ارمانى اسقاق بوزبالا
«وتان وتباسىنان باستالادى», «وتان ٷشiن وتقا تٷس – كٷيمەيسiڭ» دەگەن تانىم-تۇجىرىمدى ويىنا تٷيگەن جاسان زەكەيۇلىنىڭ بٷگiنگi العان اسۋى مەن باعىندىرعان بيiگi جٶنiندە سٶز ايتپاس بۇرىن, ٶتكەن ٶمiرiنە قىسقاشا توقتالا كەتكەن جٶن. قازاق تاريحىنىڭ سىرىن دا, جىرىن دا, مۇڭىن دا iشiنە بٷككەن قارت ابىزداي الىپ تاۋ – جازيرالى ٶلكە تارباعاتايدىڭ باۋىرىنان تٷلەپ ۇشقان سۇڭقار تەكتi ازاماتتار جەتەرلiك. ۇلت تابيعاتى مەن تاعدىرلى دا تاعىلىمدى تاريحىن ۇلى دالانىڭ كiندiكتەس وسى بٶلiگiنەن بٶلە-قاراۋ مٷمكiن ەمەس. ەلiمiزدiڭ شىعىس قاقپاسىن كٷزەتiپ جاتقان ورماندى-ويپاتتى, نۋلى-سۋلى, قۇمدى-شٶلەيتتi ٶلكەنiڭ بiرi – وسى جۇرت. كەشەگi تەۋمەندi شاعىمىزدا, تاريحتىڭ دوڭعالاعى قازاقتىڭ تالايىنا قاراي دومالاماعان قيىن كەزەڭدە ەكi يمپەرييانىڭ قاق ورتادان بٶلiپ, قىزىل سىزىق ورناتقانى بولماسا, قازاقتىڭ «كiندiك كەسiپ, كiر جۋعان» ەجەلدەن كەلە جاتقان اتاقونىسى ەدi. ەكiگە بٶلiنگەن ەلiڭنiڭ نيەت-ماقساتى, ارمان-مٷددەسi بiر دەمەسەڭiز, قىتاي مەن رەسەيدiڭ يلەۋiندە قالىپ, قانشاما زۇلمات جىلداردى باستان كەشپەدi بۇل قازاق?! تارباعاتايدىڭ قىتايداعى بٶلiگiندە, جايىر تاۋدىڭ ەتەگiندە, قاراعايباستاۋدىڭ مٶلدiرiنەن سۋ iشiپ, تۇنىعىنا شومىلعان بiرقىدىرۋ ەل بار. جاسان زەكەيۇلى, مiنە, سوندا, تولى اۋدانىندا 1967 جىلى دٷنيە ەسiگiن اشقان. قاراپايىم شاڭىراقتىڭ دەۋلەتi دە ورتاشا بولاتىن. ەكەسi زەكەي بولسا, شىڭجاڭداعى ۋنيۆەرسيتەتتەن «كٶمiر كەنi» ماماندىعىنىڭ ٷش جىلىن بiتiرiپ, وقۋىن اياقتاۋعا وتباسىلىق جاعدايى كٶتەرمەي, اۋىلدا جٷرەدi. بiر كٷنi وبلىستان اۋىلعا قىتاي باسشىلارى كەلiپ, حالىقپەن جٷزدەسۋ ٶتكiزبەسi بار ما?! قاستارىنا ەرتكەن اۋدارماشىسى, قولداپ-قوشتاۋشىسى كٶپ. بiراق قىتاي باسشىلارى مەن جەرگiلiكتi تۇرعىندار بiرiنiڭ ويىن بiرi تٷسiنە الماي دال بولادى. سەبەپ نە دەيسiز عوي? اۋدارماشىنىڭ شالا ساۋاتتىلىعى. «جيىندا وتىرعان ەكەم ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا جٷرiپ, قىتاي تiلiن جەتiك مەڭگەرiپ العان كiسi ەدi. اۋدارماشىنىڭ شالاعايلىعىن كٶرiپ, ٶتiنiش جاساپ, سول ارادا ٶزi تiلماشتىك ەتەدi. مۇنى كٶرگەن باسشىلار اتى-جٶنiن جازىپ الادى دا, اپتا ٶتپەي اۋدارماشى مامان رەتiندە اۋدان ورتالىعىنا شاقىرتادى. سول كٷننەن باستاپ وتباسىلىق اۋىر جاعدايدان ارىلىپ, بiزگە زامانۋي