Jańa áleýmettik saiasat Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jariialaǵan aýqymdy ózgeristerdiń mańyzdy aspektisi bolyp sanalady. Bul qaita qurýlardyń negizderi 2023 jylǵy 1 shildede kúshine engen Áleýmettik kodekste kórsetilgen. Birinshiden, ol memlekettik qoldaý paradigmasyn túbegeili ózgertýdi kózdeidi: ol zardaptardy joiýǵa emes, qiyn ómirlik jaǵdailardyń aldyn alýǵa kóbirek baǵyttalatyn bolady. Ekinshiden, áleýmettik salany tsifrlandyrýdy tereńdetý, búginde qoldanylatyn áleýmettik qyzmetterdi kórsetýdiń ótinish negizindegi nysanynan olardy kórsetýdiń sáikestendirý nysanyna jáne proaktivti formatyna kóshýdi qamtamasyz etý kózdelýde. Al úshinshiden, azamattardyń áleýmettik qamsyzdandyrylýyna jaýapkershilik tek memleketke ǵana emes, jumys berýshilerge de, azamattardyń ózderine de júkteledi. Bul mindettemeler jańa áleýmettik kelisimshart aiasynda júzege asyrylatyn bolady. Tórtinshiden, áleýmettik saqtandyrý júiesin damytý sharalary ónimdi jáne resmi jumyspen qamtýdy yntalandyrýǵa baǵyttalady.
QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vitse-ministri Nazgúl Saǵyndyqova osy Áleýmettik kodeksti ázirleý barysynda halyqaralyq tájiribe zerdelengenin, onyń negizine Eýropalyq Odaqtyń Áleýmettik kodeksiniń qurylymy alynǵanyn, biraq bizdiń elimizdiń erekshelikteri eskerilgenin áńgimeledi. Ol sonymen qatar, atalǵan qujattyń 5 negizgi jańalyǵyna toqtaldy. Alǵashqy jańalyq – memlekettik organdardyń barlyq qoldanystaǵy aqparattyq júieleriniń derekteri negizinde qalyptastyrylatyn Tsifrlyq otbasy kartasy. Ony júzege asyrýdyń basty maqsaty – qazaqstandyqtardyń memlekettik qoldaý júiesine teń qoljetimdiligin qamtamasyz etý.
«Sondyqtan biz Kodeksti áleýmettik saiasattyń orta jáne uzaq merzimdi maqsattary men baǵyttaryn aiqyndaityn qural retinde belgiledik. Sondai-aq, ol adamdarǵa otbasy músheleriniń áleýmettik jaǵdaiy men ál-aýqatynyń deńgeiine qarai alatyn memlekettik qoldaý týraly habardar etetin elektrondyq habarlaýyshtyń bir túri bolyp esepteledi. Habarlama árbir otbasyna ortalyq memlekettik organ arqyly jiberiledi. Járdemaqylar men tólemder azamattarǵa aqparattyq júiede bar derekter negizinde proaktivti formatta taǵaiyndalady», - dep túsindirdi Nazgúl Saǵyndyqova.
Ekinshi jańalyq – ataýly áleýmettik qoldaýdy kúsheitý, onda aldymen áleýmettik táýekelderdiń aldyn alý boiynsha ataýly sharalar, sodan keiin ǵana áleýmettik táýekelderdiń saldarymen kúresýge baǵyttalǵan ataýly kómek kórsetiledi. Nysanaly sharalardyń qajettiligi Tsifrlyq kartadaǵy derekter negizinde anyqtalady. Bul rette, Áleýmettik kodekste balaly otbasylardy áleýmettik qoldaýdyń qosymsha sharalary: bala kútimi boiynsha tólemderdi tóleý merzimin 1,5 jylǵa deiin uzartý; ataýly áleýmettik kómek alýshylar qatarynan 1 jastan 6 jasqa deiingi balalarǵa kepildik berilgen áleýmettik paketti monetizatsiialaý; «Altyn alqa» jáne «Kúmis alqa» tósbelgilerimen marapattalǵan áielderge nagradtalǵan ana mártebesin berý, 7 jáne odan da kóp bala týyp nemese tárbielegen analarǵa beriletin járdemaqy mólsherin arttyrý; halyqtyń áleýmettik osal toptarynyń jekelegen sanattaryna memlekettik járdemaqylardyń mólsherin arttyrý kózdelgen.
