Tilshi: Áleýmettik jelidegi pikirlerge júginsek, qazir Sizden kóp úmit kútilip otyr. «Bilim salasynda synǵa ilinip júrgen barlyq problemalardy eńserse, shirkin», - deidi el.
Ashat Aimaǵambetov: Olai bolsa bári jaqsy ǵoi, biraq osynyń ózi basqa bále bola ma deimin. Óitkeni árkim ártúrli nátije kútedi menen.
Mysaly, bireý jańa ministr keldi, endi ol osy saladaǵy burynǵy qatelikterdi túzep, bárin keńestik júiege qaita baǵyttaidy dep úmittenedi. Al taǵy bireýi, kerisinshe: qoldanystaǵy osy júieni - jańartylǵan baǵdarlamany qaldyrady, eshteńeni ózgertpeidi dep oilaidy. Ózińiz aitqandai, ár adam maǵan ártúrli úmit artady...
Men osy qyzmetke jańadan taǵaiyndala salysymen, barlyq sarapshy mamandarmen jolyǵyp, tildestim. Bilim ministrligin synaýshylarmen de, sol sekildi qoldaýshylarmen de.
Maǵan olardyń ustanymy túsinikti. Árqily pikirler, kóbine bir-birine qarama-qaishy.
Olardyń bir bóligi Finliandiia siiaqty elderdiń ozyq baǵdarlamalaryn qolǵa alyp, engizý óte qajet dep sanaidy, al basqalary 1980 jylǵy bilim berý baǵdarlamalaryna qaita oralsaq deidi.
Qalai degenmen de úlken ózgeris bolmaidy dep aityp qoiaiyn. Kóbine ministr jańadan kelgende: «Meniń aldymdaǵylar bárin durys jasamaǵan, sondyqtan bárin qaita qarastyryp, qaita basqasyn engizemiz» deidi emes pe? Negizinen, bul saiasatty men qoldamaimyn. Men olai etpeimin.
Árine, aldyńǵyny qabyldap alamyz, solai bolýy kerek.
Biraq men bilim berý salasynda jumys istep, bul júieni árqyrynan baiqap kórgen adammyn. Aýdanda da boldym, oblysta da boldym... Sonyń arqasynda ministr retinde maǵan sheshimder qabyldaý áldeqaida ońaiyraq.
Qoǵam kóterip otyrǵan kóptegen problemalardy sheshý úshin úlken reformalardyń qajeti joq. Tóńkeristiń túkke qajeti joq.
Eń kúrdeli degen, jandy jerge tietin reformalar júzege asyrylyp qoiylǵan, endigi problemalardy kezeń-kezeńimen aqyryndap esh aýyrtpalyqsyz sheshýge bolady.
Tilshi: Jelide bizdiń mektepter men joǵary oqý oryndary shalasaýatty adamdardy, tutynýshylardy túletip jatyr, al keńes kezinde bulai bolmaǵan degen pikir jii aitylady ǵoi...
Ashat Aimaǵambetov: Sizdiń oiyńyzsha, barlyq keńes kezeńinde mektep bitirgenderdiń barlyǵy shetinen aqyldy bolǵan ba?
Baiqap qarasańyz, keńes kezeńinde de mektepti támamdaǵandardyń deńgeii ártúrli. Iá, jaqsy oqyǵandary da bar, sonymen birge oqi almaǵandary da bar.
Buryn bári jaqsy bolǵan, mektepti bári úzdikke bitirgen, ekilikke eshkim oqymaǵan degenniń bári mif. Búgingi bilim óte nashar dep aitý durys emes. Árine, kemshilikter joq emes, bar. Biz muny moiyndaimyz.
Biraq jetistikterimiz de bar ǵoi, ony da umytpaiyq. Bizdiń oqýshylarǵa qarańyzshy. Búgingi balalar múldem basqasha. Búgingi oqýshylardy men jaman dep aitpas edim. Olar basqalai.
Tilshi: Sonda qalai basqalai? Qazir ata-analar bilim salasyna únemi engiziletin jańa ózgeristerge, reformalarǵa shaǵymdanady. Solaisha balalarymyzdyń basyn qatyryp, qinap qoidy dep aitady.