بiلiم الۋعا مٷمكiندiك تۋدى. ەكەم وقۋىن ەرٸ قاراي جالعاستىرىپ, ۋنيۆەرسيتەت ديپلومىن الىپ, اۋداندا بiلiكتi كادرلاردىڭ ساپىندا قىزمەت ەتتi. انام بولسا, قاراپايىم قىزمەتتە جٷرسە دە, ەڭ نەگiزگi مiندەت رەتiندە بiزدiڭ تەربيەمiزگە باسا نازار اۋداردى. انام شەريپانىڭ بالا كەزiمنەن ماعان ايتىپ وتىراتىن بiر سٶزi بار: «ەشكiمنiڭ الا جiبiن اتتاما! ٶزگەنi سىرتىنان داتتاما!». مەن دە كٶڭiلiمە كiربiڭ ۇيالاپ, قينالعان سەتتەرiمدە وسى سٶزدi جانىما تۇتام, ويعا الام. Iزگiلiك پەن مەيiرباندىلىق, iزەتتiلiك پەن ادالدىق – ەكەم مەن شەشەمنiڭ ماعان ٷيرەتكەن ەڭ نەگiزگi قاعيدالارى». مەكتەپ قابىرعاسىندا جٷرگەندە ٶتە زەرەك, ەر ساباقتى زەيiن قويا ٷيرەنگەن بالانىڭ ەسەيگەن سايىن اۋىل جۇرتشىلىعىنىڭ اۋزىنا ەسiمi iلiنە باستاۋىنىڭ سىرى: اتا-انا تەربيەسiنiڭ ارقاسى ەكەنi ايتپاساق تا تٷسiنiكتi. وتباسى تەربيەسiنiڭ ۇلتتىق تەربيەمەن بiتەقايناسىپ جاتاتىنى ايدان انىق. بالالىق شاعى كiتاپ وقۋمەن, عالىمداردىڭ ٶمiر جولىن, ۇلى ادامداردىڭ تاعىلىمدى ويلارىن ۇعۋعا ۇمتىلۋمەن ٶتكەن جاسان زەكەيۇلىنىڭ تولىسىپ-شىڭدالۋىنا ٶزi ٶسكەن ورتانىڭ, اۋىل ادامدارىنىڭ قايىرىمدى iس-ەرەكەتتەرi ەسەر ەتكەنi ەر ەڭگiمەسiنەن بايقالىپ تۇرادى.
دەرiگەر جاسان – ەكەسi مەن اناسىنان العان كٶركەم مiنەزدi ساقتاي بiلگەن, سونىڭ جەمiسiن جەگەن جانداردىڭ بiرi. بالا كەزiندە اۋدان ورتالىعىنداعى ٷيلەرiنە اۋىلداعى جۇرت كٶپتەپ كەلەدi ەكەن. ەرينە, كٶپ جاعدايدا ەمحاناعا جاتىپ ەمدەلۋ ماقساتىمەن. سولاردىڭ جٷدەگەن, اۋرۋدان قينالعان سەتتەرiن كٶرگەن بالا جٷرەككە «ەمشi بولسام» دەگەن ارمان ۇيالايدى. مەكتەپتە جٷرگەندە دە, جوعارى وقۋ ورنىندا دا ٶزگە قۇربى-دوستارى سەكiلدi جەلiك قۋىپ, ۋاقىتتى بوسقا ٶتكiزۋدi جانى سٷيمەپتi. بالالار تٶبەلەسiپ, ياكي بەلگiلi سەبەپتەرمەن جارالانىپ, دەنەلەرiنەن قان اقسا, ولاردىڭ قانىن توقتاتۋ ٷشiن توپىراق سەۋiپ, iسكەن جەرلەرiنە ٷلكەن كiسiلەردەن كٶرگەن ەم-دومىن جاساپ, بەيەك بولىپ جٷرەتiن ونىڭ ەمشiلiك «تەجiريبەسi» – سٷتكە بiتكەن قاسيەتتەردiڭ بiرi بولسا كەرەك. ٶزi دە بۇل ويىمىزدى قۇپتاعانداي: «مەن باسقا سالانى تاڭداپ, ەكەمنiڭ كٶمەگiمەن بولسا دا, ەكiمشiلiك سالاسىنىڭ بiرiنiڭ تۇتقاسىن ۇستاۋىما بولار ەدi. ەيتكەنمەن, ونداي وي ساناما كiرiپ-شىققان جوق. وسى كەسiپتi تاڭدادىم. وعان ەشۋاقىتتا ٶكiنگەن ەمەسپiن» دەپ اعىنان جارىلدى.