Sonymen qatar, ataýly áleýmettik kómek taǵaiyndaý úshin kedeilik shegi eń tómengi kúnkóris deńgeiiniń ornyna ortasha tabyspen aiqyndalatyn bolady. «Biz Ekonomikalyq yntymaqtastyq jáne damý uiymyna múshe elderde qoldanylatyn tásilderdi zerttedik. Búgingi tańda AQSh-ta kedeilik shegi ortasha tabystyń 40 paiyzyn, Kanadada – 50 paiyzyn, Shvetsiia, Norvegiia, Daniia, Avstriia, Germaniia jáne Frantsiiada 60 paiyzyn quraidy. Biz de osy tájiribeni engizýdi qolǵa alyp otyrmyz. Eger eń tómengi kúnkóris deńgeii adamnyń fiziologiialyq qalpyna kelýin qamtamasyz etse, ortasha tabys jalpy halyqtyń naqty tutynýshylyq shyǵyndaryn jabatyn ortasha kúnkóris deńgeii bolyp sanalady.
2025 jyldan bastap tabysy tómen azamattarǵa ataýly áleýmettik kómek kórsetiledi. Bul maqsatty sharalarmen birge otbasylardyń qiyn ómirlik jaǵdaidan shyǵýyna múmkindik beredi», - dedi jaýapty maman.
Úshinshi jańalyq – áleýmettik qyzmet kórsetý júiesin transformatsiialaý, onyń negizgi maqsaty múgedekter úshin arnaýly áleýmettik qyzmetterdiń qoljetimdiligin arttyrý bolyp tabylady. Múmkindigi shekteýli adamǵa qyzmet kórsetýge otbasy múshelerin tartý josparlanýda. Múgedekterdiń týystary tiisti eńbekaqysy jáne áleýmettik aýdarymdary bar jeke kómekshi retinde esepke alynady.
«Taǵy bir ózgeris - SSU standarttaryn qaita qaraý jáne engizý. Qyzmet kórsetýdiń jeke standarttary, ótemdik tehnikalyq quraldardyń shekti baǵasy bolady. Bul ózgerister, bir jaǵynan, tehnikalyq jabdyqtardyń nemese taýarlardyń jekelegen túrlerin odan ári monetizatsiialaýǵa ákelse, ekinshi jaǵynan, jeke sektordy keńinen tartý, ásirese aýyldyq jerlerde áleýmettik qyzmet kórsetý júiesiniń qoljetimdiligin qamtamasyz etedi», - dedi vitse-ministr.
Sonymen qatar, jergilikti atqarýshy organdardyń janynan qurylǵan Áleýmettik qyzmetter portalyndaǵy komissiialarǵa jańa ókilettikter berý kózdelýde. Olar endi múgedekterdiń az qamtylǵandyǵy týraly ótinishterin 5 kún ishinde qabyldaý jáne qaraý, sapaly ónim nemese qyzmetti jetkizýshige ótinim jiberý jáne onyń oryndalýyn baqylaý; jetkizýshini ÓQJ-dan shyǵarý jáne ony josyqsyz jetkizýshiler tizimine engizý týraly sheshim qabyldaý quziretterine ie bolady.
Tórtinshi jańalyq áleýmettik saqtandyrý júiesine jáne azamattardy zeinetaqymen qamtamasyz etýge qatysty. Nazgúl Saǵyndyqova óz sózinde Qazaqstandaǵy 5 áleýmettik táýekel boiynsha qazirgi saqtandyrý júiesi halyqaralyq standarttarǵa jáne naqty ekonomikalyq jaǵdailarǵa sáikes keletinin basa aitty. «Ol saqtalady, biraq onyń maqsaty ózgerýde. Júie tek áleýmettik tólemderdi júzege asyrýǵa ǵana emes, birinshi kezekte resmi jumyspen qamtylǵan azamattardy áleýmettik qamtamasyz etý deńgeiin arttyrý úshin zańdy jumyspen qamtýdy yntalandyrýǵa baǵyttalatyn bolady», - dedi sheneýnik.
Bul rette ózgeristerdiń negizgi tendentsiiasy memlekettiń, jumys berýshiler men qyzmetkerlerdiń áleýmettik qamsyzdandyrý júiesine qatysýy; júiege qatysý ótili men áleýmettik tólemder mólsheri arasyndaǵy bailanysty nyǵaitý; áleýmettik aýdarymdardy ýaqytyly aýdaratyn qyzmetkerlerge zeinetaqy men áleýmettik tólemderdi kezeń-kezeńimen arttyrý sharalaryn qamtidy. Osylaisha, biyldan bastap jumyssyz qalǵan azamattarǵa jarnalardy tóleý merzimine sáikes 6 aiǵa deiin burynǵy tabysynyń 45 paiyzy mólsherinde Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan tólemaqy tólenedi.
