«Ol talap etilmeitin qyzmetke jyl saiynǵy kelisimshart jasaý arqyly úlestes kompaniianyń múddesin qorǵap, memleketke úlken ziian keltirdi. Aktivterdi qaitarý boiynsha jumys jalǵasyp jatyr. Qylmystyq-protsestik kodekstiń 201-babyna sáikes ózge aqparat jariialanbaidy», – dep málimdedi QR Sybailas jemqorlyqqa qarsy is-qimyl agenttiginiń resmi ókili Arman Álibek.
Áýelgide kýáger retinde, keiinnen kúdikti retinde uzaq ýaqyt boiy tergeýde bolǵan Marat Baqytjanuly elden ketpeý týraly qolhatpen bostandyqta júrgen. BAQ onyń áýejaiǵa jasyrynyp kelip, «Astana-Ystambul-London» baǵytynda bilet satyp almaqshy bolǵan áreketi kezinde tutylǵanyn habarlady.
...
«Bolashaq» baǵdarlamasynyń túlegi M.Beketaevtyń bilik basynda únemi yqpaldy tulǵalarǵa jaqyn júrgeni jii aitylady. Ol úkimet músheligine 2006 jyly kirip, mansaby jyldam óskenderdiń biri.
Sol jyly 29 jasynda vitse-premerdiń (Kárim Másimov) keńesshisi qyzmetine taǵaiyndalyp, týra bir jyldan soń K.Másimov QR Premer-ministri bolǵanda keńesshi retinde qyzmeti birge kóterilgen. Kóp uzamai Ádilet vitse-ministri qyzmetine taǵaiyndalyp, bul laýazymda 2007-2010 jyldar aralyǵynda boldy.
Beketaevtyń jeke basyna qatysty alǵashqy shýly oqiǵa da osy qyzmette júrgen kezinde jariia boldy.
Onyń 2009 jyly maýsym aiynda Astana qalasynyń Beibitshilik kóshesiniń boiynda túngi saǵat 02.00-ler shamasynda «Toiota-Kamri» avtokóligin mas kúiinde júrgizip, jol inspektorlaryna baǵynbai birneshe baǵdarshamnyń qyzyl túsine ótip ketken áreketi erteńine-aq aqparat kózderi arqyly taraǵan.
Alaida, bul aqparatty Astana qalasy jol politsiiasy basqarmasynyń sol ýaqyttaǵy bastyǵy Baqytkeldi Aihymbekov óz aýzymen aityp, jol erejesin buzǵan laýazymdy tulǵanyń atyn atap, túsin tústep kórsetkenimen is «jabýly qazan» kúiinde qaldy.
Beketaev bul joly jazadan bultaryp, «taza» kúiinde qutylyp ketti. Ádilet ministriligi ókiliniń «ádiletsiz isi» osylaisha el esinde qalǵan bolatyn. Aita keteiik, 2009 jylǵy zańnama boiynsha kólikti mas kúiinde tizgindeýshi azamatty sot eki jylǵa kólik júrgizý quqyǵynan shektei alatyn, búginde ol zań qatańdatylǵan, júrgizý quqyǵynan aiyrý merzimi – 7 jyl.
...
Ashyq derek kózderde Marat Beketaevtyń Samat Ábishpen jaqyn dostyǵy týraly da kóp jazyldy. Ekeýiniń qanshalyqty jan qiyspas joldas bolǵandyǵyn kim bilsin.
Degenmen, qyzmet jolynda birge istes bolǵany anyq. Máselen, Beketaev QR Ádilet vitse-ministri qyzmeti laýazymynda júrgen kezde Samat Ábish osy ministrliktiń jaýapty hatshysy (2008-2010 j.j.) qyzmetin atqarǵan.
Joǵaryda jazylǵan aty shýly oqiǵa da osy kezde oryn alǵan-dy. 2010 jyly Samat Ábishtiń qyzmeti QR Ulttyq qaýipsizdik komitetine aýysqan kezde onyń ornyn (Ádilet ministrliginiń jaýapty hatshysy) Marat Beketaev basady.
DALA INSIDE telegram arnasy "bul iske Nazarbaevtyń nemere inisi tikelei aralasqan..." degen boljam aitady.