Ashat Aimaǵambetov: Iá, qazirgi balalar basqasha. Olar áldeqaida mobildi ári tapqyr. Fýnktsionaldy turǵyda saýatty.
Júrgizilgen reformalardyń maqsaty – balany qandai da bir eldiń qaida ornalasqanyn nemese taǵy basqa málimetti bilýge úiretý ǵana emes. Búgin biz bul aqparatty Internetten nemese entsiklopediiadan da esh qiyndyqsyz taýyp ala alamyz. Balany taldaýǵa, oilaýǵa, bilimdi qoldanýǵa, syni turǵydan oilaýǵa, ujymda jumys isteýge úiretý mańyzdy. Bul daǵdylardyń mańyzy zor. Biraq bul bilim qajet emes degendi bildirmeidi.
Belgili bir bilim jiyntyǵynsyz alǵa jyljý múmkin emes, bul - irgetas. Biz bilim mańyzdy dep sanaimyz jáne oǵan sáikes daǵdylar men quzyretter qajet.
PISA (stýdentterdiń oqý jetistikterin baǵalaý baǵdarlamasy) jáne TIMSS (mekteptegi matematika jáne jaratylystaný bilimi sapasyn zertteý) syndy halyqaralyq zertteýler bar. TIMSS derekteri boiynsha, bizdiń balalar álemde 7-9-shy oryndy ielenedi. TIMSS akademiialyq bilimdi baǵalaidy, iaǵni biz bir nárse týraly qanshalyqty biletinimizdi saralaidy ol.
Sonymen birge PISA sol aqparatty biz qalai qoldanamyz, ony qalai taldai alamyz, sony baǵalap kórsetedi.
Ókinishke qarai, bul reitingte biz tórtinshi ondyqtyń qataryndamyz. Iaǵni, bizdiń elimizde syni turǵydan oilaý máseleleri aqsap tur.
Al qazirgi álemdegi tehnologiianyń qazirgi damý qarqyny múldem basqa daǵdylardy qajet etedi. Mamandyqtar da óte tez eskirip, ózgerip jatyr.
Tilshi: Mamandar daiarlap úlgergenshe deisiz be?
Ashat Aimaǵambetov: Eger biz buryn arnaiy naqty bir mamandardy daiarlap, bolashaqta qandai maman qajet bolatynyn biletin bolsaq, al qazir belgisizdik pen jyldam ózgerister zamany.
Biz 10 jyldan keiin qai mamandyqtardyń joǵary suranysqa ie bolatynyn bilmeimiz.
Balalarǵa ómir boiy úirenýge bolatyndai daǵdylardy úiretý qajet. Myna qiyn zamanǵa tez beiimdelip, jyldam tóselý úshin daǵdylaryn shyńdaýymyz tiis. Ókinishke qarai, aldyndaǵy júie bul talaptarǵa sai bolmaǵan.
Men bul arada keńestik bilim júiesi týraly aityp otyrmyn. Ol, árine, óz ýaqytynyń ishindegi eń jaqsynyń biri boldy. Biraq qazirgi ýaqyt ózgeristi jáne quzyretterdiń basqa jiyntyǵyn qajet etedi.
Onda da áli eski elementterdiń qaldyǵy bar bizde. Biz bárin joiyp jiberdik, sol sekildi bárin nólden bastadyq dep eshkim aita almaidy. Dástúrli kóp dúnie sol qalpynda ózgerissiz qaldy.
Tilshi: Sizdiń ulyńyz bar eken. Ol qai mektepte oqidy?
Ashat Aimaǵambetov: Kádimgi memlekettik qazaq mektebinde, tórtinshi synypta oqidy.
Tilshi: Ulyńyzǵa ýaqytyńyz bar ma, sabaǵyn birge qaraisyzdar ma, úi tapsyrmasyn tekseresiz be?
Ashat Aimaǵambetov: Árine, árdaiym onyń baǵalaryn qadaǵalap, kúndeligine de ózim qol qoiamyn. Onyń qalai oqitynyn surap, birge oinap, keide áńgimelemesiz.
