اجىراسۋعا ارىزدانعاندارعا وتباسىن ساقتاۋ ٷشٸن التى ايعا دەيٸن ويلانۋعا مۇرسات بەرەدٸ
– وتباسىلىق سوت جوباسى جايلى ايتا كەتٸڭٸزشٸ? قاشاننان باستاپ ٸسكە قوسىلدى? ماقساتى نە? وتباسىلىق سوتتار كٶزدەگەن ماقساتىنا جەتٸپ جاتىر ما?
– وتباسىلىق سوت جوباسى 2018 جىلدان باستاپ قولعا الىنا باستادى. ۋاقىت ٶتە جٷيە ٶزٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن دەلەلدەي باستاعان سوڭ, 2023 جىلدىڭ 1 قىركٷيەگٸنەن باستاپ وتباسىلىق داۋلار ارنايى سوت اياسىندا قارالا باستادى.
ياعني, ەرلٸ زايىپتىلاردىڭ اراسىندا كەمەلەتكە تولماعان بالا بولسا, ەرلٸ زايىپتىلارعا قاتىستى بارلىق داۋلار يۋۆەنالدىق سوتتا قارالاتىن بولدى. وسى باعىتتا ارنايى زاڭ قابىلداندى. سونىمەن قاتار قىركٷيەك ايىنان باستاپ جٷكتەمەسٸ ارتۋىنا وراي يۋۆەنالدىق سوتتاعى سۋديالاردىڭ سانىن دا كٶبەيتە باستادىق. ولاردى ارنايى مامانداندىرىپ, وتباسىلىق داۋلاردىڭ دۇرىس, ەكٸ تاراپقا دا, تٸپتٸ بالالارىنا دا تيٸمدٸ جولمەن شەشٸلۋٸنە جاعداي جاساپ باستادىق.
قازٸر ارنايى ماماندانعان سۋديالار وتباسىلىق داۋلاردى بارىنشا ەدٸل, بارىنشا تيٸمدٸ شەشۋگە تىرىسىپ جاتىر. ياعني سوت جٷيەسٸ بٷگٸنگٸ كٷنٸ وتباسىلىق داۋلاردى تيٸمدٸ شەشۋگە بارىنشا كٶڭٸل بٶلٸپ وتىر دەۋگە بولادى.
الداعى ۋاقىتتا يۋۆەنالدىق سوتتار وتباسىلىق سوتتار دەپ اتالادى دەپ كٷتٸلۋدە. جەنە وسى باعىتتا كٶپتەگەن جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. وتباسىلىق سوتتاردى قۇرۋداعى باستى ماقسات شاڭىراعى شايقالايىن دەپ تۇرعان وتباسىلاردى زاڭ اياسىندا ساقتاپ قالۋ, ولاردىڭ مەسەلەسٸن مٷمكٸندٸگٸنشە تيٸمدٸ شەشۋگە باعىتتالادى.
راس, سوتتاردى وتباسىن ساقتاپ قالۋعا ەشكٸم مٸندەتتەمەيدٸ. ولار قولدانىستاعى زاڭ اياسىندا ەكٸ تاراپتىڭ قۇقىعىن ساقتاي وتىرىپ, ەرەكەتتەرٸ ٸستٸ ەدٸل شەشۋگە باعىتتالعان.
نەگٸزٸ وتباسىلار اتا زاڭنىڭ اياسىندا مەملەكەتتٸڭ قورعاۋىندا بولادى. دەگەنمەن سوت ٷشٸنشٸ بيلٸك رەتٸندە وتباسىندا تۋىندايتىن داۋلاردى رەتتەۋگە, ونىڭ زاڭدى شەشٸلۋٸنە, شەكتەن شىعىپ كەتپەۋٸنە اتسالىسادى. داۋلاردىڭ ٶركەنيەتتٸ شەشٸلۋٸن, ەگەر وتباسى ساقتالمايتىن بولسا تاراپتاردىڭ اراسىنداعى داۋلاردىڭ بالالارعا زييانى تيمەۋٸن بارىنشا ەدٸل شەشۋگە تىرىسادى.
