بەلگٸلٸ ساياساتكەر, مەملەكەت قايراتكەرٸ, قر ەڭبەك سٸڭٸرگەن جاتتىقتىرۋشىسى امالبەك تشان قازاقستانداعى بوكستىڭ جاي-كٷيٸنە بايلانىستى پٸكٸر بٸلدٸردٸ. كەڭەس وداعى كەزٸندە بوكستان گٷرزٸ جۇدىرىعىمەن قارسىلاستارىن تالاي مەرتە سۇلاتىپ تٷسٸرگەن ارداگەر سپورتشى ەلدەگٸ سپورت احۋالىن سىناپ تاستادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ونىڭ سٶزٸنشە, قازٸرگٸ تاڭدا ەلدەگٸ سپورت سالاسى ايتارلىقتاي اقساپ تۇر. مۇنىڭ باستى سەبەبٸ رەتٸندە ول باسشىلىقتى تەجٸريبەسٸ جوق بٸلٸكسٸز مامانداردىڭ جايپاپ الۋىمەن بايلانىستىردى.
“پاريج وليمپياداسىنا بايلانىستى كٶپتەگەن پٸكٸر ايتىلۋدا. وسى سالانىڭ اينالاسىندا جٷرگەندٸكتەن, ماعان قازاقستانداعى, سونىڭ ٸشٸندە قازاقتىڭ ۇلتتىق سپورتىنا اينالعان بوكستىڭ احۋالىنا بايلانىستى سۇراقتار جيٸ كەلەدٸ. شىندىعىنا كەلگەندە, كەيٸنگٸ كەزدە سپورتتى باسقاراتىن مينيسترلٸكتە, كابينەتتٸڭ تٶراعالىعىندا ەرتٷرلٸ جاعدايمەن سپورتتان ەش حابارى جوق, جالپى سپورتتى ٶزٸنٸڭ كەسٸبي ماماندىعى رەتٸندە قارايتىن جاناشىر ازاماتتار باسقارمادى. سونىڭ كەسٸرٸنەن سوڭعى 5-6 جىلدا سپورت دەڭگەيٸ قاتتى تٶمەندەپ كەتتٸ. وعان سەبەپ مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸن بٸر ارناعا توعىستىرىپ, بٸر مينيسترلٸك ەتۋٸ دەپ ايتار ەدٸم. بۇل كەزدە مەن دە قىزمەتتە جٷرگەنمٸن. سپورت مينيسترلٸگٸنە مۋزىكانتتار كەلگەندٸكتەن, جينالىستىڭ 90 %-ى مەدەنيەت سالاسىنا بايلانىستى ٶتەتٸن, ال سپورت تۋرالى ەڭگٸمە تەك 10 %-ىن قۇرادى. سول كەزدە-اق سپورت قۇردىمعا كەتكەن ەدٸ. ودان كەيٸن مينيستر بولعان اباەۆ سەكٸلدٸ جەكە باسىنىڭ قامىن ويلاعان ازاماتتار سپورتتى تٸپتەن قۇرتىپ كەتتٸ.
بٷگٸنگٸ تاڭدا بۇل سالادان قول ٷزگەندٸكتەن, سپورت مينيسترلٸگٸنٸڭ قانشالىقتى شاشىراپ-تاراپ كەتكەنٸن, بٸزدٸڭ سپورتتىڭ بٸر جٷيەگە كەلگەن-كەلمەگەنٸنەن, قانداي دايىندىق جٷرگٸزٸلٸپ جاتقانىنان حابارسىزبىن. مەسەلەن, سول باياعى 100-دەن استام سپورتقا اقشا بٶلٸپ, وليمپياداعا وسىنشا سپورتتىڭ تٷرٸنەن باردىق دەپ, بوس اۋانى اينالدىرىپ جاتىر ما, جوق پا, ونى دا بٸلمەدٸم.
دەگەنمەن بٸز كٶرشٸ ەلدەردٸ الىپ قارايتىن بولساق, الىسقا بارماي-اق ٶزبەكستان مەن قىرعىزستانعا كٶز تاستاساق, سپورت سالاسىندا جاقسى دەڭگەي كٶرسەتٸپ كەلەدٸ. ەسٸرەسە, بٸزگە بەسەكەلەس بولعان ٶزبەكستاننىڭ ٶزٸ سول 30-35 سپورت تٷرٸنٸڭ ار جاق بەر جاعىندا وليمپياداعا دايىندىق جاسايدى. مەنٸڭ ويىمشا, بۇل ٶتە دۇرىس باعىت. بارلىعىن قامتۋ مٸندەتتٸ ەمەس. بٸزگە دە وسى كەسٸبي مەدال الىپ كەلە الاتىن ەربٸر ايماق پەن وبلىستاردا ٶزدەرٸنە قالىپتاسىپ قالعان سپورت تٷرٸمەن عانا وليمپياداعا دايىندىق جاساپ, سوعان كٶڭٸل بٶلۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. ونىڭ ٸشٸندە فۋتبولدى اتاپ ٶتۋگە بولادى. مەن ونى ەندٸ تالداپ ايتپاي-اق قويايىن”, - دەدٸ تشانوۆ.
