جاقىندا پرەزيدەنت قاسىم- جومارت توقاەۆتىڭ تٶراعالىعىمەن كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك پەن ازاماتتاردىڭ تسيفرلىق كەڭٸستٸكتەگٸ قورعالۋىن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸنە ارنالعان قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ وتىرىسى ٶتتٸ. وسى ورايدا, Dalanews.kz تٸلشٸسٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسى تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸنە سٷيەنە وتىرىپ, ەلٸمٸزدەگٸ كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەلەرٸ مەن ونلاين الاياقتاردان قورعانۋدىڭ جولدارى تۋرالى بٸلدٸ.
اقوردا جارييالاعان مەلٸمەتكە سەيكەس, مەملەكەت باسشىسى جۋىرداعى جولداۋىندا قازاقستاندى تولىققاندى تسيفرلىق مەملەكەتكە اينالدىرۋ مٸندەتٸن قويعانىن ەسكە سالدى. بۇل ماقساتقا جەتۋ كەشەندٸ شارالاردى, سونىڭ ٸشٸندە كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك سالاسىنداعى جٷيەلٸ جۇمىستاردى تالاپ ەتەدٸ.
سول سەبەپتٸ وتىرىس بارىسىندا زاماناۋي كيبەرقاتەرلەر جەنە ولارعا قارسى ٸس-قيمىل تەسٸلدەرٸ, اسا ماڭىزدى اقپاراتتىق ينفراقۇرىلىمدى قورعاۋ, كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك يندۋستريياسىن دامىتۋ, سونداي-اق كادر دايارلاۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ مەسەلەلەرٸ تالقىلاندى. بۇدان بٶلەك, پرەزيدەنت ازاماتتاردىڭ جەكە دەرەكتەرٸنٸڭ قورعالۋىن قامتاماسىز ەتۋدٸ جەنە ولاردىڭ تارالۋىنا جول بەرگەندەرگە جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ كٷشەيتۋدٸ باسىم مٸندەتتەردٸڭ قاتارىندا اتاپ ٶتتٸ.
تسيفرلىق قاۋٸپتەر دەۋٸرٸندە ٶمٸر سٷرۋ- جايلىلىقپەن قاتار قاۋٸپ تە ەكەلەدٸ. عالامتور ارقىلى ٶمٸرٸمٸز جەڭٸلدەگەنٸمەن, جەكە دەرەكتەرٸمٸزدٸڭ قولدى بولۋ قاۋپٸ دە كٷشەيٸپ كەلەدٸ. سوڭعى جىلدارى كيبەرقىلمىس- ەلەم بويىنشا ەڭ جىلدام ٶسٸپ جاتقان قاۋٸپ تٷرلەرٸنٸڭ بٸرٸنە اينالدى. قازاقستاندا دا بۇل مەسەلە ٶزەكتٸ: ازاماتتار كٷن سايىن ەرتٷرلٸ الاياقتاردىڭ اينالاسىنا تٷسٸپ, جەكە مەلٸمەتتەرٸ مەن قارجىسىنان ايىرىلىپ جاتىر.
مينيسترلٸكتٸڭ مەلٸمەتٸنشە, قازاقستاندا كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك جٷيەسٸ قارقىندى دامىپ كەلەدٸ, الايدا ەلٸ دە نىعايتۋدى قاجەت ەتەتٸن كەزەڭدە تۇر. بۇل سالاداعى جۇمىستار, 2023-2029 جىلدارعا ارنالعان تسيفرلىق ترانسفورماتسييا, اقپاراتتىق- كوممۋنيكاتسييالىق تەحنولوگييالار مەن كيبەرقاۋٸپسٸزدٸكتٸ دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنا سەيكەس جٷرگٸزٸلۋدە. تۇجىرىمدامادا سالاعا قاتىستى ناقتى ماقساتتار مەن مٸندەتتەر, سونداي- اق كيبەرقاۋٸپسٸزدٸكتٸ دامىتۋعا ارنالعان جەكە باعىتتار ايقىندالعان.
