ۇيالى تەلەفون ۇستاعان بالا تيياناقتى بٸلٸمگە قول جەتكٸزە الا ما?
ناۋرىز ايىنىڭ باسىندا قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ ورتا بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸندەگٸ بٸرىڭعاي كيٸم فورماسىنا قويىلاتىن تالاپتاردى بەكٸتكەن بولاتىن. اتالعان تالاپتار «بٸلٸم بەرۋدٸڭ زايىرلى سيپاتىن ٸسكە اسىرۋعا جەنە ورتا بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارى بٸلٸم الۋشىلارىنىڭ اراسىندا ەلەۋمەتتٸك, مٷلٸكتٸك جەنە باسقا دا ٶزگەشەلٸكتەردٸڭ بەلگٸلەرٸن جويۋعا باعىتتالعان» دەپ كٶرسەتٸلگەن. بٷگٸندە وسى تالاپتارعا قاتىستى جەكەلەگەن ازاماتتار تاراپىنان سىڭارجاق پٸكٸرلەر بٸلدٸرٸلۋدە. قوعام تالقىسىنا تٷسكەن وسى مەسەلە تٶڭٸرەگٸندە ٶز ويىمدى بٸلدٸرٸپ, ونى حالقىمىزدىڭ قىز بالانى تەربيەلەۋدەگٸ ٶنەگەلٸ ۇستانىمىمەن بايلانىستىرا قاراۋدى ماقسات تۇتىپ وتىرمىن.
بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ بٸلٸم مەكەمەلەرٸندە سمارتفون قولدانۋعا تىيىم سالا ما? بۇل مەسەلە ۇستاز قاۋىمىن كٶپتەن بەرٸ مازالاپ جٷر. ەڭگٸمەنٸ ەرٸدەن باستاساق, تەربيەنٸڭ نەگٸزٸ قالاناتىن جەر – بٸلٸم مەكەمەلەرٸ. بٷگٸندە بەسٸكتەن بەلٸ شىققان بٷلدٸرشٸنگە دەيٸن زاماناۋي قۇرالدىڭ تٸلٸن جەتٸك مەڭگەرگەن. بۇرىنعى «اتتىڭ قۇلاعىندا وينايدى» دەگەننٸڭ ورنىن «ۇيالى تەلەفون مەن ينتەرنەتتٸڭ قۇلاعىن تەڭ ۇستاعان» دەگەن تەڭەۋ باسقان تەرٸزدٸ.
«زامانىنا قاراي ادامى» دەگەن تەمسٸلدٸ ەسكەرسەك, مۇنىڭ ارتىقشىلىعى دا بار. كٶشتەن قالماي, جاڭا دٷنيەنٸڭ تٸلٸن بٸلگەنگە نە جەتسٸن? الايدا «تاياقتىڭ ەكٸ ۇشى» بار دەگەندٸ قاپەرگە الاتىن كەز جەتكەن سيياقتى. زامان اعىمىنا ٸلەسۋدٸڭ جٶنٸ وسى ەكەن دەپ, ۇلتتىق تەربيە جاعىن اقساتىپ العان جايىمىز بار. ەسٸرەسە, بٸلٸم ۇيالارىنداعى كٶپتەگەن وقۋشىلاردىڭ تٷرلٸ بەيەدەپ ەرەكەتتەرگە بوي الدىرىپ جاتقانىن جاسىرىپ قايتەمٸز. بۇعان كٸمدٸ كٸنەلايمىز? ۋاقىتىن بٸلٸمنەن گٶرٸ, ينتەرنەتتەگٸ «قىزىقتاردى» تاماشالاۋعا جۇمسايتىن ۇرپاقتىڭ تەربيەسٸنە كٸم جاۋاپتى? بٷگٸنگٸ اتا-انا مەن ۇستازدىڭ كٶڭٸلٸن كٷپتٸ ەتكەن جايت وسى.