وتباسىلىق سوتتار كٶزدەگەن ماقساتىنا جەتٸپ جاتقانىن ونىڭ نەتيجەلٸ بولىپ جٷيەگە ەنگٸزٸلۋٸنەن بايقاۋعا بولادى. وتباسىن ساقتاپ قالۋ ارقىلى بٸز سول وتباسىندا تۋىلعان بالالاردىڭ كٷيزەلٸسكە, قىلمىستىق جولعا تٷسپەۋٸنە, اتا انالارىنىڭ اجىراسۋى ولاردىڭ ٶمٸرٸنە كەرٸ ەسەر ەتپەۋٸنە جاعداي جاسايمىز.
– سوتقا دەيٸن جەتٸپ اجىراسۋ ويىنان اينىپ قالاتىندار بولا ما?
– يە, ەرينە ونداي جاعداي بولىپ جاتادى. اجىراسامىن دەپ ارىز جازىپ الىپ كەيٸن قولدانىلعان شارالاردىڭ ارقاسىندا ٶز ارىزدارىن قايتىپ الىپ جاتاتىندار بار. تاتۋلاسىپ جاتادى.
داۋ تالاپ ارىز تٷسكەننەن كەيٸن نەگٸزگٸ پروتسەسس بٸر ايدان كەيٸن باستالادى. ياعني ەرلٸ زايىپتىلار ەموتسيياعا بەرٸلٸپ ارىز بەرسە وسى بٸر اي ٸشٸندە تاتۋلاسىپ جاراسىپ كەتۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرٸلەدٸ. بۇل ولاردىڭ ويلانۋىنا, شەشٸمٸن قايتا قاراۋىنا بەرٸلگەن ۋاقىت دەپ تٷسٸنۋگە بولادى. تٷپكٸلٸكتٸ, ويلانىپ قابىلدانعان شەشٸم بە, جوق ەلدە اسىعىس ەموتسييامەن بەرٸلگەن تالاپ پا سونى سالماقتاۋىنا بۇل ۋاقىت جەتكٸلٸكتٸ دەپ ويلايمىن.
زاڭدا وتباسىن ساقتاپ قالۋعا بەرٸلگەن تاعى بٸر مٷمكٸندٸك بار. ەگەر ەرلٸ زايىپتىلاردىڭ بٸرەۋٸ اجىراسقىسى كەلمەيتٸن نيەتٸن بايقاتىپ, ولاردىڭ تاتۋلاسىپ كەتۋٸنە مٷمكٸندٸك بار دەپ ساناسا وندا سوت بارىسىندا ويلانۋعا تاعى دا ۋاقىت بەرٸلەدٸ.
بۇل جولى زاڭ بويىنشا التى ايعا دەيٸن ويلانۋعا ۋاقىت بەرە الادى. سوت وتباسىن ساقتاپ قالۋعا قانداي دا بٸر كٸشكەنە بولسا دا مٷمكٸندٸك بار دەپ ساناسا ەكٸنشٸ تاراپتىڭ نيەتٸن بايقاسا, ولاردىڭ اراسىندا بالا بولسا, وتباسىن بۇزۋعا ەكەلٸپ سوعىپ وتىرعان مەسەلەنٸڭ قانشالىقتى ەلەۋلٸ ەكەندٸگٸن ەسكەرە وتىرىپ التى ايعا دەيٸن مەرزٸم بەرۋگە قۇقىلى.
وسىنداي مٷمكٸندٸكتەردٸڭ ارقاسىندا قازٸر ساقتالىپ قالىپ جاتقان وتباسىلار كٶپ. اتاپ ٶتەر جايت, نەكە بۇزىلىپ, سوت شەشٸمٸ شىققان جاعدايدىڭ ٶزٸندە ەرلٸ زايىپتىلار ويلانىپ, شەشٸمدەرٸنە ٶكٸنٸش بٸلدٸرٸپ جاتقان جاعدايدا دا نەكە بۇزۋ پروتسەسٸن توقتاتۋعا مٷمكٸندٸك بار.
ٶيتكەنٸ سوت شەشٸمٸ زاڭدى تٷردە بٸر ايدان كەيٸن كٷشٸنە ەنەدٸ. بٸر ايدان كەيٸن عانا ەرلٸ زايىپتىلاردىڭ نەكەسٸ بۇزىلدى دەپ سانالادى. ياعني تاراپتاردىڭ ٶزدەرٸنٸڭ اجىراسۋ تۋرالى شەشٸمدەرٸن ويلانۋىنا, قايتا تاتۋلاسۋىنا, قاتەلٸكتەرٸن جٶندەپ سوت جٷرٸپ جاتقان كەزدە قايتا قوسىلۋىنا, تٸپتٸ سوت شەشٸمٸ شىعىپ قويعان سوڭ دا نەكەلەرٸن قالىپقا كەلتٸرۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرٸلگەن.