Ásirese, ul bala úshin ákesimen sóilesý óte mańyzdy. Qazir biz onyń bolashaq josparlaryn anyqtap, bajailap qoidyq: mysaly, kim bolǵysy keledi, qandai daǵdylardy damytýy kerek degen sekildi. Ekeýmiz birge aqyldasa otyryp, ony sheshtik. Ol kelisti, qyzyǵýshylyq tanytty.
Ol jaqsy oqidy, eger qalaǵan nátijesine qol jetkizbese, qatty ýaiymdaidy. Ol bárine qyzyǵady, eger teledidar kóretin bolsa, kóp otyrmaidy.
Birinshi synypqa barǵan kezinde ulym telefony joq bala jalǵyz ózi ekenin aitqan. Qazir biz oǵan bastyrmasy bar telefon satyp aldyq. Árine, kez-kelgen bala siiaqty, ol da smartfonda oiynap, video tamashalaǵysy keletinin jaqsy túsinemin. Gadjetti paidalaný daǵdysy da mańyzdy.
Ol YouTube, Google qyzmetin qoldanyp, aqparat izdep, keibir paraqshalardy asha bilýi kerek. Sondyqtan ulymnyń qolyna anda-sanda smartfon beremin. Biraq onyń shekti ýaqyty bar.
Tilshi: Eger múmkindik berse, qai eldiń bilim berý baǵdarlamasyn kóshirmeler edińiz?
Ashat Aimaǵambetov: Qandai da bir eldiń bilim berý júiesin kóshirmeleý únemi tiimdi ári jemisti bola bermeidi.
Mysaly, Finliandiia men Singapýrdyń bilim berý júiesin óz erekshelikterimen: psihikasymen, lingvistikasymen, mádeni jáne saiasi baǵyttarymen Qazaqstanǵa sol qalpy kóshirý - ol múmkin emes nárse.
Tek ozyq tájiribelerdi tańdap alyp, ony elimizdiń jaǵdaiyna beiimdeý arqyly qoldaný kerek.
Biz eń jaqsy tájiribelerdi alǵanbyz, mysaly Finliandiia, Singapýr, Kembridj tájiribelerin alyp, ony osyndaǵy bilim júiesine beiimdedik. Sol sekildi biz otandyq júieden de kóp nárseni ekshep alýymyz kerek, mysaly, uly ádisker jáne pedagog Ahmet Baitursynov pen onyń Álippe boiynsha ádisnamasyn.
Tilshi: Qazaqstanda aqysyz bilim alýǵa bola ma?
Ashat Aimaǵambetov: Bizdiń berip jatqan orta bilimimiz aqysyz. Tek memlekettik mektepter bolýy kerek dep kesip aitýǵa bolmaidy. Jeke sektor da jumys isteýi kerek. Bizde jeke balabaqshalar, mektepter, ýniversitetter de bar. Menińshe, bul jaman emes.
Tilshi: Biraq mektep túlekteriniń barlyǵy birdei kolledjge tegin túse almaidy ǵoi.
Ashat Aimaǵambetov: Bizde barlyǵy birdei joǵary bilim alýy kerek pe? Men qalasa da, qalamasa da joǵarǵy oqý ornyna túsip, bári birdei diplom alý kerek dep oilamaimyn.
Búgingi tańda kásibi - jumysshy biliktiligin jetildirý áldeqaida mańyzdy. Sodan keiin jumys istep, daiyndalyp, odan keiin ýniversitetke túsýi kerek dep oilaimyn. Múmkin bireý arnaýly orta bilim alýy kerek shyǵar?
Bizdi búginderi qatty synaidy. Biyl ýniversitetke grantqa túsý úshin bir orynǵa 1,1 adam talasty. Keibir mamandyqtarda bir orynǵa bir adamnan keledi.
Búginderi, kerisinshe, bizdi tehnikalyq jáne kásiptik bilim berýdi damytýdyń ornyna, joǵary oqý oryndaryna tym kóp grant bólip qoidy dep synap jatyr. Joǵary bilimniń qajeti joq, kolledjge baryńdar dep eshkim aityp jatqan joq.