سول جەردە ورتا مەكتەپتi ٷزدiك بiتiرiپ, ٷرiمجiدەگi مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتiن تەمامداعاسىن, كٷيتٷن قالاسىنداعى ورتالىق اۋرۋحانادا حيرۋرگ-مامان رەتiندە بiراز جىل جەمiستi ەڭبەك ەتەدi. اۋرۋحانا ۇجىمىنا بiلiمدiلiگi مەن بiلiكتiلiگiن مويىنداتا بiلگەن جاس ماماننىڭ iزگi ارمانى, ايتۋلى اڭسارى – ۇلتقا تيتتەي دە بولسا قىزمەت ەتۋ, پەرزەنتتiك قولعابىسىن تيگiزۋ-تۇعىن. سول ٷدەدەن شىعۋ جولىندا جات ەلدiڭ زاڭ-زاكٷنiن قازاقتىڭ ورايىنا ىڭعايلاستىرىپ, پايدالانۋدى ۇمىتپاعان ونىڭ iسiن بiرەۋلەر قۇپتاسا, بiرەۋلەر ۇناتا قويماعانى دا انىق. «حيرۋرگ-مامان رەتiندە شاما-شارقىمشا سول ٶڭiردiڭ قازاقتارىنا كٶمەكتەسۋگە تىرىستىم, – دەيدi ٶزi جاستىق دەۋرەننiڭ العاشقى جىلدارىنداعى جۇمىسى تۋرالى تولعانا كەلiپ. – تٷسكi اس كەزiندە دە دەم المايتىنمىن. ٶيتكەنi, مەنiڭ وپەراتسييا جاساۋىمدى كٷتiپ اۋرۋحانا تٶسەگiندە جانى قينالعان دiمكەس جاندار جاتىر. ولارعا كٶمەكتەسۋ, بiر مينۋت بولسا دا, ەرتەرەك ەم-شارا قولدانۋ – ٶزiمنiڭ موينىما جٷكتەلگەن iشكi جاۋاپكەرشiلiك. سوسىن, ول كەزدە, ەسiرەسە, ٶزiمiزدiڭ قاراكٶزدەردiڭ جاعدايى ٶزگە ۇلتتارمەن سالىستىرعاندا تٶمەندەۋ بولاتىن. اۋرۋ-سىرقاۋ دا كٶپ. كٶبiسiنiڭ ەمحانانىڭ بەلگiلەپ بەرگەن جٷيەسi بويىنشا ەمدەلۋگە قالتاسى كٶتەرمەيدi. مەن دەم الماي جۇمىس iستەسەم, ولارعا قولىمنان كەلگەنiنشە دەرۋمەندi دەرiلەردi ارزانداتىپ, باسى ارتىق ەم-شارانى ازايتىپ بەرسەم, كiرiپتار جاندارعا كٶرسەتكەن ازعانتاي كٶمەگiم ەكەنiن iشتەي سەزەتiنمiن. ەۋەلi ٷلكەن جيىنداردا مەنi ۇلتشىل عىپ كٶرسەتۋگە ۇمىتىلعاندار دا تابىلدى...». راس-اۋ, باقاستىق پەن كٷندەستiك, كٶرەالماۋشىلىق سەكiلدi iشمەزەر پيعىلداردىڭ قاي ورتادا بولسا دا بار ەكەنi بەلگiلi جايت.