سوندىقتان زاڭ وسىنداي مٷمكٸندٸكتەر قاراستىرادى. سوتتار ونى بارىنشا قولدانادى. سوت بارىسىندا پسيحولوگتار مەن مەدياتورلاردىڭ كٶمەگٸ قاجەت بولسا ول دا قاراستىرىلعان. قازٸرگٸ تاڭدا سوتتا تٶرت پسيحولوگ شتاتى بار. نەمەسە سوتقا دەيٸن مەدياتور ماماندار ٶز كٶمەگٸن ۇسىنادى.
اتا-ەنەنٸڭ وتباسى ٸسٸنە ارالاسۋى ازايىپ كەلەدٸ
– جالپى الدارىڭىزعا كەلەتٸن ەرلٸ زايىپتىلار نەگٸزٸنەن قانشا جاس ارالىعىندا? اجىراسۋعا نەگٸزگٸ سەبەپ نە بولىپ جاتادى?
– نەگٸزٸنەن اجىراسۋعا ارىز بەرەتٸن قىرىق جاسقا دەيٸنگٸ ەرلٸ زايىپتىلار. ولاردىڭ اجىراسقىسى كەلەتٸن سەبەپتەرٸ سان الۋان. مٸنەزدٸڭ سەيكەس كەلمەۋٸنەن باستاپ, ويىنقۇمارلىققا تەۋەلدٸلٸك تە قازٸر ارتىپ كەتتٸ. لۋدومانيياعا بەرٸلٸپ وتباسىنىڭ قارجىسىن سىرتقا شاشاتىنداردىڭ ەرەكەتٸ كٶپ اجىراسۋعا سەبەپ بولىپ جاتىر.
ولار ٶزدەرٸ دە نەسيە الىپ, جۇبايىن مەجبٷرلەپ نەسيە الدىرىپ, وتباسىن تىعىرىققا تٸرەپ جاتادى. بۇل قازٸر نەكە بۇزۋعا ٷلكەن سەبەپ بولىپ وتىر.
جاس وتباسىلاردا قارجىنىڭ جەتٸسپەۋٸ نەمەسە ەر ادامنىڭ جۇمىسسىزدىعى دا شاڭىراقتاردىڭ شايقالۋىنا سەبەپ بولۋدا. ونى جاسىرۋدىڭ جٶنٸ جوق.
قازٸر تۋعان-تۋىستىڭ, اتا-ەنەنٸڭ وتباسىنىڭ ٸشكٸ ٸسٸنە ارالاسۋى ازايىپ كەلەدٸ. ونىڭ ورنىنا لۋدومانييا, ەسٸرتكٸگە ەۋەستەنۋشٸلٸك سالدارىنان اجىراسقىسى كەلەتٸندەر كٶبەيٸپ كەتتٸ.
– سوت پروتسەسٸ بارىسىندا ەرەكشە تاڭ قالدىرعان جۇپتاردىڭ وقيعاسى بولدى ما?
– تاتۋلاسۋ جاعدايىندا بولعان جايتتاردى ايتۋعا بولادى. ياعني, ەلۋدەن اسقان ەيەل اجىراسۋعا ارىز بەرەدٸ. كٷيەۋٸ ٶزٸنٸڭ تابىسىن بەرمەي, جالاقىسى تٷسەتٸن كارتوچكاسىن دا كٶرسەتپەي, بار ايلىعىن ٶز باسىنا جۇمساۋى ەيەلٸنٸڭ ارىز بەرۋٸنە الىپ كەلگەن. سوت پروتسەسٸ بارىسىندا ەر ادام كارتوچكاسىن ەيەلٸنە بەرٸپ, ولاردىڭ تاتۋلاسۋىمەن بٸتتٸ. مۇنى ەدەمٸ بٸتكەن وقيعا دەپ ايتۋعا بولادى.