بٷگٸنگٸ كٷنٸ «ەلەكتروندىق ٷكٸمەت» اياسىنداعى اقپاراتتاندىرۋ نىساندارىنىڭ قورعالۋ دەڭگەيٸ 80%-دى قۇراپ وتىر. بۇل- 2024 جىلعا جوسپارلانعان كٶرسەتكٸشتٸڭ ورىندالعانىن كٶرسەتەدٸ.
2024 جىلعى 12 قىركٷيەكتە بۇۇ جانىنداعى حالىقارالىق ەلەكتربايلانىس وداعى جارييالاعان «گلوبالدىق كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك يندەكسٸ 2024» (GCv5) ەسەبٸنە سەيكەس, قازاقستان Tier 2-Advancing (ٸلگەرٸلەۋشٸ ەلدەر) ساناتىنا ەنٸپ, وسى توپتاعى 29 ەلدٸڭ ٸشٸندە 3 – ورىن يەلەندٸ. ەلٸمٸز 100 مٷمكٸن ۇپايدىڭ ٸشٸنەن 94,4 بالل جيناپ, يزرايل, پولشا, كانادا, رەسەي, قىتاي, ٶزبەكستان, اۆسترييا سىندى ەلدەردٸ باسىپ وزدى.
اتالعان رەيتينگ 83 پارامەتر بويىنشا, كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك سالاسىنداعى ۇلتتىق دەڭگەيدەگٸ مٸندەتتەمەلەردٸ قامتيتىن بەس نەگٸزگٸ باعىت نەگٸزٸندە جاسالعان:
1.قۇقىقتىق شارالار;
- تەحنيكالىق شارالار;
3.ۇيىمداستىرۋشىلىق اسپەكتٸلەر;
- ەلەۋەتتٸ دامىتۋ;
- حالىقارالىق ىنتاماقتاستىق.
2024 جىلعى ەسەپتە العاش رەت بەس دەڭگەيدەن تۇراتىن جاڭا ساراپتاۋ جٷيەسٸ قولدانىلدى (Tier- 1 ٷلگٸ ەلدەر, Tier 2- ٸلگەرٸلەۋشٸ, Tier 3- ورنىقتىرۋشى, Tier 4- دامىپ كەلە جاتقان, Tier 5- قالىپتاستىرۋشى). بۇل ەدٸستەمە ەر مەملەكەتتٸڭ كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك بويىنشا قابىلداعان مٸندەتتەمەلەرٸنە تەرەڭٸرەك تالداۋ جاساۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
قازاقستان تٶمەندەگٸدەي باللدارعا قول جەتكٸزدٸ:
قۇقىقتىق شارالار – 20 بالل (ماكسيمالدى كٶرسەتكٸش),
تەحنيكالىق شارالار- 19,38 بالل,
ۇيىمداستىرۋشىلىق شارالار – 18, 30 بالل,
ەلەۋەتتٸ دامىتۋ – 16,36 بالل,
حالىقارالىق ىنتاماقتاستىق -20 بالل(ماكسيمالدى كٶرسەتكٸش).
مينيسترلٸك اتاپ ٶتكەندەي, ەلٸمٸز قۇقىقتىق رەتتەۋ مەن حالىقارالىق سەرٸكتەستٸك باعىتتارىندا تولىق كٶرسەتكٸشكە قول جەتكٸزگەن. تەحنيكالىق ينفراقۇرىلىم دا جوعارى باعالاندى. دەگەنمەن, ۇيىمداستىرۋشىلىق تەتٸكتەر مەن كادرلىق ەلەۋەتتٸ دامىتۋ تۇرعىسىندا ەلٸ دە جۇمىستى جەتٸلدٸرۋ قاجەت.
بۇل نەتيجەلەر قازاقستاننىڭ كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك سالاسىنداعى حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالعانىن, سونداي- اق سالادا جٷيەلٸ جۇمىس جٷرگٸزٸلٸپ جاتقانىن دەلەلدەيدٸ.
انىقتاما رەتٸندە:
«كيبەرششيت قازاقستان» كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك تۇجىرىمداماسى بەكٸتٸلگەنگە دەيٸن, ياعني 2015- 2016 جىلدارى قازاقستان گلوبالدىق كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك يندەكسٸندە 103- ورىن يەلەنگەن بولاتىن.