ونداي كەلەڭسiزدiكتەرگە جاسۋ, العان ماقساتتان قايتۋ – ەرلiك بولىپ پا?! «ۇلتشىل» جاساننىڭ رۋحى پەس تارتپاق تٷگiل, ودان ارمان ارشىنداي تٷسەدi. ەڭبەكتiڭ ارقاسىندا دوسىن دا, قاسىن دا سٷيiندiرگەن ول تەك حيرۋرگ رەتiندە ەلگە تانىلۋدى مiسە تۇتپاي, كٷن-تٷن دەمەي iزدەنەدi, وقيدى. ەسiرەسە, شىعىس مەديتسيناسىن, ونىڭ قىر-سىرىن بٷگە-شiگەسiنە دەيiن يگەرۋگە دەن قويادى. «سول كەزدە ينەمەن ەمدەۋدi ٶزiم سىرتتاي باقىلاپ, بارلاپ جٷرەتiنمiن. «ەل بiلگەندi مەن نەگە بiلمەيمiن?» دەگەن وي مازا بەرمەيتiن. اينالاڭ تولى – تابيعات ەلەمi. اللا-تاعالا ونىڭ ەشبiرiن ارتىق جاراتقان ەمەس. قىتاي مەديتسيناسىنىڭ ارتىقشىلىعى – تابيعاتتىڭ قۋاتىمەن ادامدى ەمدەۋدiڭ تٷرلi تەسiلدەرiن يگەرۋiندە. شٶپ پەن سۋدىڭ, اعاش پەن جان-جانۋاردىڭ بەرiنiڭ ارتىقشىلىعىن, ٶزiندiك قاسيەتتەرiن جiتi باقىلاۋىندا. قىتايدا بۇل توم-توم كiتاپ بولىپ قاتتاۋلى. ۋنيۆەرسيتەتتە جٷرگەندە العان بiلiمدi ودان ەرٸ جەتiلدiرۋ ٷشiن, قىتاي مەديتسيناسىنىڭ ارعى ٶزەگiنە ٷڭiلۋ ٷشiن سول تومدىقتاردى جاستانىپ جاتىپ وقۋدى ەدەتكە اينالدىردىم. توقسانعا كەلگەن قىتايلىق ۇستازىم بار. سول كiسiدەن ىجداعاتپەن ٷيرەنۋ بارىسىندا iشiنە ەنگەن سايىن بۇل عىلىم سالاسىنا دەگەن iڭكەرلٸك-قۇشتارلىعىم اناعۇرلىم ارتا تٷستi».
تالماي iزدەنۋ مەن تالپىنۋدىڭ نەتيجەسi – ج. زەكەيۇلىنىڭ بٷگiنگi يگiلiكتi شارالارى. ەش ويلانباستان اتامەكەنگە ات باسىن بۇرعان العاشقى توپتىڭ ٶكiلi رەتiندە ول ماڭداي تەرiن ۇلىق تا ۇلاعاتتى ەلiنە تٶگiپ كەلەدi. ٶزi باسقارىپ وتىرعان «جاس – اي» مەديتسينالىق ورتالىعى سٶزiمiزگە دەلەل.
«جاس-اي» مەديتسينا ورتالىعى قالاي قۇرىلدى?
بۇل ورتالىق بۇرىن شاعىن عانا مەديتسينا ورتالىقتارىنىڭ بٸرٸ ەدٸ. قازٸر الماتىداعى ەل-فارابي داڭعىلىنىڭ بويىندا 5 قاباتتى بيٸك عيمارات بوي كٶتەرگەن. قاشان بارساڭىز دا, ەمدەلۋشٸلەردٸڭ كٶپتٸگٸن كٶرەسٸز. ٶتكەن جىلى استانا قالاسىنان «جاس-اي» شىعىس-تيبەت مەديتسينا ورتالىعىنىڭ بٶلٸمشەسٸ اشىلدى.