ەكٸنشٸ وقيعا. دٸني كٶزقاراستارىنىڭ سەيكەس كەلمەۋٸنەن ەرلٸ-زايىپتىلار اجىراسۋعا ارىز تٷسٸرگەن. ياعني, ەيەل ادام ناماز وقىماعاندىقتان ەر ادام اجىراسۋعا ارىز بەرگەن. سوت ولارعا يمامنان كەڭەس الۋعا ۇسىنىس جاسادى. وسىدان سوڭ ەرلٸ زايىپتىلار قايتادان جاراستى.
وسىلايشا سوت دٸنشٸل ازاماتتى رايىنان قايتارۋعا سەبەپ بولدى. ول دا دٸني ساۋاتىن ارتتىرىپ, دٸني تۇرعىدان كٶپ ماعلۇمات العانىن مويىنداعان. وسىلايشا كٶز الدىمىزدا ەكٸ جانۇيا ساقتالىپ قالعان بولاتىن.
– وتباسى قۇندىلىعىن قايتسەك ارتتىرامىز?
– جالپى قازاق قوعامىندا وتباسى قۇندىلىعى بار. قازٸر كٶپ بالالى وتباسىلاردىڭ كٶبەيٸپ كەلە جاتقانى وسىنىڭ ايعاعى. كەزٸندە اتا بابالارىمىزدان قالىپ كەتكەن ۇلتتىق وتباسىلىق قۇندىلىقتارىمىز جەتەرلٸك. تەك سولاردى ساقتاپ قالۋىمىز كەرەك.
مەسەلەن بۇرىن قازاقي تٷسٸنٸكتە ەربٸر جانۇيا كٶپ بالالى بولاتىن. كەيٸن بۇل دەستٷر ازداپ ٶزگەرٸپ, كٶپ بالالىلار سانى ايتارلىقتاي ازايدى. ياعني, قازاقى جانۇيا وتباسىندا بالانىڭ دٷنيەگە كەلۋٸن ٷلكەن باقىت سانايدى, كٶپ بالالى بولۋعا ۇمتىلادى. سول بالالارىن اياقتاندىرىپ, نەمەرەلٸ بولىپ, ەدەمٸ ۇرپاق جالعاستىعىن قۇرۋ ارقىلى وتباسى قۇندىلىعىن سودان ٸزدەيدٸ.
بالاعا قاتىستى بەسٸك توي, سٷندەت توي, تٸلاشار توي دەپ ەر قۋانىشىن قىزىق كٶرۋٸ ۇرپاق جالعاستىعىندا وتباسى قۇندىلىعىن بايلانىستىرۋىنان دەپ بٸلەمٸن. قازٸر قايتادان سول ۇستانىمعا قايتا اينالىپ كەلە جاتىرمىز.
ٶيتكەنٸ كٶپ بالالى جانۇيالار تاعى كٶبەيٸپ كەلەدٸ. بۇرىنعىنىڭ وزىعىن الىپ, توزىعىن تاستاۋىمىز كەرەك دەپ قاراستىراتىن بولساق, سونىڭ ٸشٸندە وسى وتباسىلىق قۇندىلىقتارعا قاتىستى ۇستانىم بٸزدٸڭ ۇستاپ قالاتىن نەرسەمٸز بولۋى كەرەك. ٶيتكەنٸ ول تالاي جىلدان بەرٸ ۇلتتىڭ بويىنا سٸڭٸرگەن ارتىقشىلىعى, سونىڭ ارقاسىندا بٸز ۇلت بولىپ قالىپتاستىق دەۋگە بولادى.
وتباسىلىق قۇندىلىقتارعا قاتىستى وزىق ٷلگٸلەردٸ ۇمىتپاي, كەرسٸنشە دەرٸپتەپ ۇستاپ قالۋىمىز كەرەك ارتىقشىلىق بولۋى كەرەك.
راس, جاھاندانۋ پروتسەسٸ قازٸر قاتتى جٷرٸپ جاتىر. بۇل بٸزدٸڭ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرٸمٸزگە بەرٸبٸر ٶز ەسەرٸن تيگٸزەدٸ. اجىراسۋ پروتسەسٸن قانشا ازايتۋعا, توقتاتۋعا تىرىسقانىمىزبەن ول بۇرىندا دا بولعان, الدىعى ۋاقىتتا دا بولا بەرەدٸ. تٷرلٸ تٷرلٸ دەلەلدٸ سەبەپتەرمەن وتباسىلاردىڭ اجىراسۋى بولا بەرمەك. ونىڭ جالعاسۋى زاڭدىلىق. دەگەنمەن بٸزدٸڭ ماقساتىمىز نەكە بۇزىلعاننان كەيٸن تاراپتاردىڭ اراسىنداعى قاتىناستاردىڭ دۇرىس بولۋىن, مەيلٸنشە بالاعا زييانى از تييۋٸن, بەرٸنٸڭ زاڭدى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ.