دەمەك, مەملەكەتتٸك شەنەۋنٸكتەرگە سمارتفوندى پايدالانۋعا سالىنعان تىيىمدى بٸلٸم مەكەمەلەرٸنە دە ەنگٸزۋ قاجەت. وسى مەسەلە بويىنشا تٸلشٸ قاۋىمى بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ مەكتەپكە دەيٸنگٸ جەنە ورتا بٸلٸم دەپارتامەنتٸنٸڭ ديرەكتورى جاڭىل جونتاەۆادان سۇراپ كٶرگەن. ول: «اقپاراتتاندىرۋ جٶنٸندە» قر زاڭىنىڭ 55-بابىنا سەيكەس, ەلەكتروندى اقپارات رەسۋرستارى, اقپاراتتىق جٷيە مەن اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسييالىق قۇرىلىمداردى قورعاۋ شاراسىنا بايلانىستى سمارتفونداردى جۇمىس بارىسىندا قولدانۋعا سالىنعان تىيىم مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەرگە عانا قاتىستى» دەگەن بولاتىن. دۇرىس دەلٸك. بٸراق مينيسترلٸك ۇيالى تەلەفوننىڭ بٸلٸم ساپاسىنا قانشالىقتى كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزٸپ وتىرعانىن بٸلمەي مە?
ال كەيبٸر بٸلٸم مەكەمەلەرٸنە مينيسترلٸكتٸڭ بۇيرىعى قاجەت تە ەمەس كٶرٸنەدٸ. مەسەلەن, تاياۋدا «ەكٸباستۇز بالاباقشالارى اتا-انالارعا مەكەمەگە سمارتفون ۇستاپ كٸرۋگە تىيىم سالدى» دەگەن اقپارات تاراعان ەدٸ.
بۇل ەر بٸلٸم وشاعىنىڭ ٸشكٸ تەرتٸبٸ بولسا كەرەك. ال وقۋشىلارعا ساباق ٷستٸندە ۇيالى تەلەفون قولدانۋعا جاپپاي تىيىم سالۋ ٷشٸن مينيسترلٸكتٸڭ نۇسقاۋى قاجەت. ەزٸرگە قۇزىرلى مينيسترلٸك وقۋشىلاردى تالاپ پەن تەرتٸپكە شاقىراتىن امال-ەرەكەتكە بارا الماي وتىر. شىنتۋايتىندا, مەكتەپ تە بٸلٸم بەرەتٸن مەملەكەتتٸك مەكەمە. ونداعى ۇستازدىڭ بٸلٸم بەرۋ ەدٸس-تەسٸلٸ, جالپى بٸلٸم وشاعىنىڭ ٶمٸرٸ جۇرتقا جارييا بولا بەرمەۋٸ كەرەك. ەگەر وقۋشى مەكتەپتٸڭ ٸشكٸ تٸرشٸلٸگٸن تٷسٸرٸپ, سىرتقا شىعارا بەرسە, نە بولماق?!
قازٸر كەز كەلگەن وقۋشىنىڭ قولىندا سمارتفون بار. كەيبٸر وقۋشىلار ساباق ٷستٸندە دە ەلەۋمەتتٸك جەلٸگە كٸرٸپ, كٶڭٸلٸن باسقا نەرسەگە بۇرىپ جاتادى. مۇنى مۇعالٸم بٸلمەيدٸ ەمەس, بٸلەدٸ. بٸراق سوعان قاراماستان وقۋشىنىڭ قولىنداعى سمارتفوندى تارتىپ الۋعا قۇقىعى جوق. سەبەبٸ قازٸرگٸ بالالار قيت ەتسە, بەينەگە جازىپ, ەپ-سەتتە عالامتور «جۇلدىزى» ەتٸپ جٸبەرۋٸ عاجاپ ەمەس.