قۇرىلعانىنا 13 جىلدان اسقان ورتالىقتىڭ جۇمىسى مەن ەمگە زەرۋ جاندارعا سىيلاعان شاپاعاتى تۋرالى باسپاسٶز بەتتەرiندە از جازىلىپ جاتقان جوق. جەتپٸس مىڭنان استام جۇرتقا ەمدiك كٶمەك كٶرسەتكەن ورتالىقتىڭ باستى ۇستانىمى – قينالعاندارعا قول ۇشىن سوزۋ, تەنiنە شيپا, جانىنا رۋحاني تiرەك بولۋ. بٷگiنگە شەيiن مىڭداعان قولى قىسقا جانداردىڭ بiرiنە تەگiن, ەندi بiرiنە جاعدايىنا قاراي جەڭiلدiكپەن ەمدەۋدi ۇسىنعان بۇل ورتالىق ەمدەلۋشٸلەردٸڭ ىستىق لەبٸزٸنە يە بولىپ كەلەدٸ.
الماتى وبلىسى, ٸلە اۋدانى, جەتٸگەن اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ەردەۋلەت اتاگەلديەۆ «جاس-اي» شىعىس-تيبەت مەديتسيناسىنىڭ ورتالىعى تۋرالى بىلاي پٸكٸر بٸلدٸرٸپتٸ.
«بٸز ٷيلەنگەن سوڭ شامالى ۋاقىت ٶتكەننەن كەيٸن جۇبايىم بوتاگٶز اۋىرىپ, مازاسىزدانا باستادى. بٸرازدان كەيٸن وعان «وڭ جاق انالىق بەزٸنٸڭ قابىنۋى» دەگەن دياگنوز قويىلدى. وسى دياگنوز بويىنشا وتا دا جاسالدى. بۇل 1999 جىل بولاتىن. ارادا 3 جىل ٶتٸپ بارىپ, تاعى دا 2002 جىلى جوعارىدا اتالعان دياگنوزبەن ەيەلٸمە قايتا وپەراتسييا جاسالدى: سول جاق انالىق بەزٸ مەن تٷتٸكشەسٸ الىندى. ارادا بٸراز ۋاقىت ٶتكەننەن سوڭ, سول بۇرىنعى دياگنوزىمەن جان ساقتاۋ بٶلٸمٸنە دەيٸن تٷستٸ. وسىنداي ەۋرە-سارساڭمەن 6 جىل ٶتتٸ. نەرەستەلٸ بولا المادىق. وسى وتادان كەيٸن جٷكتٸ بولاسىڭ دەگەن سوڭ, تاعى بٸر وتا جاساتۋعا كەلٸستٸك. الايدا نەتيجە بولمادى. «وسى مىقتى» دەگەن دەرٸگەرگە بارعانىمدا ماعان ايتقانى: «بالا كٶتەرمەك تٷگٸلٸ, ەيەلٸڭ امان قالسا, سوعان شٷكٸر دە». دەگەنمەن, اللادان ٷمٸتٸمٸزدٸ ٷزگەن جوقپىز. ەلدەگٸ مىقتى دەگەن مەديتسينالىق مەكەمەلەردٸ ارالاپ, ەمدەلە بەردٸك. جاساندى جولمەن ۇرىقتاندىرۋ ارقىلى بالالى بولۋدى ويلاپ, «ەكو» ورتالىعىنىڭ دەرٸگەرلەرٸنە بارعانىمىزدا دا, «بالالى بولۋ مٷمكٸن ەمەس» دەپ جاۋاپ بەردٸ. وسىلاي تەڭسەلٸپ جٷرگەندە «جاس-اي» شىعىس-تيبەت مەديتسينا ورتالىعى بار دەگەندٸ ەستٸپ, سوندا باردىم. بٸزدٸ پروفەسسور جاسان زەكەيۇلى قابىلدادى, تامىر ۇستاپ, دياگنوز قويدى. ول كٸسٸ ەيەلٸمە «بٸر ەمەس ەكٸ بالالى بولاسىڭ» دەپ قۋانتىپ تاستادى. ول كەزدە بٸز جەكەڭە شىنايى ٷمٸت ارتپاساق تا, دەرٸگەر رەتٸندەگٸ جىلى سٶزٸمەن ٷمٸتتەندٸرگەنٸ ٷشٸن, كٶڭٸلٸمٸزدٸ كٶتەرٸپ, بٸلٸكتٸلٸگٸن تانىتقانى ٷشٸن ريزا بولىپ قالعان ەدٸك. بٸراق جاسان بٸلٸپ ايتىپتى. شىنىمەن, ەيەلٸم ورتالىقتا ەم قابىلداي باستاعاندا ٶزٸن جاقسى سەزٸنە باستادى, ەم قابىلداپ جٷرگەندە جٷكتٸ ەكەنٸ بايقالدى. بۇل قۋانىشىمىزدى بۇرىنعى ەمدەگەن دەرٸگەرلەر ەستٸگەندە ولار تاڭىرقاپ, بوتاگٶزدەن قالاي بالا كٶتەرگەنٸن سۇراپتى. وسىلايشا سٶنۋگە اينالعان ٷمٸتٸمٸزدٸ «جاس-اي» جاقتى.
