"جاڭا تولقىن"
[caption id="attachment_18614" align="alignright" width="180"]
2000 جىلداردان كەيٸن ساتىبالدى نارىمبەتوۆ, دوسحان جولجاقسىنوۆ, اقان ساتاەۆ, رٷستەم ەبدٸراشەۆ, ەرمەك تۇرسىنوۆ, دانييار سالامات باستاعان, بٷگٸندەرٸ ەلگە كەڭٸنەن تانىمال رەجيسسەرلەردٸڭ «ستالينگە سىيلىق», «شال», «كەلٸن», «مۇستافا شوقاي», «امانات», «بٸرجان سال», «قۇنانباي», «ەكەم ەكەۋمٸز» سەكٸلدٸ ەپيكالىق تىنىسى كەڭ فيلمدەرٸ تٷرلٸ پٸكٸرگە ارقاۋ بولدى.
اقان ساتاەۆتىڭ «اداسقاندارى» كينوسىنشىلاردىڭ قىزۋ تالقىسىنا تٷسسە, «جاۋجٷرەك مىڭ بالاسى» تاريحي ٷزدٸك فيلم دەگەن باعاعا يە بولدى.
بۇلاردان كەيٸن ەمير بايعازيننٸڭ «اسلاننىڭ ساباقتارى», ەدٸلحان ەرجانوۆتىڭ «ٷكٸلٸ كەمشات» فيلمدەرٸ دە تالاس-تارتىسقا تولى وتاندىق فيلمدەردٸڭ قاتارىنا ەندٸ.
بۇل ەكٸ رەجيسسەردٸڭ بٷگٸنگٸ كٷن تاقىرىبىنداعى كينولارىنا قازاقستاندا كٶرسەتۋگە شەكتەۋ قويعانى دا ەل اراسىندا تٷرلٸ ەڭگٸمەنٸڭ تاراۋىنا سەبەپشٸ بولعانى شىن.
[caption id="attachment_18615" align="alignright" width="315"]
«نەدە بولسا دا, بۇل – جاقسى قۇبىلىس. وتاندىق كينوفيلمدەردٸڭ بيلٸكتٸ جەنە حالىقتى بەيجاي قالدىرماعانى – بۇل سالادا دامۋدىڭ, ٶزگەرٸستٸڭ بارلىعىن كٶرسەتەدٸ», – دەيدٸ كينوتانۋشى گ. ەبٸكەەۆا.
«وسكارعا» جول...
حالىقارالىق «وسكار» سىيلىعىنا تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى بٸرنەشە فيلم ۇسىنىلدى. مەملەكەتتٸڭ قىرۋار قارجىسى جۇمسالعان بٸرەگەي جوبا «كٶشپەندٸلەردەن» باستاپ, ەرمەك تۇرسىنوۆتىڭ «كەلٸن», «شال» فيلمدەرٸ دە باق سىناپ كٶردٸ.«جاۋجٷرەك مىڭ بالا» فيلمٸ دە ۇسىنىلعانىمەن, العاشقى ٸرٸكتەۋدەن ارىعا ۇزاي العان جوق.
كينوسىنشى گ. ەبٸكەەۆا ەرمەك تۇرسىنوۆتى وتاندىق كينو سالاسىنداعى جاڭا دەڭگەيدەگٸ قۇبىلىس دەپ باعالايدى.
[caption id="attachment_18616" align="alignright" width="718"]
«ونىڭ بٸلٸمدارلىعى مەن تانىمدىق دەڭگەيٸنٸڭ جوعارىلىعى جەنە دراماتۋرگييا سالاسىن بٸلەتٸندٸگٸ, سونداي-اق, ۇلتتىق تٷيسٸكتەگٸ سالت-دەستٷردٸ ەلەمدٸك ميفتەرمەن بايلانىستىرۋعا شەبەرلٸگٸ, ەڭ باستىسى ٶزٸنٸڭ باعىتىنان قايتپايتىن, تٶتە جولىن تابۋعا قۇمار ٸزدەنٸمپازدىعى ٶزگە رەجيسسەرلەردە كەزٸگە بەرمەيتٸن قاسيەت» دەگەن سىڭايدا پٸكٸر بٸلدٸرٸپ جٷر.
قازٸردٸڭ ٶزٸندە «شال», «كەلٸن», «جات» سەكٸلدٸ تۋىندىلارى ارقىلى ٶز جولىن تاۋىپ ٷلگەردٸ. ونىڭ قولتاڭباسى – ٶز زامانى مەن ٶتكەن كٷندەردٸ بٸر كەڭٸستٸككە شومىلدىرا الاتىندىعىندا دەۋگە بولادى.