بارىنشا وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى دەرٸپتەپ وتباسىلاردىڭ اجىراسۋىنىڭ الدىن الۋعا تىرىسا بەرۋٸمٸز كەرەك. سوتتا قارالعان ٸستەرگە قاراساق, كٶپتەگەن ازاماتتارىمىز وتباسىن قۇرۋعا پسيحولوگييالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك دامۋ تۇرعىسىنان دايىن ەمەس بولىپ كەلەدٸ.
نەكە شارتى داۋ-دامايدىڭ الدىن الادى
– سٸزدٸڭ ويىڭىزشا اجىراسۋدىڭ كٶبەيۋٸنە نە سەبەپ?
– ٶكٸنٸشكە قاراي, تۇرمىستىق زورلىق زومبىلىق تا قازٸر كٶبەيٸپ كەتتٸ. تۇرمىستىق زورلىق زومبىلىققا مٷلدەم شىداماۋشىلىق پرينتسپتەرٸ بار. شەتەلدە مۇنداي جاعدايدا استارىنا ٷڭٸلمەستەن بٸردەن اجىراستىرىپ جاتادى. ال بٸزدە زاڭمەن بەكٸتٸلگەن ۋاقىت ٸشٸندە قارايمىز, بٸراق تۇرمىستىق تيراننىڭ ەرەكەتٸ سوتتىڭ باستى نازارىندا بولادى.
قازٸر داعدارىس ورتالىقتارىن كٶبەيتٸپ, بارىنشا انا مەن بالانىڭ قورعانسىز قالماۋىنا مٷمكٸندٸك جاسالۋدا. بۇل دا بولسا انا مەن بالانىڭ مەملەكەتتٸڭ باستى قورعاۋىندا ەكەنٸنٸڭ ايعاعى. باسقا ۋاقىتتا سوتتار ۋاقىت سوزىپ ولاردى تەزٸرەك اجىراستىرۋعا تىرىسقانمەن, تۇرمىستىق زورلىق زومبىلىق بار كەزدە مٷمكٸندٸگٸنشە پروتسەستٸ تەزدەتٸپ, جەبٸرلەنۋشٸنٸ تۇرمىستىق تيراننان اجىراتىپ الۋعا تىرىسادى.
– اجىراسۋ كەزٸندەگٸ مٷلٸك بٶلٸسۋ, بالالارىنىڭ بولۋى, اليمەنت ٶندٸرۋ سەكٸلدٸ تۋىندايتىن مەسەلەلەر كٶپ. اجىراسۋدىڭ الدىن الۋ ٷشٸن نە ٸستەۋٸمٸز كەرەك?
– ەرلٸ زايىپتىلار اجىراسقاننان كەيٸن تۋىندايتىن مەسەلەلەر ٶتە كٶپ. اجىراسۋدىڭ ٷلكەن مەسەلە ەكەنٸن سودان اق تٷسٸنسەك بولادى. ەگەر ەرلٸ زايىپتىلار بٸرگە تۇرعان كەزدە ٷي الىپ ٷلگەرسە مٷلٸك بٶلٸسۋ, بالالارى بولسا وعان اليمەنت بٶلۋ, بالانىڭ تۇرعىلىقتى جەرٸن بەلگٸلەۋ, بٶلەك تۇراتىن ەكەسٸنٸڭ نەمەسە اناسىنىڭ ارالاسۋ تەرتٸبٸ, وتباسىلىق داۋدان تۋىندايتىن مەسەلەلەرگە كٸرەدٸ.
بٸر وتباسىلىق داۋدىڭ ارتىندا وسىنداي قانشاما داۋلار تۋىندايدى. مۇنىڭ سوڭى قوعامىمىزدا داۋكەستٸكتٸڭ كٶبەيٸپ, سوت جٷكتەمەسٸنٸڭ ارتۋىنا الىپ كەلەدٸ.