عالامتور دەمەكشٸ, بٸرەر كٷن بۇرىن پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى داريعا نازارباەۆا استاناداعى №81 «Astana English School» مامانداندىرىلعان گيمنازيياسى مۇعالٸمدەرٸ جەنە وقۋشىلارىمەن كەزدەسۋ بارىسىندا: «مۇعالٸمدەر بالالارعا قاتىستى ٶزدەرٸنٸڭ قىزمەتتٸك ٶكٸلەتتٸگٸن اسىرا پايدالانباۋى تيٸس. بۇدان بىلاي ەر وقۋشى ۇستازىنىڭ تەرٸس ەرەكەتٸن ينتەرنەتكە جارييالاي الادى», – دەگەن ول ەرٸ قاراي ويىن بىلايشا ساباقتادى. «ٶكٸنٸشكە قاراي, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ٶزدەرٸنٸڭ ٶكٸلەتتٸلٸگٸن اسىرا پايدالاناتىن مۇعالٸمدەر جايىندا جاعىمسىز ماتەريالدار كٶپتەپ كەزدەسەدٸ. ياعني, مۇعالٸمدەر وقۋشىلارعا قاتىستى ٶكٸلەتتٸگٸنٸڭ شەگٸنەن شىعىپ جاتادى. ەرقايسىلارىڭىز بٸلۋلەرٸڭٸز كەرەك, بٷگٸندە بٸزدٸڭ بالالاردىڭ قولىندا سمارتفوندارى بار. اتاپ ايتقاندا, ولاردىڭ ەرقايسىسى سٸزدەردٸڭ قىزمەتتەرٸڭٸزگە «تىڭشىلىق» جاساي الادى. سٸزدەردٸڭ كەز كەلگەن جاقسى نەمەسە جامان ەرەكەتتەرٸڭٸز ينتەرنەتتە كٶرٸنٸس تابۋى مٷمكٸن», – دەدٸ د.نازارباەۆا. ونىڭ سٶزٸنشە, بۇنداي «شارالار» مينيسترلٸكتٸڭ نەمەسە ەكٸمدٸك تاراپىنان جاسالعان بۇيرىقتار مەن نۇسقاۋلارعا قاراعاندا تيٸمدٸرەك تەرتٸپكە سالادى. «بۇل جايىندا ەردايىم ەستەرٸڭٸزدە بولعان جٶن» دەگەنٸن ەستٸگەن ۇستاز قاۋىمىنىڭ ويى سان-ساققا جٷگٸرگەن. سوندا قالاي, مۇعالٸم وقۋشىنى تەربيەلەي مە, ەلدە وقۋشى مۇعالٸمدٸ جٶنگە سالا ما?
مەكتەپ – بٸلٸم ورداسى. «مۇعالٸم – مەكتەپتٸڭ جٷرەگٸ» دەسەك, بٸز قازٸرگٸ قوعامدا ۇستازدىڭ بەدەلٸن كٶتەرۋدەن بۇرىن, تٷسٸرۋگە بەيٸم ەمەسپٸز بە? مۇعالٸمدٸ شەكتەن شىعاراتىن كٸم? ەرينە, ساباققا ىنتا-زەيٸنٸن سالمايتىن وقۋشى. قارسى الدىندا وتىرعان 30 بالانىڭ مٸنەزٸ 30 تٷرلٸ. ولاردىڭ ەرقايسىسىمەن تٸل تابىسۋ وڭاي ەمەس. بٸلٸم مەن تەربيە بەرۋدە بارلىق جاۋاپكەرشٸلٸك ۇستازعا جٷكتەلٸپ وتىر. سٶيتە تۇرا, مۇعالٸمنٸڭ ابىروي-بەدەلٸن تٷسٸرۋگە ٶزٸمٸز ەرەكەت جاسايمىز. مۇنىمىز قالاي?