بوتاگٶز تۇڭعىشىم ەبدراحماندى ٶمٸرگە ەكەلدٸ. كەيٸن ەبدراحماننىڭ قارىنداسى حانيفا تۋدى. بالانىڭ زارىن بٸر كٸسٸدەي تارتقان بٸز ەڭ ەۋەلٸ اللاعا, ەكٸنشٸ جاسان زەكەيۇلىنا العىسىمىز شەكسٸز», – دەيدٸ ەردەۋلەت اتاگەلديەۆ. بۇل – بٸر عانا مىسال. ەيتپەسە, ورتالىققا كەلٸپ ەمدەلٸپ, اۋىر ناۋقاستان قۇلان-تازا ايىققاندار جەتكٸلٸكتٸ. «جاس-اي» جۋرنالىنان بٸز تالاي جاننىڭ العىس حاتتارىن ۇشىراتتىق. «جازىلمايتىن اۋرۋ جوق, ەمشٸسٸنە كەزٸكسە» دەپ دەرٸگەردٸڭ ٶزٸ ايتپاقشى, ورتالىقتان ەم الىپ, جاڭا ٶمٸرگە قادام باسقان جاندار جىل ساناپ كٶبەيٸپ كەلەدٸ.
مىسالى, ينسۋلت العان 4 مىڭ ادام ساۋىقسا, سال اۋرۋىنا شالدىققان (دتسپ) 5 مىڭ بالا ورتالىقتىڭ ەمٸمەن اياقتان تۇرىپ, ەل قاتارىنا قوسىلعان. بۇدان باسقا بەلسٸزدٸك پەن بەدەۋلٸككە شالدىعىپ, پەرزەنت سٷيە الماۋى مٷمكٸن قانشاما وتباسى وسى ورتالىق ارقىلى سەبيلٸ بولدى. دەستٷرلٸ مەديتسينا ورتالىقتارى «ەم قونبايدى» دەپ كەسٸپ-پٸشكەن تالاي ناۋقاس وسى ورتالىق ارقىلى ساۋىققانىن وسىندا ەمدەلگەن جانداردىڭ ٶزدەرٸ ايتىپ جٷر.
«جاس-اي» مەديتسينا ورتالىعىنان ەم العان ناۋقاستاردىڭ 80-90 پايىزى اۋرۋىنان جازىلىپ, اياقتان تۇرىپ كەتكەنٸن ناقتى ستاتيستيكا ارقىلى بٸلدٸك.