[caption id="attachment_18617" align="alignright" width="280"]
ال رٷستەم ەبدٸراشەۆ «قۇراق كٶرپە», «قالادان كەلگەن قىز», «ستالينگە سىيلىق» اتتى فيلمدەرٸ ارقىلى كەڭ اۋقىمدى ەمەس, قاراپايىم ٶمٸردٸ شەبەر سۋرەتتەيتٸنٸن, وندا دا فيلمدەرٸندە ٸشكٸ ليريكا باسىم ەكەندٸگٸن بايقاۋعا بولادى.
ول سوڭعى جىلدارى «بالالىق شاعىمنىڭ اسپانى», «كٶشباسشى», «تىعىرىقتان جول تاپقان» سەكٸلدٸ پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ ٶمٸرٸنە قۇرىلعان بٸرنەشە تۋىندىنى تٷسٸردٸ. ساياسي تۇلعانىڭ ٶمٸر جولىن ٶزٸنٸڭ ەستەلٸكتەرٸ مەن ماقالالارى, كٸتاپتارى نەگٸزٸندە جاسالعان بۇل فيلمدەر تەك ٶمٸرباياندىق مەمۋار دەڭگەيٸنەن اسا الماي قالعان جوق, كەرٸسٸنشە بٸر تاعدىر يەسٸنٸڭ جولى ارقىلى تۇتاس زاماندى ٶرنەكتەي بٸلدٸ.
[caption id="attachment_18623" align="alignright" width="343"]
«وسكاردى» يەلەنۋ وڭاي ەمەس» دەيدٸ ٶنەرتانۋشىلار. قازٸر مىقتى رەجيسسەرلەردٸڭ كٶبٸ «اۆتورلىق فيلمدەرگە» دەن قويادى. ال «وسكار» سىيلىعى ونداي فيلمدەرگە ەمەس, بٸرەگەي جوبالارعا, ٸرٸ پلاندارعا جۇمىس ٸستەيدٸ. سوندىقتان بٷگٸن-ەرتەڭ ول بيٸكتٸ باعىندىرۋ قيىن. بٸراق وسى بيٸكتٸ باعىندىرۋ ٷشٸن كٷرەسۋ كەرەك. اقان ساتاەۆتىڭ «جاۋجٷرەك مىڭ بالاسى» ەجەپتەۋٸر فيلم بولعانىمەن, ەلەمدە ونداي تاريحي تۋىندىلار جەتٸپ ارتىلادى جەنە بٸرٸنەن-بٸرٸ ٶتكەن مىقتى فيلمدەر بارشىلىق. «وسكارعا» ساتىبالدى نارىمبەتوۆتٸڭ «اماناتىن» ۇسىنىپ باق سىناعان دۇرىسىراق...
[caption id="attachment_18619" align="alignleft" width="346"]
ساتىبالدى نارىمبەتوۆتٸڭ «مۇستافا شوقاي» فيلمٸ دە تاريحي تۇلعانىڭ وبرازىن سەتتٸ سومداعان تۋىندى. ال بىلتىر ەكرانعا جول تارتىپ, كٶرەرمەن مەن كينوسىنشىلاردىڭ جوعارى باعاسىن العان «امانات» فيلمٸ – تاريحشى, كەڭەس وداعى كەزٸندە ۇلتتىق تاريحتى تەرەڭ زەردەلەگەنٸ ٷشٸن قۋدالاۋعا ۇشىراعان, كەنەسارى سوعىسىن العاش جازعان ەرماحان بەكماحانوۆ تۋرالى تٷسٸرٸلگەن. مۇندا تاريحشىنىڭ ٶمٸر جولى ۇلتتىق تاريح پەن كەنەسارى وبرازى ارقىلى اشىلادى.
تۇتاستاي العاندا, اتالعان تۋىندىلاردىڭ بارلىعى – تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ تٶل ٶنٸمدەرٸ. قازٸرگٸ قازاق كينوسى تۋرالى ايتقاندا الدىمەن وسى فيلمدەر ويعا ورالاتىنىن ەشكٸم دە جوققا شىعارا الماس.
[caption id="attachment_18618" align="alignright" width="183"]
ال جاس تالانت ەمير بايعازيننٸڭ «اسلاننىڭ ساباقتارى» («ۋروكي گارمونيي») فيلمٸ كٶپتەگەن حالىقارالىق سىيلىقتارعا يە بولدى. جاس رەجيسسەردٸڭ بولاشاقتا ەلەمگە قازاق كينوسىن تانىتار جارىق جۇلدىزعا اينالارىنا سەنٸمدٸلەر ٶتە كٶپ.