سپورتتىڭ قازٸرگٸ جاعدايىنا شٷيلٸككەن مەملەكەت قايراتكەرٸ, ٷلكەن دودادا ٶنەر كٶرسەتٸپ جٷرگەن بوكسشىلاردى دا سىناپ تاستادى. ايتۋىنشا, كٶزٸندە وتى جوق سپورتشىلار بوكستىڭ نەگٸزگٸ ەدٸستەرٸنەن ادا قالعان.
“ال ەندٸ ماعان قازٸر بوكس تۋرالى كٶپ سۇراق قويادى. ٶتە دۇرىس. مەن بۇرىنعى بوكسشى ەسەبٸندە, كەڭەس وداعى كەزٸندە سپورتتىڭ جالپى قۇرىلىمى, سونىڭ ٸشٸندە بوكس سالاسى ٶتە جوعارى دەرەجەدەگٸ سپورت تٷرٸ بولدى دەپ ايتا الامىن. سەبەبٸ ول كەزدەگٸ بوكس قولعابى كٸشكەنە اتتىڭ قىلىنان جاسالعان كەسٸبي قولعاپ ەدٸ. وندا بوكس كەزٸندە سوققىڭىز دٶپ تيەتٸن بولسا, نوكاۋتقا تٷسٸرەدٸ نەمەسە نوكداۋن بولادى. بٸردە بٸر جارىس نوكداۋنسىز ٶتپەيتٸن ەدٸ.
ال قازٸرگٸ بوكستا كٷش-جٸگەر سەزٸلمەيدٸ, نە نوكداۋن دا بولمايدى. سوندىقتان بوكس قىزىعۋشىلىعىن قاتتى جوعالتىپ الدى. ونى مەن كەسٸبي بوكسشى رەتٸندە ايتامىن. بٸز كەزٸندە تەحنيكاعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلەتٸن ەدٸك. سەبەبٸ بوكستىڭ ەڭ نەگٸزٸ ەدٸسٸ – اياقپەن جٷرۋ. اياقتىڭ قوزعالىسى ارقىلى كٶپتەگەن سوققىدان قورعانۋعا بولادى. ال قازٸر وسىعان ۇقساس كٶپتەگەن قوزعالىس ۇمىتىلدى. بوكس جاي عانا تٶبەلەسكە اينالدى. ارنايى تەحنيكا جوق. سوندىقتان بٸز سپورتتىڭ بۇل باعىتىن جوعالتىپ الدىق”, - دەيدٸ ول.
ايتۋىنشا, ەگەمەندٸ ەل بولعالى مىسى مەن مٸنەزٸ باسىم سپورتشىلارىمىزدان كٶز جازىپ قالدىق.
“ال ەندٸ تەۋەلسٸزدٸك العاننان بەرٸ اتىشۋلى بوكستان كٶپتەگەن جەتٸستٸككە جەتٸپ كەلگەن قازاقستاننىڭ وليمپيادادا قانداي نەتيجە كٶرسەتٸپ جاتقانىن جاقسى بٸلەسٸزدەر. التىن تٷگٸلٸ, كٷمٸسكە دە زار بولىپ قالدىق. ەندٸ وسى جولى دا بوكسشىلاردى كٶرٸپ جاتىرمىن. بٸزدەن جەتٸ بوكسشى باردى. دايىندىقتارىنا مٷلدەم كٶڭٸلٸم تولمادى. بٸزدە بٸر جامان ەدەت بٸر جاتتىقتىرۋشىنى كٶرٸپ قالساق, سول بەرٸن تىندىرىپ جاتىر دەگەن ويمەن بايلانىپ قالامىز.
مەسەلەن, جاس ەرٸ تالانتتى جاتتىقتىرۋشىلارىمىز ٶتە كٶپ. ەشكٸم سوعان ساراپتاما جاساپ, كٸم قالاي جاتتىعاتىنىن كٶرٸپ, ولاردىڭ شەكٸرتتەرٸنە باعا بەرمەيدٸ. تٸپتٸ, كوميسسييا قۇرىپ, ايماق-ايماقتاعى سپورت مەكتەپتەرٸنە بارىپ, كٸمدٸ تاڭداپ الۋ كەرەك, ونى كٸم باسقارا الادى دەگەن وي دا جوق. بەرٸ سول اينالىپ كەلگەندە تامىر-تانىسقا تٸرەلەدٸ. باياعى “كٸم بارادى, كٸم بارمايدى” دەگەن ەۋەنٸنە سالادى. وسىنداي جاعدايدان كەيٸن تالانتتى ەرٸ ٷلكەن جەتٸستٸككە جەتۋگە قاۋقارلى جٸگٸتتەردٸڭ جولى كەسٸلٸپ, سىرتتا قالىپ قويىپ جاتىر. يە, جەمقورلىق بوكستى دا اينالىپ ٶتپەدٸ.