ٸشكٸ ٷندەستٸك تۋرالى وي
جاسان زەكەيۇلى بالا كەزiندە اتا-اناسىنىڭ قولداۋىمەن بايان تارتۋدى ٷيرەنiپتi. مۋزىكاعا دەگەن ىقىلاسى ەلدەن ەرەك بالانىڭ ٶسە كەلە اۋرۋلاردى ەمدەۋ بارىسىندا ٷن مەن ەۋەزدiڭ ٷيلەسiمدiلiگi زور كٶمەك بولعانىن تiلگە تيەك ەتە كەلە: «ناۋقاس جاننىڭ الدىڭا كiرگەن كەزدە جانارىنان, سٶزiنەن, iس-قيمىلىنان-اق قاي جەرiنiڭ اۋىرىپ تۇرعانىن بايقايسىڭ. بويداعى ٷندەستiك پەن ٷيلەسiمدiلiك بۇزىلسا, اۋرۋ بار دەپ بiلiڭiز. مەن سونى جٷرەگiممەن سەزەمiن. كەيبiر ناۋقاستارعا تەكسەرمەي تۇرىپ-اق, قانداي سىرقات بار ەكەنiن, قاي جەرلەرi اۋىراتىنىن ايتىپ بەرەم. ياعني, iشكi جان-دٷنيەسiنiڭ مۋزىكاسىن تىڭدايمىن», – دەيدi جىلى جٷزiنە ەنتەك كٷلكi ٷيiرiلiپ. ول تاعى دا: «ادام بولعاسىن – ادامشا ٶمiر سٷرۋگە تيiسپiز. اباي ايتپاۋشى ما ەدi: «... كٷنiنە, اپتاسىنا, ايىنا, تىم قۇرىعاندا جىلىنا بiر رەت بولسا دا, ٶزiڭە ٶزiڭ ەسەپ بەر» دەپ. يە, ادام بولىپ تۋعاسىن, ادام بوپ كٷن كەشۋ – مiندەت. مەن سونى كٶڭiلiمە بەكەم تۇتقان اداممىن. «بٷگiن نە iستەدiم, نە بiتiردiم, ەرتەڭ نە iستەي الامىن?» وسى سۇراققا جاۋاپ iزدەمەگەن جاننىڭ حاقتىڭ جولىندا, حالىقتىڭ الدىندا ارىنىڭ تازالىعىن ايعاقتاي الۋى نەعايبىل. «بiرiڭدi, قازاق, بiرiڭ دوس, كٶرمەسەڭ iستiڭ – بەرi بوس» تۇجىرىم-تٷيiنi دە وسى تۇرعىدان ايتىلعان دەپ تٷيسiنەمiن. ەل iرگەسiنiڭ بٷتiندiگi مەن تۇعىرىنىڭ بەكەم-بيiكتiگi ٷشiن, وسى سٶز – سٶز. قازiرگە شەيiن ابايدى وقىپ, ٶزiمدi ٶزiم شىڭداۋعا, جiگەرلەندiرۋگە تىرىسام» دەپ كٶڭiلگە تٷيگەن كٶپ ويىن ورتاعا سالدى.
قايىرىمدىلىق جاساۋدى ۇمىتپايدى
جاسان زەكەيۇلى بۇعان دەيٸن 500-گە جۋىق عىلىمي ماقالا جازىپ, بٸرنەشە كٸتاپ شىعارىپ ٷلگەردٸ. ونىڭ جازعان ماقالالارى شەتەل باسپاسٶزٸندە دە جارييالانىپ, عىلىمي ورتانىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ كەلەدٸ. «جاس-اي» ورتالىعىندا زەرتتەۋ لابوراتوريياسى جۇمىس ٸستەيدٸ.
دەرٸگەر قوعامدىق جۇمىستاردان دا تىس قالىپ كٶرگەن ەمەس. مەملەكەتتٸك ماڭىزى بار مەسەلەلەرگە دەر ۋاقىتىندا ٷن قوسىپ, قوعامدىق شارالاردىڭ باسىندا جٷرەتٸن دەرٸگەر ٷنەمٸ ەرتٷرلٸ شارالارعا قولداۋ كٶرسەتٸپ كەلەدٸ. «جاس-اي» مەديتسينالىق ورتالىعى ۇلتتىق مەدەني شارالاردىڭ ٶتۋٸنە, سپورتشىلار مەن جاعدايى تٶمەن وتباسىلارعا قارجىلاي قولداۋ جاساپ كەلەدٸ. 13 جىل بويى تۇرمىسى تٶمەن وتباسىدان شىققان وقۋشىلارعا ەلٸمٸزدەگٸ ەڭ بەدەلدٸ جوعارعى وقۋ ورىندارىنا وقۋ گرانتىن بٶلٸپ كەلەدٸ. «نۇر وتان» پارتيياسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ٶتكەن قوعامدىق ٸس-شارالارعا بەلسەنە اتسالىسىپ, جىل سايىن «مەكتەپكە بارار جول» اكتسيياسى بويىنشا جٷزدەگەن قامقورسىز قالعان بالالارعا كٶمەك قولىن سوزۋدا.