«گولليۆۋد» ارمان با?
قازاق اكتەرلەرٸ «گولليۆۋد» جۇلدىزى بولۋدى ارماندايدى. ەسٸرەسە, جاس اكتەرلەر بۇل بيٸكتٸ باعىندىرۋ – ٶمٸرلٸك ماقساتتارىنىڭ بٸرٸ ەكەنٸن جاسىرمايدى. ولاردىڭ قاتارىندا بەرٸك ايتجانوۆ, نۇرلان ەلٸمجانوۆ, اسىلحان تٶلەپوۆتەر بار.
بەرٸك ايتجانوۆ – 1979 جىلى قىزىلوردا وبلىسىندا دٷنيەگە كەلگەن. ەڭبەك جولىن م. ەۋەزوۆ تەاترىنان باستاعان اكتەر وندا كٶپتەگەن سپەكتاكلدەردە باستى رٶلدەردٸ سومداعان. «ماحامبەت», «مۇستافا شوقاي», «اعايىندىلار», «16 قىز», «ليكۆيداتور», «جاۋجٷرەك مىڭ بالا» سەكٸلدٸ ونداعان فيلمگە تٷسٸپ, كٶرەرمەننٸڭ كٶزايىمىنا اينالعان تابىستى اكتەرلەردٸڭ بٸرٸ. ول جۋىردا پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ ٶمٸر جولىنا نەگٸزدەلگەن «جۇلدىزدار توعىسقاندا» فيلمٸندە باستى رٶلدٸ سومدادى.
[caption id="attachment_18620" align="alignright" width="183"]
ٶزٸنٸڭ تۇتاس بولمىسىمەن اكتەر ەكەنٸن دەلەلدەۋمەن كەلە جاتقان ونىڭ ەر فيلمدەگٸ رٶلدەرٸ بٸرٸن-بٸرٸ قايتالامايتىندىعىمەن ەرەكشە. بەرٸك ٶزٸنٸڭ سۇحباتتارىندا وتاندىق كينوٶندٸرٸسٸن دامىتۋ ٷشٸن قارجىدان بٶلەك, رەجيسسەر مەن اكتەردٸڭ اراسىنداعى بايلانىستى جەتٸلدٸرۋ كەرەك, ەرٸ كينولاردى شەتەل ەكراندارىنا شىعارۋ ماڭىزدى دەپ تٷسٸنەدٸ.
كٶپتەگەن رەجيسسەرلەر وتاندىق اكتەرلەردٸڭ مٷمكٸندٸگٸن جوعارى باعالاماي, شەتەل جۇلدىزدارىنا قۇمار كەلەتٸندٸگٸن دە جاسىرمايدى. ٶزٸنٸڭ ايتۋىنشا, اكتەرلەر كٶپ وقۋى كەرەك. ەسٸرەسە, كلاسسيكالىق ەدەبيەتتەردٸ, تاريحي تانىمدىق كٸتاپتاردى جٸتٸ باقىلاپ, سولاردى بويىنا سٸڭٸرسە, اكتەردٸڭ كەز كەلگەن وبرازدى سومداۋىنا زور سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ.
«مەنٸڭ بٸر ٸشكٸ ارمانىم بار. ول قازاق كينوسىن, قازاق اكتەرلەرٸنٸڭ ەلەمدٸك دەڭگەيدە سۇرانىسقا يە بولۋى. «گولليۆۋد» ەلدٸڭ قولى جەتپەيتٸندەي قييالداعى ەلەم ەمەس. قازاق اكتەرلەرٸ دە ول بيٸكتٸ باعىندىرۋعا قاۋقارلى. تەك وتاندىق مەدەنيەت سالاسىن باسقارعاندار سوعان قولۇشىن بەرٸپ, جولىن تابۋى كەرەك. «گولليۆۋد» رەجيسسەرلەرٸمەن بايلانىس ورناتساق, قازاق اكتەرلەرٸ ولاردىڭ فيلمدەرٸنە تٷسسە, كٷنٸ ەرتەڭ ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ جۇلدىزدار بٸزدٸڭ ارامىزدان دا شىعادى», – دەيدٸ.
كينو سالاسىندا جاستايىنان تانىلىپ, ەلدٸ ٶنەرٸمەن تاڭعالدىرىپ جٷرگەن تاعى بٸر اكتەر – نۇرلان ەلٸمجانوۆ.