2018 جىل قورىتىندىسى بويىنشا, بۇۇ جانىنداعى حالىقارالىق ەلەكتربايلانىس وداعى (ITU) جارييالاعان رەيتينگتە ەلٸمٸز 82- ورىننان 40-ورىنعا كٶتەرٸلدٸ. بۇل –كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك سالاسىنداعى ايتارلىقتاي ٸلگەرٸلەۋدٸ كٶرسەتتٸ.
ال 2021 جىلعى 29 ماۋسىمدا ITU ۇيىمداستىرعان رەسمي كونفەرەنتسييادا جارييالانعان گلوبالدىق كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك يندەكسٸنٸڭ 4-شٸ باسىلىمىندا قازاقستان 31-ورىنعا يە بولدى. بۇل نەتيجە سول ۋاقىتتاعى «كيبەرششيت قازاقستان» تۇجىرىمداماسىندا بەلگٸلەنگەن كٷتٸلەتٸن كٶرسەتكٸشتەردەن ەدەۋٸر جوعارى بولدى.
BugBounty- قازاقستانداعى اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قورعاۋداعى قوعامدىق باقىلاۋ تەتٸگٸ
اقپاراتتاندىرۋ نىساندارىندا اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا, قر تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸ قوعامدىق (كەسٸبي) باقىلاۋ تەتٸگٸن ەزٸرلەدٸ. بۇل باعىتتاعى نەگٸزگٸ قۇرال- BugBounty پلاتفورماسى.
BugBounty- قازاقستانداعى سەرۆيستەر مەن قوسىمشالارداعى قاۋٸپسٸزدٸك وسالدىقتارىن انىقتاپ, بۇل تۋرالى حابارلاعانى ٷشٸن سىياقى تٶلەنەتٸن ارنايى الاڭ. پلاتفورما كيبەرقاۋٸپسٸزدٸكپەن اينالىساتىن ەتيكالىق حاكەرلەر مەن زەرتتەۋشٸلەرگە:
انىقتالعان وسالدىقتار تۋرالى ەسەپ جولداپ, سىياقى الۋعا;
جەكە پورتفوليو قۇرىپ, يت- سالاسىندا بەدەل جيناۋعا;
اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك سالاسىنداعى كەسٸبي تەجٸريبەسٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
سونىمەن قاتار, بۇل باستاما تەۋەلسٸز زەرتتەۋشٸلەردٸڭ ەلەۋەتٸن دامىتۋعا جەنە قازاقستانداعى اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدٸ.
مينيسترلٸكتٸڭ قولداۋىمەن قوعامدىق ۇيىمدار BugBounty پلاتفورماسىنىڭ پيلوتتىق جوباسىن ٸسكە قوستى. جوبانىڭ ماقساتى-اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك سالاسىنا قاتىستى تالدامالىق ماتەريال جيناۋ.
بٷگٸنگٸ تاڭدا پلاتفورمادا 1723 زەرتتەۋشٸ تٸركەلگەن. 2020 جىلدىڭ قاراشا ايىنان باستاپ قازٸرگٸ ۋاقىتقا دەيٸن 1985 وسالدىق تۋرالى ەسەپ قابىلدانعان. وسى دەرەكتەرگە سٷيەنە وتىرىپ, قر تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸنٸڭ اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸ زاماناۋي كيبەرقاۋٸپتەرگە قارسى ەرەكەت ەتۋ جەنە ەلٸمٸزدٸڭ اقپاراتتىق جٷيەلەرٸ مەن ينفراقۇرىلىمىن سەنٸمدٸ قورعاۋ باعىتىندا ناقتى ەرٸ جٷيەلٸ شارالار قابىلداپ وتىر.
تسيفرلىق قاۋٸپسٸزدٸك- ٶز قولىڭىزدى: مينيسترلٸك ۇسىنعان ماڭىزدى كەڭەستەر
قر تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸنٸڭ اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸ ينتەرنەت كەڭٸستٸگٸندە قاۋٸپسٸز جٷرٸپ-تۇرۋ مەن جەكە دەرەكتەردٸ قورعاۋعا باعىتتالعان كيبەرگيگيەنا ەرەجەلەرٸن ۇستانۋعا شاقىرادى.