وسى تۇستا, ول جەمقورلىقتىڭ بٷگٸنگٸ كٷنگە دەيٸن ٶرشٸپ تۇرعانىن جاسىرمادى. تٸپتٸ ٶزٸ قىزمەت ەتكەن جىلدارى وسىعان ۇقساس ەدٸلەتسٸز شەشٸمدەردٸڭ تالاي مەرتە كۋەسٸ بولعان.
“مەن 14 جىل رەسپۋبليكالىق سپورت كوللەدجٸن باسقاردىم. سول كەزدە ەبدەن كٶزٸم جەتكەن. ال ەندٸ مەن كەتكەلٸ 1,5-2 جىل بولدى. ەكٸ جىل ٸشٸندە رەۆوليۋتسييا بولىپ, بەرٸ قالپىنا كەلدٸ دەپ ايتا المايمىن. مٸنە, بٸزدەن جەتٸ بوكسشى اتتاندى. ٷشەۋٸ, ونىڭ ٸشٸندە تٸپتٸ كوماندا كاپيتانى دا جەڭٸلٸس تاپتى. ەشقانداي جٸگەر مەن تەحنيكا جوق. بوكس جاي عانا تٶبەلەستەن تۇرمايتىنىن ەستەن شىعارادى. ال بۇل سپورت تٷرٸ ارنايى تەحنيكادان تۇرادى. جۇدىرىقتاسۋعا بايلانىستى, قارسىلاس تاراپ اگرەسسيۆتٸ بولعان جاعدايدا قولداناتىن ٶز زاڭدىلىقتارى بار. سوعان بايلانىستى جاتتىعۋعا دايىندالۋ قاجەت. سونىمەن قاتار ەر بوكسشىنىڭ ويىندارىن جازىپ, تەحنيكالارىن انىقتاپ, كٸمدەر قاتىساتىنىن بٸلۋگە بولادى. مٸنە, سپورتقا جانى اشىعان ادام وسىنىڭ باس-اياعىن جيناپ جٷرەدٸ.
ٶكٸنٸشكە قاراي, ونداي جاتتىقتىرۋشى دا, باسقارۋشىلار دا جوق. سوڭعى ۋاقىتتا بٸزدٸڭ باسشىلىققا “شىمشىق سويسا دا, قاساپشى سويسىن” دەگەن سٶز دەل كەلەدٸ. الايدا ونى تٷسٸنەتٸن باسشى بولسا يگٸ. سوندىقتان وسىنداي كەلەڭسٸز مەسەلەنٸڭ بەرٸن جويۋ ٷشٸن, قازاقستاندا بٸرٸنشٸ ورىن العان بوكسشىنى عانا ٷلكەن دودالارعا جٸبەرۋ قاجەت. قازٸر بٸرٸنشٸ ورىن العان ادامنىڭ ورنىنا باسقا بٸرەۋدٸ جٸبەرەدٸ”, - دەپ سٶزٸن جالعادى ول.
ساياساتكەردٸڭ سٶزٸنشە, حالقىمىز سپورتتاعى قۇندىلىقتارىنان دا قاعىلىپ جاتىر.
“وليمپيادادا ٶزبەكتٸڭ بوكسشىلارىن قاراساڭىز, ٶتە جايدارى. دزيۋدودان ەلەم جەڭٸمپازى بولعان جٸگٸت قازاق جٸگٸتٸن جەڭدٸ. بٸزدٸڭ دزيۋدويست بارماي جاتىپ, شوشاڭداپ, اسپانعا ۇشىپ جٷر. ال ٶزبەك جٸگٸتٸ ٶتە سالماقتى. جەڭگەننەن كەيٸن دە بٶرٸگٸن لاقتىرىپ, الاقايلاپ جٷرگەن جوق. سەبەبٸ بۇل – تەربيەنٸڭ بٸر بەلگٸسٸ. بٸز قازاق حالقى وسىنداي بولعانبىز. ٶكٸنٸشكە قاراي, قازٸرگٸ كەزدە سپورتتا دا ٶز قۇندىلىقتارىمىزدى جوعالتىپ الدىق”, - دەدٸ تشانوۆ.