دانييار جۇمابەكوۆ, جامبىل وبلىسى, شۋ اۋدانى, كٶكتٶبە اۋىلى ورتا مەكتەبٸنٸڭ تاريح پەنٸ مۇعالٸمٸ:
– ۇيالى تەلەفوندى وقۋشىعا ۇستاتۋعا رۇقسات بەرۋ ارقىلى قۇقىق قورعاۋ مەن ٶكٸلەتتٸ مەكەمەلەردٸڭ جۇمىسىن جەڭٸلدەتكٸسٸ كەلەتٸندەي كٶرٸنەدٸ. ۇيالى تەلەفون ۇستاعان وقۋشى ساباق وقيتىنىنا كٷمەنٸم بار. مۇنى جەكە تەجٸريبەمنەن ايتىپ وتىرمىن. وسى ۇيالى تەلەفوننىڭ ارقاسىندا مەكتەپ ٶمٸرٸ قاپتاعان سەلفيگە تولىپ, وقۋشى بٸلٸمٸ تٶمەندەپ جاتىر. ۇيالى تەلەفون ۇستاپ وتىرىپ, كٸتاپ وقىپ كٶرٸڭٸزشٸ? باسىڭىزعا تٷك تە كٸرمەيدٸ. سول سەبەپتٸ بەلٸ بوس, كەۋدەسٸ قۋىس ۇرپاق قالىپتاسۋدا. سوسىن كٸم كٸنەلٸ? ەرينە, بەرٸن مۇعالٸمگە جابادى. ال ٷيدە اتا-انا سٷتتەن اق, سۋدان تازا ما? «مەكتەپ» دەگەن بٸلٸم ۇياسىنان ۇيالى تەلەفوننىڭ بەدەلٸ جوعارى بوپ تۇر. قازٸر وقۋشىلاردا باسىما بٸلٸمدٸ جٷكتەپ نە قىلامىن, قالتامدا تەلەفونىم, ينتەرنەتٸم بولسا بولدى دەگەن تٷسٸنٸك قالىپتاسقان. مەنٸڭشە, مينيسترلٸك مۇعالٸمگە شٷيلٸگە بەرمەي, اتا-انانىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرۋ كەرەك. بالاعا بٸلٸم بەرٸلەدٸ, ال ٷيدە قاداعالانىپ نەگٸزدەلمەسە, ول دالاعا كەتەدٸ دەگەن سٶز. سوندىقتان بالاسىنىڭ بولاشاعىنا نەمقۇرايلى قارايتىن اتا-انالارعا ايىپپۇل سالىپ, بالاسى ساباقتان سەبەپسٸز قالسا, اقشا تٶلەتسە ەكەن.
ايبەك قۋاندىقۇلى, ەكٸباستۇز قالاسى №25 قازاق قىزدار گيمنازيياسىنىڭ, تاريح جەنە گەوگرافييا پەنٸنٸڭ مۇعالٸمٸ:
– جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتتەگٸ ادامدار ۇستازدىڭ بەدەلٸنٸڭ جوعارى بولۋىنا قىزىعۋشىلىق تانىتۋ كەرەك. ەگەر ەلدەگٸ بيلٸگٸ بار ازاماتتاردىڭ ۇستازعا دەگەن قاتىناسى تٶمەن بولسا, ۇستازدىق قىزمەتتەن مەن دە, سەن دە كەتتٸ. ەرتەڭ بٸلٸمدٸ, بٸلٸكتٸ جاستار ۇستازدىق قىزمەتكە ەشقاشان جولامايدى.
ارداق بۋحاتوۆا, ريددەر قالاسى №16 ورتا مەكتەبٸنٸڭ قازاق تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸ پەنٸنٸڭ مۇعالٸمٸ:
– ۇيالى تەلەفون وقۋشىعا كٶپ كەدەرگٸ كەلتٸرەدٸ. ساباقتا ەلەڭدەپ وتىرادى, ٷزٸلٸس كەزٸندە كەلەسٸ ساباققا دايىندالۋدىڭ ورنىنا, تەلەفونمەن الىسىپ كەتەدٸ. ال پايدالى جاعى ورىس سىنىپتارىنىڭ وقۋشىلارى ونلاين سٶزدٸكتٸ پايدالانىپ, ونلاين تەستەردٸ ورىندايدى. ال مۇعالٸمنٸڭ ەرسٸ قىلىقتارىن تٷسٸرٸپ, عالامتورعا سالۋعا تٷبەگەيلٸ قارسىمىن. ەرينە, مۇعالٸم دە, وقۋشى دا ٶزٸنە قاتىستى مٸندەتتەردٸ بٸلۋ كەرەك. مۇعالٸمنٸڭ باستى مٸندەتٸ – بالانى وقىتىپ قانا قويماي, تەربيە بەرۋ. وسى ەكەۋٸن قاتار الىپ جٷرۋ كەيدە قيىن سوعىپ جاتادى.