بٷگٸنگٸ تسيفرلىق دەۋٸردە ٶز دەرەكتەرٸڭٸزدٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ- ەربٸر ازاماتتىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸ. وسىعان وراي, كەلەسٸ ساقتىق شارالارىن ۇسىنادى:
- جەكە مەلٸمەتتەرٸڭٸزدٸ قۇپييا ۇستاڭىز. جەكە كۋەلٸك, بانك كارتاسى جەنە ٶزگە دە دەرەكتەردٸ بٶگدە ادامدارمەن بٶلٸسپەڭٸز.
- «ستوپ-كرەديت» قىزمەتٸن قوسىڭىز. بۇل فۋنكتسييا سٸزدٸڭ اتىڭىزعا رۇقساتىڭىزسىز نەسيە رەسٸمدەلۋٸنە جول بەرمەيدٸ. قىزمەت «eGov mobile» قوسىمشاسىندا جەنە ەلەكتروندىق ٷكٸمەت پورتالىندا قولجەتٸمدٸ.
- 1414 نٶمٸرٸنەن كەلگەن SMS- كودتى ەشكٸمگە ايتپاڭىز. بۇل – الاياقتاردىڭ جيٸ پايدالاناتىن ايلاسى.
- اقپارات كٶزدەرٸن تەكسەرٸڭٸز. حابارلامالار مەن سٸلتەمەلەردٸڭ راس-ٶتٸرٸگٸن انىقتاپ, تەك سەنٸمدٸ دەرەككٶزدەرگە عانا سەنٸڭٸز.
- بەيتانىس نٶمٸرلەردەن كەلگەن قوڭىراۋلارعا ساقتىقپەن قاراڭىز. كٷمەندٸ قوڭىراۋلار مەن ۇسىنىستارعا سەنە بەرمەڭٸز.
- ەكٸ فاكتورلى اۋتەنتيفيكاتسييانى پايدالانىڭىز. بۇل سٸزدٸڭ ونلاين تٸركەلگٸلەرٸڭٸزدٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن ارتتىرا تٷسەدٸ.
- كٷدٸكتٸ سٸلتەمەلەردەن اۋلاق بولىڭىز. بەيتانىس نەمەسە كٷمەندٸ رەسۋرستارعا كٸرمەڭٸز.
- الاياقتىق بايقالسا- دەرەۋ حابارلاڭىز. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جٷگٸنۋ ارقىلى ٶزگە ازاماتتاردىڭ دا الدانىپ قالۋىنا جول بەرمەيسٸز.
- قاشىقتان باسقارۋعا ارنالعان باعدارلامالاردى جٷكتەمەڭٸز. مۇنداي قوسىمشالار ارقىلى الاياقتار قۇرىلعىڭىزعا زاڭسىز قول جەتكٸزە الادى.
قوسىمشا ۇسىنىس:
CitizenSec پلاتفورماسىندا كيبەرگيگيەنانىڭ نەگٸزدەرٸ بويىنشا تەگٸن ونلاين وقۋدان ٶتۋ- تسيفرلىق ساۋاتتىلىعىڭىزدى ارتتىرۋدىڭ تاماشا تەسٸلٸ.
NomadGuard سەرۆيسٸ ارقىلى جەكە دەرەكتەرٸڭٸزدٸڭ جەلٸدە تارالۋ ىقتيمالدىعىن تەكسەرۋ- جەرەكتەرٸڭٸزدٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە كٶز جەتكٸزۋدٸڭ تيٸمدٸ جولى.
مينيسترلٸك ەربٸر ازاماتتى ٶز دەرەكتەرٸنٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە سەرگەك قاراۋعا جوعارىدا اتالعان كەڭەستەردٸ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە قولدانۋعا شاقىرادى. قاۋٸپسٸز كيبەركەڭٸستٸك- بارشامىزدىڭ ورتاق جاۋاپكەرشٸلٸگٸمٸز.
