Jańa jyldyń basynan bastap AQSh Reseidiń munai-gaz sektoryna birneshe jańa sanktsiia baǵyttap jiberdi. Sarapshylar onyń áseri basqalarynan qaraǵanda áldeqaida áserli ári qýatty ekenin aitýda. Osy shekteýlerdiń Qazaqstanǵa yqtimal saldaryn anyqtaý úshin LS mamandar pikirin surap-bilip kóripti. Onyń aýdarmasyn sol kúiinde óz nazarlaryńyzǵa usynyp otyrmyz, dep jazady Dalanews.kz.
Baidenniń "keteraiaǵy"
AERC basqarýshy direktory Evgeniia Paktyń aitýynsha, 10 qańtarda engizilgen shekteýler – AQSh prezidenti Djo Baidenniń qyzmetten keter aldyndaǵy ózgelerge kórsetken "keteraiaǵy" (keteraiaq – jýý, syiy) ispetti. Bastysy, amerikalyq sanktsiialardan Resei men Ýkraina arasyndaǵy qaqtyǵys qyzǵan tusta - úsh jyl buryn kútilgen deńgei osylaisha birinshi ret igerildi.
Onyń sózinshe, bul sanktsiialardyń ereksheligi – Reseidiń munai-gaz salasymen tikelei nemese janama bailanysy bar kez kelgen sheteldik uiymdardyń da shekteý sharalarynyń "tyrnaǵyna" ilinýinde.
Pak atap ótkendei, AQSh-tyń Sheteldik aktivterdi baqylaý basqarmasy (OFAC), ázirge Kaspii Qubyr Konsortsiýmyna (KQK), "Teńizshevroil" jobasyna jáne "Sahalin-2" jobasyna tiispei otyr. Olarǵa qatysty 2025 jyldyń 28 maýsymyna deiin qoldanysqa ie arnaiy litsenziia qarastyrylǵan. Esesine, aldyn ala tizimge "Gazpromnefttiń" Qazaqstandaǵy enshiles kompaniiasy engeni belgili bolyp otyr.
"Bul tujyrymdar áli de naqtylanýy múmkin. Biraq qazirgi ahýalda AQSh Reseidiń energetika sektorymen jumys isteitin kez kelgen yntymaqtastyqtyń jolyn jaýyp, qosarlas sanktsiialarmen qorqytyp-úrkitýde", – dep túsindiredi sarapshy.
Sanktsiianyń teńge baǵamyna áseri
Paktyń pikirinshe, bul oqiǵalar USD/KZT jubyna ekiushty áser etýi yqtimal.
Bir jaǵynan, Reseige qarsy sanktsiialar munai baǵasyn ósirdi: 82 dollarǵa jetken. Bul, óz kezeginde, teńgeniń nyǵaiýyna oń yqpal etýi kerek.
Ekinshi jaǵynan, Qazaqstannyń shikizat saýdasy kúrdelene túsýi múmkin (logistikalyq jaǵynan).
"Osy jaǵynan alǵanda, baǵadan utqanymyzben, munaidy syrtqa tasymaldaýda ústemelenetin qosymsha shyǵyndar bul rettegi paidamyzdy "jep" qoiady. Sonda bul sanktsiialar ulttyq valiýtanyń álsireý faktoryna ainala alatynyn bildiredi", – deidi maman.
1 AQSh dolarynyń 600 teńge bolýy ekitalai
Sarapshy "2025 jyly 1 AQSh dollary 600 teńgege deiin qymbattaidy" degen boljamdarǵa qosylmaidy. Onyń aitýynsha, mundai qater álemniń jańa pandemiiamen betpe-bet kelgen jaǵdaiynda ǵana týyndaýy múmkin.
"Qaitalai aitamyn: qazirgi sanktsiialardyń Qazaqstanǵa áser, ázirshe onsha emes. Eksportqa qatysty áli de ashyq kózder bar, al munai baǵasy ósip keledi. Bul arada Energetika ministrliginiń sanktsiialardyń eldiń munai-gaz sektoryna yqpalyn azaitý boiynsha qandai jumys júrgizetini de úlken ról oinaidy. Al Donald Tramptyń 20 qańtardaǵy inaýgýratsiiasynan keiin qandai qadamdarǵa baratyny – basty másele. Teńgege shaqqanda dollar baǵamyndaǵy ózgerisi AQSh valiýtasynyń qanshalyqty kúsheietinin nemese álsireitinin sol kezde naqty kórsetedi", – dep túsindiredi Pak.
Aqpan aiyndaǵy salyq kezeńi
Evgeniia Pak aqpandaǵy salyq kezeńi teńgege degen suranysty, ádette arttyryp, ulttyq valiýtany nyǵaitýǵa yqpal etetinin aitady.