مەيٸرجان تەمٸربەك, مۇعالٸم:
– وقۋشىلاردىڭ «كليپ» تٷسٸرۋٸ تۋرالى ەڭگٸمە بولىپ جاتىر. تٷسٸرسٸن, جاسىراتىن ەشتەڭە جوق. شەندٸلەر سيياقتى «بۇرقىراتىپ» اقشا جەپ جاتقان جوقپىز, جەيتٸنٸمٸز – قاعاز عانا. نەمەنەگە قورقامىز? بٸراق جانعا باتاتىنى, ايتقاننىڭ جٶنٸ وسى ەكەن دەپ زاڭدى بەلدەن باسۋعا بولمايدى عوي. مۇعالٸم 200 تەڭگەدەن جيناسا, «كوررۋپتسيونەر» بولىپ شىعا كەلەدٸ. اقشا جينامايتىن مەكتەپ, اتا-انادان كٶمەك المايتىن مۇعالٸم جوقتىڭ قاسى. ەگەردە اقشا جيناماسا, وقۋشىلاردىڭ تٷرلٸ سايىستار مەن جولدامالارىنا مەكتەپ نە ٷكٸمەت تٶلەپ وتىر ما?
لاۋرا اياپبەرگەن, اتا-انا:
– وقۋشىنىڭ ويى ساباق وقۋ ەمەس, «ۇيالى تەلەفونعا كٸمنەن حات كەلدٸ» دەپ بٶلٸنٸپ وتىرادى. بەلكٸم, تاڭەرتەڭ وقۋشىلاردىڭ تەلەفونىن جيناپ الىپ, ساباق اياقتالعاندا قايتارىپ بەرۋ جولىن قاراستىرۋ كەرەك شىعار. تەلەفونسىز تاعى بولمايدى. بالاڭنىڭ قايدا جٷرٸپ-تۇرعانىن بٸلٸپ تۇرۋ ماڭىزدى. قازٸرگٸ كەزدە بالالاردىڭ جوعالۋ دەرەكتەرٸ كٶبەيٸپ كەتتٸ. سول ٷشٸن عانا تەلەفون ۇستاتىپ قويامىز. ەيتپەسە, بالامنان ساباق ٷستٸندە قولدانباۋىن تالاپ ەتەمٸن.
P.S. بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸندە ۇيالى تەلەفونعا تىيىم سالۋ كەرەك پە? بٷگٸنگٸ زامان بالالارىنىڭ «سەرٸگٸنە» اينالعان ۇيالى تەلەفوننان كەلەتٸن زييان شاش-ەتەكتەن. بۇل بٸرٸنشٸدەن, بالانىڭ ٶزٸندٸك ويلاۋ قابٸلەتٸن تٶمەندەتەدٸ. ەكٸنشٸدەن, ەسەپ شىعارۋ كەزٸندە لوگيكالىق شاپشاڭدىق پەن ۇتقىرلىقتى بەسەڭدەتەدٸ. سەبەبٸ قازٸر كەز كەلگەن سمارتفونى بار وقۋشى Photomath باعدارلاماسى ارقىلى ماتەماتيكالىق ەسەپتەردٸڭ جاۋابىن لەزدە تابا الادى. ٷشٸنشٸدەن, وقۋشى كەز كەلگەن جاعدايدا بٸلٸمٸنە ەمەس, ۇيالى تەلەفونداعى ينتەرنەتكە سەنٸم ارتادى. مٸنە, بۇل بٸلٸم ساپاسى تايازدانۋىنىڭ العىشارتى. تٸپتٸ, ۇيالى تەلەفونعا مٷلدەم تىيىم سالا الماساق, شەتەلدەگٸ ٷردٸس بويىنشا ساباق باستالار كەزدە وقۋشىلاردىڭ تەلەفونىن جيناپ الىپ, بٸتكەندە تاراتىپ بەرۋدٸ قولعا العانىمىز جٶن. ەزٸرگە باسقا امال جوق.
دينارا مىڭجاسارقىزى
دەرەككٶزٸ: turkystan.kz
