterdiń biri osydan on ǵasyr buryn jyrlanyp. qyrǵyz halqynyń erlik pen eldik entsiklopediiasyna ainalǵan "Manas" eposynda kezdesedi. Onda bala Manastyń tentektigi men shydas bermes kúshinen qoryqqan qalmaqtar, ony máńgúrt etip jibereiik dep, ýáj bailasqany bylaisha jyrlanady:
Balany ustap alalyq,
Basyna shire salalyq,
Úige alyp baryp qinalyq,
Alty aǵaiyn qalmaqtyń
Aiaq-basyn jinalyq.
Alpysynshy jyldardyń ishinde ǵoi deimin, ataqty Saiaqbai Qaralaevtan máńgúrt pen shireniń maǵynasyn suraǵanym bar.
Sonda qadirli qariia biraz oilanyp otyryp, áńgimesin bastaǵan:
- Ertele, qalmaq pen qyrǵyz shapqynshylyǵy tusynda, eki jaq mal-múlikpen qosa, bir-birinen qul etip u staý úshin, tutqyn alyp otyrǵan. Ol tutqyn mal sońynda salpaqtap júrgenimen, kúnderdiń kúni bolǵanda esin taýyp, qashyp keter.
Áldekimder arqyly ózi jaily eline habar berýi de, tipti tiri jan bolǵan soń, aýyldyń qyz-qyrqynyna qyryndap qoiýy da ǵajap emes.
Jastai qolǵa túsken, kúsh-qýaty tolǵan tutqyn bes jyl, bálkim, on jyl "láppai" dep qyzmet eter. Ári-beriden soń ol da adam balasy, ishtei qarsylyǵy oianyp, qolyna qarý alyp, qarsy kóterilýi múmkin.
Sondyqtan onyń eń tynysh joly – máńgúrt etip tastaý.
Ol úshin aldymen tutqynnyń shashyn taqyrlap alyp, jas soiylǵan túieniń moinaǵyn ne siyrdyń terisin basyna qaptaidy.
Sóitip, shyjyp turǵan kúnniń astyna aiaq-qolyn bailap tastaidy. Tutqyn sonda eki birdei azapqa túsedi eken.
Aldymen, jas teri ystyqtan jiyrylyp, basyn búrip, súiegin syndyryp jibere jazdasa, ekinshiden, ósken shash keptirilgen terini tese almai, keri qaiyrylyp, quiqasyn ine suqqandai etip burǵylap, búkil júike sezimin óltiredi, iaǵni eske tutý qbiletin múlde joiyp jiberedi. Bir juma, on kúnnen soń ne ólip qalardy , ne tiri qalady.
Ólse-azaptan qutyldy, tiri qalsa- aty-jónin, búkil ótken tynys-tirshiline umytyp, tek óz qojasynyńaitqanyn ǵana oryndaityn qara kúsh iesine ainalady...
Adam balasy zulymdyqtyń tóbe shashyńdy tik turǵyzar nesheme túrin oilap shyǵarǵan ǵoi. Tek myna qasiretke teń keleri bolmas.
Totalitarlyq júie tusynda tutas qoǵamǵa, bárimizdiń aqyl oiymyzǵa, túsinigimizge ideologiialyq shire salynǵan edi...