Degenmen bárine birdei joǵary bilimniń negizi qajet emes. Búgingi tańda bizde mysaly APEC PetroTechnic degen kolledj bar. Oǵan bir nemese eki joǵary bilimi barlar oqýǵa túsedi.
Tilshi: Muǵalimderdiń alatyn eń tómengi jalaqysyn atańyzshy?
Ashat Aimaǵambetov: Bastaýyshtyń muǵalimi - 70 myń teńge alady. Degenmen onyń keminde qosymsha jeti ústemaqysy bar.
Eger ol synyp jetekshisi bolsa, jalaqysy basqasha bolady. Jańartylǵan baǵdarlamamen oqytatyndardyń jalaqysy da basqasha.
Eger ol aýyldyq jerde jumys istese, onda 25 paiyzdyq koeffitsent qosylady. Biraq orta eseppen muǵalim eń tómen degende 70 myń teńge alady. Bul - óte az jalaqy.
Ortasha alǵanda, Statistika komitetiniń málimeti boiynsha, elimizdegi muǵalimniń ortasha jalaqysy 107 myń teńgeni quraidy. Bul da múldem jetkiliksiz aqy.
Tilshi: Bilim jáne ǵylym ministri el basshyna: «Muǵalimderdiń jalaqysyn kóterý kerek» dep aita ala ma?
Ashat Aimaǵambetov: Bilim jáne ǵylym ministri óz buiryǵymen jalaqyny kótere almaidy. Jalaqy úkimettiń qaýlysymen retteledi. Bul qarajat biýdjette qarastyrylady.
Bilim berýden basqa úkimettiń mindettemeleri onsyz da kóp ekenin jaqsy túsinemiz.
Bul óte aýyr jumys - úkimet pen eldiń basshylyǵy deńgeiinde belgili bir sheshimderdi kelise otyryp, qabyldaý degen.
Bizdiń Prezidentimiz Qasym-Jomart Toqaevqa tamyz keńesinde úkimetke muǵalimderdiń aldaǵy tórt jyldaǵy jalaqysy eki eseden kem bolmaýyn tapsyrǵany úshin alǵysymyz sheksiz.
Endi osy tapsyrma boiynsha biýdjette bul qarajat qarastyrylatyn bolady, sáikesinshe biz de normativtik-quqyqtyq qujattar men buiryqtardy ózgertetin bolamyz. Biz Memleket basshysynyń úlken qoldaýyn sezip otyrmyz jáne bul bilim berý júiesine odan da úlken jaýapkershilikti júkteidi.
Tilshi: Al Siz ózińiz qansha alasyz?
Ashat Aimaǵambetov: Men shamamen 915 myń teńge alamyn. Bul eńbek ótili men basqa da talaptarǵa bailanysty.
Tilshi: Aldynda QR Sybailas jemqorlyqqa qarsy qyzmettiń basshysy sizdi «tazalyq pen adaldyqtyń adamy» dep ataǵan. Siz qol astyndaǵylaryńyz paramen ustalyp jatsa, otstavkaǵa ketýge daiynsyz ba?
Ashat Aimaǵambetov: Munyń jaýaby óte qarapaiym. Memleket basshysynyń buiryǵy bar, qazirgi ýaqytta talqylanyp jatqan zań jobasy bar. Bul máseleni tipti talqylaýdyń qajeti joq.
Eger bul zań qabyldansa, memlekettik qyzmetshi tek ony oryndaýǵa mindetti. Sondyqtan men bul máseleni talqylaǵym da kelmeidi. Biz ony tek oryndaityn bolamyz.
Tilshi: Bizde joǵary laýazymǵa aǵasy-kókesi barlar qol jetkizedi degen túsinik bar. Ózińizge munyń qatysy joq pa?
Ashat Aimaǵambetov: Men saiasi qyzmetimdi erterek bastadym. 21 jasymda Máslihat depýtaty bolǵam. Partiiada bolmaǵam, bir mandatty sailaý júiesi boiynsha okrýgten 11 úmitker sailaýǵa tústik. Týǵan óńirimdegiler meniń qalai óskenimdi, qandai ekenimdi kórgen, jaqsy biledi. Ákim orynbasary nemese bólim bastyǵy bolyp taǵaiyndalǵanymda da eshkim buǵan tań qalǵan joq. Óitkeni barlyǵy mansap jolymdy kórip, bilip otyrdy.