"Sondyqtan meniń jeke boljamym boiynsha, 2025 jyldyń birinshi toqsanynda (I toqsan) USD/KZT baǵamy 500-530 teńge aralyǵynda saqtalady dep oilaimyn", – deidi ol.
Pak teńge baǵamyn qoldan basqarý stsenariiine kóshý múmkin emes dep sanaidy.
"Aqsha-nesie saiasaty men valiýta rejimi kerige ketedi dep oilaimyn. Biz aqsha-kredit saiasaty men valiýta rejimin uzaq ýaqyt boiy damytyp kelemiz. Qazirgi joǵary dúdamaldylyq jaǵdaiynda ony qaitadan shegendelgen júiege kóshirý qymbatqa túsedi ári tiimsiz qadam bolady. Mundai ózgerister naryqtyq ekonomikaǵa qaishy dep esepteimin. Ekonomikamyzdyń syrtqy soqqylarǵa beiimdelýine múmkindik berýimiz kerek, onda da baǵa, valiýtalyq baǵam siiaqty nominaldy kórsetkishterdiń ózgerýi arqyly", – dep sózin túiindeidi Pak.
Dollarǵa degen suranystyń artýy
Qazaqstan qarjygerleri qaýymdastyǵynyń (QQQ) bas sarapshysy Ramazan Dosovtyń aitýynsha, osy aptanyń basynan beri ishki valiýta naryǵynda dollarǵa degen suranys ósip jatyr, al bul jańa jyldyń basy úshin, ádettegiden tys qubylys. Ol muny 10 qańtarda jariialanǵan Reseige qarsy sanktsiialarǵa qatysty naryqtyń reaktsiiasymen bailanystyrady.
Onyń sózinshe, naryq oiynshylary qazirdiń ózinde Reseige kiris aǵynynyń tómendeýin jáne rýbldiń odan ári qunsyzdanýyn esepke alýda. Mysaly, Goldman Sachs-tyń baǵamy boiynsha, 2024 jyly shekteýlerdiń aiasyndaǵy kemeler táýligine 1,7 mln barrel munai tasymaldaǵan, bul Reseidiń munai eksportynyń 25%-yn quraidy.
Teńgeniń rýblge táýeldiligi
"EAEO elderiniń tyǵyz ekonomikalyq bailanysyn eskersek, atap aitqanda, RF taýarlarynyń Qazaqstanǵa importynyń (2024 jyldyń 11 aiynda RF-dan Qazaqstanǵa taýar importy 29,8%-ǵa ósken), sondai-aq tranzittik operatsiialardyń da ósýi esebinen teńgeni rýblge bailanystyra baǵalaý artty jáne bul 2024 jyldyń sońynda airyqsha baiqaldy", - deidi ol.
Sarapshynyń aitýynsha, erkin qozǵalys rejimindegi aiyrbas baǵamy jaǵdaiynda baǵam ózgerisiniń qandai da bir shegin qarastyrmaidy. Sondyqtan qos tarapta da qysqa merzimde úlken aýytqýlar bolyp turýy múmkin.
Degenmen ol munai baǵasyndaǵy eleýli ózgerister men basqa da geosaiasi oqiǵalar bolmaǵan jaǵdaida teńgeni turaqtandyrýǵa áser etetin birneshe faktor baryn aitady:
- Ulttyq qordan shetel valiýtasyn joǵary kólemde konvertatsiialaý;
- Kvazimemlekettik sektordyń eksporttyq túsimderin mindetti túrde satýdy qaita engizý;
- Naryqtaǵy teńge túrindegi bos ótimdilikti alyp qoiý (qazir 8 trln teńgege jetti);
- Shikizat baǵasynyń ósýi;
- Qatań aqsha-kredit saiasaty.
"Buǵan qosa, jyldyń basynda maýsymdyq turǵyda saýda balansynyń oń saldosy ósip, qyzmet balansyndaǵy ahýal ońalady jáne ótken jyl úshin iri salyqtyq tólemder aýdarylady. Bul da teńgeni qoldaýǵa sep bolatyn faktorlar", - deidi sarapshy.
Jalpy, Dosovtyń pikirinshe, "valiýtalyq rejimdi ózgertý teńge baǵamyna túsken fýndamentaldy qysymdy baiaýlata almaidy, sebebi bul úshin Qazaqstan ekonomikasynyń shikizat modelinen alshaqtap, ártaraptanǵan qurylymǵa kóshkeni mańyzdy".
Buǵan deiin saitymyzda "Qazaqstanda Qytai aqshasyna suranys kúrt artqan. Sarapshylar bul qandai qaýipti bildiretinin aitty" degen maqala jariialanǵan bolatyn. Onda Qytai avtokólikteri, qytailyq marketpleistegi taýarlardyń qymbattaý yqtimaldylyǵy boljanady.