[caption id="attachment_18621" align="alignright" width="201"]
نۇرلان ەلٸمجانوۆ سەگٸز قىرلى, بٸر سىرلى دەۋگە بولادى. اكتەر, ەنشٸ, سازگەر, جٷرگٸزۋشٸ, قازاقستان جاستار وداعى «سەرپەر» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, «جاس تۇلپار» سىيلىعىنىڭ تۇڭعىش يەگەرٸ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن قايراتكەرٸ. اكتەر 1984 جىلى كٶكشەتاۋ ٶڭٸرٸندەگٸ «كەڭاششى» ەلدٸ مەكەنٸندە دٷنيەگە كەلگەن. ع.مٷسٸرەپوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتٸك اكادەمييالىق بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەر تەاترىنىڭ اكتەرٸ بولىپ قىزمەت اتقارعان. «شولپاننىڭ كٷنەسٸ» , «باقسى», «ەن مەن اناشا», «اعايىندىلار», «اقسارباس», «تەمٸرتاۋ كٶكتەمٸ», «جاۋجٷرەك مىڭ بالا», «بالالىق شاعىمنىڭ اسپانى», «كٶشباسشى» فيلمدەرٸندە باستى رٶلدەردٸ سومداعان.
اكتەردٸڭ ەلگە كەڭ تانىلعان شاعى «اعايىندىلار», «بالالىق شاعىمنىڭ اسپانى», «كٶشباسشى» فيلمدەرٸنە تٷسكەن كەزٸ بولدى. ول بۇل فيلمدەردە باستى رٶلدٸ سومداۋمەن قاتار, ٶزٸنٸڭ كەسٸبي اكتەر ەكەنٸن جان-جاقتىلى كٶرسەتتٸ. نۇرلان ەلٸمجانوۆ دەسە, قازٸر تانىمايتىن ادام كەمدە-كەم.
«بٸرٸنشٸ ارمانىم – قازاقتىڭ ەركە ۇلى بولۋ, ەكٸنشٸ ارمانىم – رەسەيدٸ باعىندىرۋ, ٷشٸنشٸسٸ – «گولليۆۋدقا» شىعۋ. ادام ارمانعا سەنۋ كەرەك», – دەگەن وسى نۇرلان ەلٸمجانوۆ.
[caption id="attachment_18622" align="alignright" width="193"]
اسىلحان تٶلەپوۆ – ەلٸمٸزدەگٸ ەڭ جاس ەرٸ تانىمال اكتەرلەردٸڭ بٸرٸ. 1992 جىلى اقتٶبە وبلىسىندا دٷنيەگە كەلگەن. 2012 جىلى «جاۋجٷرەك مىڭ بالا» فيلمٸندە باستى رٶلدٸ سومداپ, تەز ارادا تانىمال بولعان ول ودان كەيٸن «بالالىق شاعىمىنڭ اسپانى» كٶركەم فيلمٸ مەن «سۇڭقار» سەريالىنا تٷسٸپ ٷلگەردٸ.
جاس اكتەردٸڭ جۇلدىزىن جاندىرعان رەجيسسەر – اقان ساتاەۆ. «بەرٸن ۋاقىت كٶرسەتەدٸ» دەپ ويلايتىن اكتەر اسانەلٸ ەشٸموۆ, دوسحان جولجاقسىنوۆ, تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ سەكٸلدٸ قازاق كينوسىنىڭ كوريفەيلەرٸن قاتتى قۇرمەتتەيتٸنٸن ەرٸ ٷلگٸ تۇتاتىنىن ايتىپ, «مەن ٷشٸن وسى كٸسٸلەردٸڭ ٸزٸن قۋۋدىڭ ٶزٸ باقىت» دەيدٸ.
P.S.تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى بٸز وسىنداي تالانتتى اكتەرلەردٸ تەربيەلەپ ٶسٸردٸك. ەرينە, ولاردىڭ الدىنداعى اعا بۋىننىڭ ەڭبەگٸن جوققا شىعارمايمىز. بۇلاردان باسقا دا دارابوزدار جەتٸپ ارتىلادى. بٸراق, ماقسات ولاردىڭ بارلىعىن تٸزٸپ شىعۋ ەمەس, تەۋەلسٸزدٸك تۇسىندا تٷلەپ ۇشقان دارا تالانتتاردى اتاپ كٶرسەتۋ ەدٸ.
سونىمەن قاتار, «ستالينگە سىيلىق», «شال», «كەلٸن», «مۇستافا شوقاي», «امانات», «بٸرجان سال», «قۇنانباي» سيياقتى تۋىندىلار دا وسى تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ جەمٸسٸ. بۇدان بٶلەك اۆتورلىق فيلمدەردٸڭ دە سانى مول. بۇل قازاق كينوسىنىڭ ەر جانردا دامىپ كەلە جاتقانىن كٶرسەتەدٸ.