Men qarapaiym, jumysshy otbasynan shyqqan adammyn. Kópbalaly otbasynan shyqtym. Bir ápkem - dáriger, taǵy eki apaiym - mektep direktorlary emes, qatardaǵy muǵalim.
Eki aǵam da bilim salasynda jumys isteidi, olar da qarapaiym muǵalim.
Ákem qaitys bolǵan kez - 80-jyldardyńsońyndaǵy qiyn ýaqyt edi. Anam bizdi jalǵyz tárbielep ósirdi. Biraq ol kisiniń «kópbalaly anamyn» dep bir jerge baryp shaǵymdanyp nemese jalynyshty kúi keshkenin kórgen emespin. Biz óz-ózimizge senip óstik. Ol úshin anama alǵysym sheksiz, ol naǵyz batyr ana dep sanaimyn.
Tilshi: Al sizdiń aldyńyzǵa bireýler birdeme surap kelgende, ne isteisiz?
Ashat Aimaǵambetov: Suraǵany nesi?
Tilshi: Mysaly, balasyn jaqsy mektepke nemese balabaqshaǵa ornalastyrýǵa kómektesińizshi dep. Osylai Sizge aqsha usynǵandar boldy ma?
Ashat Aimaǵambetov: Maǵan ondai suraqtarmen, negizi jaqyndamaǵany durys. Meniń sondai imidjim bar.
Eger ondai ótinishter bolyp jatsa, oǵan «joq» dep betine kesip aita alamyn. Ol úshin túk qinalmaimyn, jái ǵana «Joq» deimin, boldy.
Keibireýleri renjip jatady, al keibireýleri buǵan túsinistikpen qaraidy. Jaqynda meniń bir týysym ýniversitetke oqýǵa tústi. Onyń testten ótkenin, qansha ball alǵanyn jaqsy bilemin. Qońyraý shalyp, onyń oqýǵa túsken-túspegenin bile salýyma bolar edi.
Biraq men nátijeni kúttim, sóitip el qatarly saittan qarap, bildim. Tazalyq, adaldyq degen osyndaidan bastalady, kerisinshe qońyraý shalyp, bile alatyndyǵyńyzdyń ózi yńǵaisyzdyq týdyrady mundaida.
Bárin ózińizden bastaýyńyz kerek. Eger ózińiz eshkimge múmkindik berip, yńǵai tanytpasańyz, onda eshkim de tompaq máselemen mazańyzdy almaidy.
Tilshi: Siz maýsym aiynda ministr boldyńyz. Qazir qandai máselelerdi keiinge shegermei sheshkińiz keledi?
Ashat Aimaǵambetov: Qaita qurylymdaý boiynsha kóp jumys kútip tur. Muny ministrliktiń ózinen bastaý kerek. Mańyzdy tusy basqarý jaǵy bolyp tur.
Bilim jáne ǵylym ministrligi, sodan keiin oblystyq, odan soń aýdandyq bilim bólimderi, mektep direktorlary, aqyry balabaqshalar, kolledjder men ýniversitetterge deiin. Biz bul jumysty ministrliktiń ózinen bastap jatyrmyz. Fýnktsionaldyq taldaý júrgizip, vitse-ministrlerdiń aldynda qandai mindetter qoiatynymyzdy aiqyndadyq.
Ókinishke orai, olardyń kópshiligi belgili bir saiasi sheshim qabyldaýdyń ornyna aktilerge qol qoiý, jarystar ótkizý sekildi máselelermen shuǵyldanýda. Sondai bir úlken problema baiqalmaidy negizi. Birneshe departamentterdiń, máselesi fýnktsiiasy bir-birine uqsas. Keibir sarapshylardyń fýnktsiiasy da uqsas.
Mysalǵa úshin birdeńe durys bolmai qalyp, jaýaptylardy izdeseńiz, oǵan 10 shaqty adamnyń jaýapty ekenin baiqaisyz.