ايتاتىن كەڭەسٸمٸز بارىنشا داۋدىڭ الدىن الۋ. ٶيتكەنٸ مۇنىڭ سوڭى پسيحولوگييالىق, ماتەريالدىق, مورالدىق ٷلكەن شىعىنعا الىپ كەلەدٸ. اجىراسۋ كەزٸندە مەملەكەتتٸك باج سالىعى بار, ادۆوكاتتاردىڭ اقىسى بار بەرٸ ٷلكەن شىعىن.
سوتتىڭ تابالدىرىعىن توزدىرماي, قالتاعا سالماق سالماي داۋدى بارىنشا بەيبٸت جولمەن شەشۋگە تىرىسۋ كەرەك. قازٸر وسى ورايدا نەكە شارتى كەڭ تاراپ كەلەدٸ. ودان قورقۋدىڭ قاجەتٸ جوق. قازٸر نەكە شارتىن قۇقىقتىق ساۋاتى ارتىپ ەرلٸ زايىپتىلار بارىنشا بەيبٸت جولمەن شەشۋگە داعدىلانىپ كەلەدٸ. وندا بالالاردىڭ كٸممەن قالاتىنى, قاي مٷلٸكتٸڭ كٸمنٸڭ يەلٸگٸنە بەرٸلەتٸنٸ, بالالارعا بەرٸلەتٸن اليمەنت كٶلەمٸ, بەرٸ زاڭدىق جولمەن الدىن الا رەتتەلٸپ وتىراتىن بولعان.
داۋدى ٶركەنيەتتٸ جولمەن شەشەتٸن بولساق ساۋساعىنا ساقينا تاعا وتىرىپ, “ساۋ باسىنا ساقينا” تٸلەپ الماۋدىڭ وسىنداي ۇتىمدى جولى بار. وتباسىلىق داۋلار ەكٸ تاراپ ٷشٸن دە ەموتسيونالدى, ٷلكەن مەسەلە بولۋى مٷمكٸن. الايدا كٷيزەلٸس جاعدايدا بالالاردىڭ قۇقىقتارى مەن ەلەۋمەتتٸك جاعدايىنا باسا مەن بەرٸلۋٸ كەرەك.
– سالىستىرمالى تٷردە اجىراسۋعا قاتىستى ٸستەر كٶبەيٸپ كەلە مە, جوق ازايىپ پا?
– يە, راس قازٸر اجىراسۋعا قاتىستى ٸستەر كٶبەيٸپ كەلەدٸ. سوڭعى مەلٸمەتتەرگە سەنسەك, اجىراسۋ بويىنشا قازاقستان نەكە بۇزۋ بويىنشا توپ 20 ەلدٸڭ قاتارىنا ەنٸپ وتىر.
2023 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتى جىلدىعى بويىنشا اجىراسۋعا قاتىستى ٸستەر بويىنشا 16 ورىندا ەكەنبٸز. الماتى قالاسىندا 2023 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتى جىلدىعىندا 1100 وتباسى اجىراسىپتى. وسىنشا وتباسىنىڭ اجىراسۋىن رەسٸمدەپپٸز. قازاقستاندا قازٸر ەربٸر ٷشٸنشٸ شاڭىراق اجىراسىپ جاتىر. ەلٸمٸز سونداي-اق اجىراسۋ سوت پروتسەسٸ تەز جٷزەگە اساتىن ەلدەردٸڭ بٸرٸ. بۇل جاعىنان تٸپتٸ الدىڭعى ورىندا كەلەمٸز.
ياعني, سالىستىرمالى تٷردە مەسەلەن تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق قۇربانىنا اينالعان جان بولسا, ونى تەز ارادا قۇتقارىپ قالۋ جاعىنان بارلىق پروتسەستەر جٷزەگە اسادى. بۇل جاعىنان وڭايلاتىلعان تەرتٸپتەر قالىپتاسقان. مەملەكەتتٸك باج سالىعى رەتٸندە نەبەرٸ 1035 تەڭگە تٶلەيدٸ اجىراسۋ ٷشٸن. بۇل باسقا مەملەكەتتەردە كەزدەسە بەرمەيتٸن جاعداي. ەگەر وتباسىندا بٸر ادام جەبٸر كٶرەتٸن بولسا ونىڭ تەزٸرەك بوستاندىعى قامتاماسىز ەتٸلۋٸ ٷشٸن بارلىق ەرەكەتتەر جٷزەگە اسادى.
سۇحباتتاسقان قۋانىش ەرمەكوۆا