Áleýmettik kodekste kózdelgen zeinetaqy júiesindegi ózgeristerge toqtalǵan vitse-ministr qazirgi zeinetkerler úshin aldaǵy 5 jylda bazalyq zeinetaqy ósetinin aitty. Sondai-aq eńbek zeinetaqysynyń mólsherin esepteý úshin paidalanylatyn eń joǵary tabys mólsheri 46 ailyq eseptik kórsetkishten 55 ailyq eseptik kórsetkishke deiin nemese ortasha jalaqynyń 70%-yna deiin artady. Óz jinaqtary esebinen zeinetaqy qalyptastyratyn bolashaq zeinetkerler úshin 2024 jyldyń 1 qańtarynan bastap jumys berýshilerden qosymsha zeinetaqy jarnalary engiziledi.
Sonymen qatar, investorlardyń óz aktivterin basqarý quqyǵy keńeitildi. Endi azamattar belgilengen shekti mólsherden joǵary zeinetaqy jinaqtaryn tek emdelýge jáne baspana satyp alýǵa jumsaityn bolady. Investorlar aktivterdi basqarý jónindegi kompaniiany tańdaý arqyly alynǵannan keiin qalǵan zeinetaqy jinaqtarynyń 50 paiyzdan aspaityn bóligin nemese barlyq jinaqtalǵan somany jeke basqarýǵa aýdara alady. Zeinetaqy jinaqtarynyń saqtalýyna memlekettik kepildik tek Ulttyq bank basqaratyn jinaqtardyń sol bóligine ǵana qoldanylatynyn atap ótken jón.
Besinshi jańalyq – halyqty jumyspen qamtýdyń kelesi baǵyttary boiynsha júzege asyrylatyn jańa tásilder: Birinshisi – eńbek naryǵyn yryqtandyrý. Bul ikemdi jumyspen qamtýdyń barlyq nysandaryn, sonyń ishinde platformalyq jumysqa ornalastyrýdy moiyndaýdy bildiredi. Osy maqsattar úshin «táýelsiz jumysshy» - ózine tabys ákeletin eńbek qyzmetimen ainalysatyn, biraq tiisti ýákiletti organdarda resmi memlekettik tirkelimi joq tulǵa túsinigi engizildi.
«Mundai jumysshylardyń qyzmeti, eger olar onlain platformalar usynysyna qosylsa nemese jariia kelisim-shart jasasa, resmi jumyspen qamtylǵan dep tanylady. Mysaly, Iandeks taksi onlain platformasyna qosylǵan taksi júrgizýshileri, Glovo onlain platformasyna qosylǵan kýrerler osyndai jumysshylar qataryna jatqyzylady», - dep atap ótti vitse-ministr.
Ekinshisi – tsifrlyq jumyspen qamtý ortalyqtaryn qalyptastyrý Búginde Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan jumysqa ornalasý, jumyssyz retinde tirkelý, jumysynan aiyrylý boiynsha áleýmettik tólemderge ótinish berý protsesi tolyǵymen tsifrlandyrylyp, Elektrondyq eńbek birjasy arqyly júzege asyrylýda. Osyǵan bailanysty Áleýmettik kodekste jumyspen qamtý ortalyqtaryn transformatsiialaý qarastyrylǵan. 2023 jyldyń 1 shildesinen bastap Qazaqstanda oblys ortalyqtary men megapolisterde 20 eńbek utqyrlyǵy ortalyǵy qurylyp, jumys istep turǵan jumyspen qamtý ortalyqtary mansap ortalyqtaryna ainaldy.
Vitse-ministrdiń sózine qaraǵanda, Áleýmettik kodekste kózdelgen jańashyldyqtar eki kezeńde júzege asyrylýda:
– 2023 jyldyń 1 qańtarynan bastap, Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn oryndaý maqsatynda daiyndalǵan zańdar sheńberinde;
– 2023 jyldyń 1 shildesinen bastap. Qazaqstan Respýblikasynyń Áleýmettik kodeksiniń kúshine enýi aiasynda.