Qazir biz ár qyzmetkerdiń, sarapshynyń naqty nemen shuǵyldanatynyn anyqtap, jekelei qarastyryp jatyrmyz.
Memleket basshysy óte mańyzdy tapsyrma berdi. Bul 15 jyl boiyna bilim berý salasynyń qyzmetkerleri kóterip kele jatqan másele. Bilim berý júiesin ózgertý týralyny aitamyn.
Qarańyzshy, Bilim jáne ǵylym ministrligi saiasatpen ainalysady, biz ony daiyndaimyz, 17 bilim basqarmasymen jumys jasaimyz. Biraq mektepter men balabaqshalar bilim berý basqarmasyna baǵynbaidy. Keri bailanys degen joq. Sondyqtan da jalpy júie tiimsizdik tanytýda. Bizde bilim berý jaǵynan shamadan tys ortalyqsyzdandyrý bar.
Kóptegen jerlerde bilim berý saiasatyn, ókinishke qarai, basqarmalar da, ministrlik te emes, aýdan men qala ákimderi qurady. Men ózim sonda jumys istegenmin. Tipti, keibireýler ary siltep, mektepterdi ministrlikke baǵynyshty etýdi usynady. Bilim jáne ǵylym ministrligine ár mektepti baǵyndyrýynyń qajeti joq. Ásirese, dál qazirgi ýaqytta. Ministrlik bilim berý saiasatyn quryp, onyń júzege asyrylýyn qadaǵalaýmen ainalysýy tiis.
Prezidenttiń buiryǵy da sondai: biz bilim bólimderin ákimderge emes, bilim basqarmalaryna baǵynatyndai jasaýymyz kerek. Qarjylandyrýdy oblys deńgeiine deiin kóterýimiz kerek. Sonda bir oblys boiynsha biryńǵai bilim saiasaty bolyp, ol bárine túsinistikti bolady.
Tiisinshe, mektepter bilim bólimderimen qatar oblystyq basqarmaǵa baǵynatyn bolady.
Tilshi: Qai ýaqytqa deiin muny jasamaqsyzdar?
Ashat Aimaǵambetov: Meniń oiymsha, bir jyldyń ishinde. Onsyz, bilim berý salasynda qandai da bir úlken jetistikke jetý, shynyn aitsaq, múmkin bolmaityn sekildi.
Biz ártúrli buiryqtardy, zańdardy qabyldai bereiik, biraq bilim berý basqarmasy júiesindegi kemshilikter – olardyń tiimdi bolýyna, qandai da bir reformalardy sátti júzege asyrýǵa múmkindik bermeidi. Iske asyrý jaǵy da aqsap jatyr. Qazir biz mynda ár ózgeristiń muǵalim men direktordyń qulaǵyna tez jetýi úshin bailanystardy durystap jatyrmyz.
Tilshi: Mektep direktorlarynyń jumysyna baǵa bere ketińizshi...
Ashat Aimaǵambetov: Deńgeileri ártúrli. Kóp jaqsy direktorlar bar, biraq nashary da joq emes.
Mysaly, sóz soltústik óńirler týraly bolsa, onda kerisinshe direktorlardyń artynan ózimiz júgiremiz. Direktor bolshy dep jalynyp, ábden báiek bolamyz. Al ońtústikte jaǵdai sál basqasha.
Taǵy bir problema bar: direktorlar bar bizde bir ornynda 10-15 jyl otyrǵan, laj bolsa, 40 jylǵa deiin otyra beredi, onyń keibiri jaqsy direktorlar, biraq 1-2-aq protsenti ǵana. Bul óte tiimsiz...
Tilshi: Oqýshylardyń sómkesi qashan jeńildeidi?
Ashat Aimaǵambetov: Árine buryn bes oqýlyq tasyp júrse, endi oǵan bes kitap ispetti dápter qosyldy, árine, sómkeleri eki esege aýyrlaidy. Qazir biz bul máselemen ainalysyp jatyrmyz. Bizde jeńil sómke jobasy bar. Negizinen, elektrondy oqýlyqtardy engizý arqyly ony sheshpekpiz.