ۇلتتىق-قوعامدىق «التىن جٷرەك» سىيلىعى حالىققا ٸستەگەن وسىنداي قالتقىسىز قىزمەتٸ ٷشٸن بەرٸلدٸ. جاسان زەكەيۇلىنىڭ جومارتتىعى مۇنىمەن شەكتەلٸپ قانا قويماي, ەل الدىندا جٷرگەن ازاماتتار مەن حالىق قالاۋلىلارىنا, جەرگٸلٸكتٸ بيزنەس ٶكٸلدەرٸنە دە قولداۋ تانىتىپ وتىردى. ەلٸ ٷشٸن ەڭبەك ەتٸپ جٷرگەن ازاماتتارعا تەگٸن ەم تٷرٸن ۇسىندى. ٶزٸ قۇرعان «ەل شۋاق» قورى ارقىلى سان-سالالى يگٸ ٸستەرگە كٶمەك قولىن سوزىپ, مەتسەناتتىق تانىتىپ كەلەدٸ.
دەرٸگەر ٶزٸ باس بولىپ, «جاس-اي» جۋرنالىن شىعارىپ, مەديتسينا سالاسىنداعى تٷرلٸ سۇراقتارعا جاۋاپ ٸزدەپ, وقىرماندارعا ۇسىنىپ وتىر. جۋرنالدان سٸز مەديتسينانىڭ ٶزەكتٸ دە ٶتكٸر مەسەلەلەرٸن وقىپ, قويعان سۇراعىڭىزعا ناقتى جاۋاپ الا الاسىز.
ناقتىلى دەرەككە سٷيەنەر بولساق, وسىعان دەيٸن 800 ميلليون تەڭگەگە تۇرارلىق 15 مىڭ ادامعا تەگٸن ەم كٶرسەتكەن. بۇل – شىنىمەن دە ايتۋعا, دەرٸپتەۋگە تيٸستٸ يگٸ ٸس. جاسان زەكەيۇلىنىڭ مۇنان بٶلەك, كەز كەلگەن ٸس-شارا كەزٸندە جومارتتىق تانىتىپ, دەمەۋشٸ بولىپ جٷرەتٸنٸن ەل جاقسى بٸلەدٸ.
تٷيٸن:
وسى ٶتكەن 2016 جىلعى جەلتوقسانىندا بريۋسسەلدەن (بەلگييا) قۋانىشتى حابار كەلدٸ. حالىقارالىق ەۋروپا مەديتسينالىق قاۋىمداستىعى وكسفورد, ەما ۇيىمدارىمەن بٸرلەسٸپ, «جاس-اي» شىعىس-تيبەت مەديتسينا ورتالىعىنا «حالىقارالىق ٷزدٸك كلينيكا» اتاعىن بەردٸ, بۇعان قۇجاتتارى بار ەكٸ مەدالٸ, № 022 «MEDICAL PRACTICE» سەرتيفيكاتى قوسا تٸركەلگەن. وسى سىيلىقتى الۋ ٷشٸن ەۋروپاعا بارعان ج. زەكەيۇلى كٶپتەگەن بٸلٸكتٸ ماماندارمەن تانىسىپ كەلدٸ. قازٸر جاسان زەكەيۇلىنىڭ ەڭبەكتەرٸنە باتىس جۇرتى قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. «جاس-اي» مەديتسينا ورتالىعىنا ەلٸمٸزدەن عانا ەمەس, شەتەلدەن كەلٸپ ەمدەلۋشٸلەردٸڭ سانى ارتىپ كەلەدٸ. بۇل تەك جاسان زەكەيۇلىنىڭ عانا جەتٸستٸگٸ ەمەس, ەلدٸڭ جەتٸستٸگٸ دەپ بٸلگەن جٶن. بٸز قازاق دەرٸگەرٸنٸڭ بۇدان دا بيٸك بەلەستەردٸ باعىندىرارىنا سەنەمٸز.
نۇرسەرٸك تٸلەۋقابىل.