Ol ýaqyttary ministrlikterdegi jaýapty hatshylardyń dárejesi men yqpaly asa joǵary bolatyn. Bul laýazymda Marat Baqytjanuly 2015 jylǵa deiin otyrdy.
2015 jyldyń jeltoqsanynda ol QR Prezidenti ákimshiligi basshysynyń (N.Nyǵmatýllin 2014-2016 j.j.) orynbasary qyzmetine taǵaiyndaldy.
Al, 2016 jyldyń 13 qyrkúieginde Ádilet ministri laýazymyna kelip, 2022 jylǵy qańtar oqiǵasyna deiin alty jyldai ministr qyzmetin atqardy. Qańtardyń dúmpýinen keiin ministr oryntaǵyn bosatqanymen, premer-ministrge keńesshilik qyzmetke qaldyrylǵan-dy.
...
Marat Beketaevqa qatysty daýly máseleniń jáne biri – ákeli,balaly biznesmender Anatol jáne Gabriel Statilerge qatysty is.
Moldovaiialyq oligarhtardyń esimi qazaqstandyqtarǵa kópten tanys. 1990 jyldary Qazaqstanǵa kelip, munai-gaz ken oryndaryn igerýge kirisken kásipkerlerge qatysty qylmystyq is 2008 jyly bastaldy.
Qadaǵalaýshy organdar Statidiń ieligindegi ofshorshylyq kompaniia Tristan Oil Ltd men Ascom Group kompaniiasyna qarasty Tolknynneftegaz jáne Kazpolmunay kásiporyndary Qazaqstannyń salyq zańnamasyn buzǵanyn anyqtaǵan.
Sol ýaqyttaǵy resmi málimette atalǵan kásiporynnyń munaigaz qubyryn litsenziiasyz paidalanyp, 21.67 mlrd teńgeni zańsyz tapqany aityldy. Osy oqiǵadan keiin Kazpolmunay-dyń direktory Sergei Kornegrýts tutqyndalyp, tórt jyl bas bostandyǵynan aiyrý jazasyna kesildi. Statidiń ieligindegi «Tolqyn» jáne «Borankól» ken oryndary «QazMunaiGaz» ulttyq kompaniiasynyń basqarýyna berildi.
Bir qyzyǵy, bir jyl ótken soń qamaýdaǵy Kornegýrtstiń jazasy jeńildetilip, Atyraýdaǵy ÝG-157/10 qonys-koloniiasy mekemesine jazasyn shartty túrde óteýge aýystyrylady.
Al, ertesine iaǵni 2010 jyldyń 26 tamyzynda S.Kornegýrtstiń ushaqqa minip Almatyǵa, ary qarai Ystambul-Kishinevke ketkeni málim boldy. Árine, bul oqiǵadan keiin qadaǵalaýshy organdardyń laýazymdy tulǵalarynyń ústinen is qozǵalyp, birazy qamaldy.
Biraq, «Stati isi» munymen jabylǵan joq. Anatol men Gabriel Statiler «Qazaqstanda biznesimizdi joǵalttyq, sonyń óteýin qaitarýymyz kerek» dep halyqaralyq sottar men quqyq qorǵaý uiymdaryna shaǵymdanyp júrip, 2013 jyldyń 19 jeltoqsanynda Stokgolm arbitrajdyq (tórelik) soty arqyly Qazaqstan Ascom Group-qa 500 mln dollar tóleýi kerek sheshimdi shyǵartyp alady. Al, Qazaqstan tarapy apelliatsiialyq sotta tórelik sot sheshimniń kúshin joiýǵa bastama kóterdi.
Bul kezde M.Beketaev Ádilet ministrliginde jaýapty hatshy (2010-2015 j.j.) qyzmetin atqaratyn. Iaǵni «Stati isi» oǵan erteden tanys. Dese de Marat Beketaevtyń bul ispen shyndap ainalysqany 2016 jyldan bastaldy, ol sol jyly Ádilet ministri laýazymyna taǵaiyndalǵan.
Qazaqstan úkimeti men Stati arasyndaǵy daýly sot uzaq jylǵa jalǵasyp, sozbaqqa salynyp keldi. Moldoviialyq oliharh Anatol Stati AQSh, Shvetsiia, Niderlandy, Belgiia, Liýksembýrg memleketteriniń sot organdaryna neshe qaitara júginip, Qazaqstandy «investitsiiamdy zańsyz tartyp aldy» dep aiyptasa, QR Ádilet ministriligi kásipkerdi «alaiaqtyq jasady» dep kinalaidy.