Eger bala nemese onyń ata-anasy kitapty ózimen birge alyp júrgisi kelmese, onda oqýlyqtardy mektepke qaldyryp ketýge bolady. Biz osy jyldyń ózinde úide elektrondy oqýlyqpen ainalysýǵa múmkindik berip jatyrmyz.
Meniń ózim 1-shi 2-shi synyp boiyna ulymnyń sómkesin tasyp júrdim mektepke. Al mektep ishine ata-analardy kirgizbeidi ǵoi. Sondyqtan mektep aldynda balamnyń arqasyna sómkesin ilip beretinmin, al ol bolsa, shaiqalyp ketip bara jatýshy edi. Synyby bolsa ekinshi qabatta. Sodan syrttan baqylap turýyma týra kelýshi edi. Ana sómkesi bir jaǵyna shyǵyp ketpeidi me dep.
Sondyqtan bul rette men ata-analardy óte jaqsy túsinemin.
Bul máseleni birtindep sheshý úshin biz barlyq sharalardy qoldanyp jatyrmyz qazir.
Tilshi: Qazir balalarǵa mektepke arnaiy jumys dápterlerin satyp alý mindetti me?
Ashat Aimaǵambetov: Qazir ondai dápterler bar, biraq biz olardy mindetti túrde paidalanýdy talap etpeimiz. Mysaly, memleket esebinen osyndai dáptermen qamsyzdandyrylmaǵan óńirlerde ata-analardy ol dápterdi satyp alýǵa májbúrleýge bolmaidy.
Ótken jyly biz oqýlyqtarǵa ol jumys dápterlerin «bailaý» degendi qoidyrtqanbyz. Al eger bireý osy kerek dep qalap jatsa, marhabbat, paidalana bersin.
Tilshi: Ata-analar balalarǵa kóp tapsyrma beredi deidi. Jalpy, úi tapsyrmasyn qoiý qajet degen usynys ta bar el arasynda...
Ashat Aimaǵambetov: Bilim jáne ǵylym ministrligi úi tapsyrmasyn azaitý úshin naqty sharalar qabyldady. Biraq ár muǵalim óziniń páni eń mańyzdy dep sanaidy jáne barlyǵyna qaraǵanda kóp tapsyrma berýge tyrysady. Qazir biz jumys tobyn qurdyq jáne osy salany retteý sharalaryn jalǵastyramyz.
Tilshi: Aǵylshyn tilin taǵy besinshi synyptan bastap qaita oqyta bastai ma?
Ashat Aimaǵambetov: Prezidentimiz aǵylshyn tilin ekinshi, úshinshi synyptan bastap nemese ata-analardyń tańdaýy boiynsha besinshi synyptan bastap oqý kerektigin aitty.
Shartty túrde birinshi synypta bizde úsh álipbi bolatynyn túsinesizder: latynsha qazaqsha, aǵylshynsha latynsha, oryssha kirillitsada jazý balaǵa óte qiyn bolady. Memleket basshysy muny tamyz keńesinde kesip aitty. Meniń oiymsha, bul qajet jáne mańyzdy sheshim. Al aǵylshyn tilinde fizika, himiia, biologiia jáne informatika pánderin oqytýǵa keletin bolsaq...
Qazir biz jańa pán muǵalimderin tildik kýrstarǵa jiberýdi qoidyq. Basty nazardy osyǵan deiin tildi oqytqan muǵalimderge buryp otyrmyz. Solardyń biligin qajetti deńgeige jetkizip alý kerek dep esepteimiz.
Aǵylshyn tilinde sóileitin pán muǵalimderin ýniversitetterden qosymsha aldyrtamyz. Biyl tórt jyl boiyna aǵylshyn tilinde arnaiy grantta oqyǵan alǵashqy túlekter bitirgeli jatyr.
Al arnaiy pánderdiń aǵylshynsha oqytylýǵa kóshýi mektepterdiń múmkindigi men muǵalimderdiń daiyndyǵyna birtindep, aqyryndap júzege asyrylady.
Ázirlegen, Kámshat SÁTIEVA