Esterińizge sala keteiik, 2017 jyldyń qazan aiynda Stati tarapy Belgiia sotynyń sheshimi arqyly QR Ulttyq Bankiniń 21,5 mlrd dollarǵa jýyq shotyn buǵattap tastaǵan bolatyn. Bul qordaǵy qarjynyń jartysyna jýyq (2014 jyly onyń kólemi 77 mlrd dollar boldy) qarajat edi.
Oǵan qosa sol jyly qazan aiynda Statidiń shaǵymy boiynsha Amsterdamnyń aimaqtyq soty «KMG Kashagan B. V.» gollandiialyq kompaniiasyndaǵy «Samuryq-Qazynaǵa» ulttyq ál-aýqat qoryna tiesili 5,2 mlrd dollar kólemindegi aktsiialarǵa tyiym saldy.
Degenmen, 2018 jyldyń 25 mamyrynda Qazaqstan úkimeti men QR Ulttyq bank apelliatsiialyq shaǵym arqyly buǵattaýly 21,5 milliard dollar qarjyny bosatyp alýǵa qol jetkizdi. Al, «Samuryq-Qazynaǵa» tiesili aktsiialar bolashaǵy bertinge deiin kúmándi bolyp keldi.
Aitpaqshy, 2023 jyldyń 25 qyrkúieginde QR Ádilet ministrligi oǵan qatysty jaǵymdy jańalyq taratty. «Qazaqstan Respýblikasy Ádilet ministrligi men «Samuryq-Qazyna» AQ Niderlandy Joǵarǵy sotynda somasy 4 mlrd AQSh dollaryna teń «KMG Kashagan B.V.»-daǵy aktsiialaryna bailanysty Anatol Stati, Gabriel Stati, Ascom S. A. jáne Terra Raf Trans Trading Ltd (Stati) qarsy is júrgizýde túpkilikti jeńiske jetti»,– delingen ministrlik taratqan aqparatta. Alaida, resmi málimette joǵarydaǵy 5,2 mlrd dollardyń qalaisha 4 mlrd dollarǵa azaiǵany týraly túsinikteme berilmegen.
Jalpy, Qazaqstannyń Statige qarsy sottarda halyqaralyq sot organdaryna osy ýaqytqa deiin qansha qarajat jumsaǵany jaily naqty málimet joq. Rastalmaǵan kei derekterde sot tartysyna ketken qarjy 350 million dollardan joǵary ekeni aitylady.
Ádilet ministri Marat Beketaevtyń ózi 2020 jyly jeltoqsan aiynda jýrnalisterge bergen jaýabynda moldovalyq biznesmenderge qarsy istiń shyǵynyn ashyp aitpaǵanymen, jalpylama osyndai halyqaralyq daýlar men izdestirý isine bailanysty jylyna shamamen 11-13 mlrd teńge jumsalatynyn jetkizgen.
Eks-ministrdi kúdikti retinde qamaýǵa alýdyń bir sebebi osy qarajattyń naqty kólemine bailanysty bolýy da múmkin.
...
Aitqandai, Anatol men Gabriel Statilerdi óziniń týǵan eli Moldovada jaqsy atamaidy. Gabriel Stati 2009 jyly Moldovada narazylyq aktsiiasyn uiymdastyryp, tóńkeris jasamaq boldy degen aiyppen ustalyp, bir jylǵa jazasyn ótep shyqqan.
«Bir joq bir joqty tabady» demekshi, Marat Beketaevtyń tergelýi 2008 jyldan beri shyrmaýyqsha sozylǵan «Stati isindegi» bylyqtyń da betin ashyp, biraz qylmysqa qatysty jiptiń ushyn shyǵarary anyq. Óitkeni, 2009 jyly oǵan tańylǵan aiyp boiynsha Stati ieligindegi kompaniia Mańǵystaý jerindegi munaigaz qubyryn on jyldai «litsenziiasyz paidalanyp kelgeni» aityldy emes pe?!
Qalai desek te elimizden syrtqa ketken kapitaldy qaitarý úderisiniń aldaǵy kúnderi usynar tosyn syiy kóp bolmaq.
Baýyrjan BAZAR
