اسپانمەن تالاسقان تاۋلاردىڭ ورتاسىندا ورىن تەپكەن ەسەم كٶل «كٶلساي كٶلدەرٸ» مەملەكەتتٸك ۇلتتىق تابيعي پاركٸنٸڭ قورعاۋىندا.
اتالعان ايماقتاعى ٶسٸمدٸكتەر ەلەمٸ, جانۋارلار دٷنيەسٸ كەلۋشٸ جۇرتتىڭ تانىم-تٷيسٸگٸنٸڭ ٶرٸس الۋىنا ىقپال ەتپەك. ۇلتتىق پارك اۋماعىندا تٸرٸ جاننىڭ قولى تيمەگەن تابيعاتتىڭ قۇرامداس بٶلٸگٸ كەزدەسەدٸ. بۇل ادامزات بالاسىنا تەڭٸردٸڭ تارتۋ ەتكەن سىيى دەرسٸز.
جان راحاتى سانالعان مەكەندە شەتەن, بارباريس, يت مۇرىن, تاڭقۋراي, جالبىز, قىلقان جاپىراق ٶسەدٸ. قۇزار شىڭى كٶككە جەتٸپ تۇرعان تاۋلى ٶلكەدە ٷنەمٸ نۇر جاۋىپ, جوعارىدا اتالعان ٶسٸمدٸكتەردٸڭ جايناپ تۇرۋىنا ٶز سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. كٶلساي كٶلدەرٸندەگٸ 230-عا جۋىق جان-جانۋار, ەسەم ٷنٸمەن ەستٸر قۇلاقتى ەلەڭ ەتكٸزەر ورمان قۇستارىنىڭ 197 تٷرٸ ۇلتتىق پاركتٸڭ باعا جەتپەس اسىلى, ھەم جەدٸگەرٸ. سونداي-اق, قار بارىسى مەن جەندٸكتەردٸڭ 700-دەن استام تٷرٸن دەل وسى ٶلكەدەن كەزدەستٸرۋگە بولادى.
اتالعان كٶلساي ٶزەنٸ اۋماعىندا جوعارى, ورتاڭعى جەنە تٶمەنگٸ كٶلساي دەپ اتالاتىن 3 كٶل بار. جوعارى كٶلساي كٶلٸ تەڭٸز دەڭگەيٸنەن 2650 مەتر بيٸكتٸكتە ورنالاسقان, ۇزىندىعى 580 مەتر, كٶلدٸڭ جالپى اۋماعى 180 مىڭ شارشى مەتر. ورتاڭعى كٶلساي تەڭٸز دەڭگەيٸنەن 2280 مەتر بيٸكتٸكتە ورنالاسسا, ۇزىندىعى 1180 مەترگە دەيٸن جەتەدٸ.
كٶل اۋماعى 343 مىڭ شارشى مەتردٸ قۇرايدى. كٶلسايعا بارعان كەزدە بٸردەن كٶز جاۋىن الاتىن تٶمەنگٸ كٶلساي تەڭٸز دەڭگەيٸنەن 1800 مەتر جوعارى ورنالاسقان. كٶلدٸڭ جالپى اۋماعى 33 مىڭ شارشى مەتر, تەرەڭدٸگٸ 75 مەتر.
بٷگٸنگٸ تاڭدا, كٶلسايدىڭ تٶڭٸرەگٸندە ەكوتۋريزم دامىپ كەلە جاتىر. سەيكەسٸنشە, جاناردىڭ قاراشىعىنا سىيمايتىن سۇلۋلىقتى كٶرمەككە كەلەتٸن تۋريستەر سانىدا جوعارى كٶرسەتكٸشتٸ كٶرسەتٸپ وتىر. «كٶلساي كٶلدەرٸ» مەملەكەتتٸك ۇلتتىق تابيعي پاركٸ» رەسپۋبليكالىق مم ەكولوگييالىق اعارتۋ جەنە تۋريزم بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى ساعىنىش ەزٸموۆتىڭ اقپارىنا سٷيەنسەك, 2019 جىلى 87 مىڭ ادام كٶلدٸڭ كٶركەمدٸگٸن ٶز كٶزٸمەن كٶرۋگە كەلسە, 2020 جىلى پاندەمييا جاعدايىنا قاراماستان 83 153 جان جاقۇت جەرگە تابان تٸرەگەن.
«بيىلعى جىلى ماۋسىمنىڭ جاڭادان باستالعانىنا قاراماستان كٶلساي كٶلدەرٸ 46 مىڭ كەلۋشٸنٸ قابىلداپ ٷلگەردٸ. ٶتكەن جىلى 53 شەت ەل ازاماتى وسى ٶڭٸرگە ات باسىن بۇرسا, بيىل بۇل كٶرسەتكٸش 70-كە جەتٸپ وتىر. قازٸرگٸ كەزدە كٶلساي كٶلدەرەنٸڭ ٶزٸندە قىزىقتاپ كەلگەن ازاماتتارعا ارناپ باعىتتى ەكٸگە بٶلگەلٸ وتىرمىز. ول اتپەن جەنە جاياۋ جٷرۋ. بۇنى باس جوسپارعا ەنگٸزەمٸز»,-دەپ اتاپ ٶتتٸ ساعىنىش ەزٸموۆ.
جالپى ۇلتتىق پارك اۋماعىندا 7 تۋريستٸك باعىت بار. ونىڭ ەكەۋٸ جوعارى سۇرانىسقا يە. بٸرٸنشٸسٸ, سارىبۇلاق اسۋىنداعى تٶمەنگٸ كٶلساي كٶلٸ, ەكٸنشٸسٸ قايىڭدى كٶلٸ.
قازاقستاننىڭ وڭتٷستٸك اساتاناسىنان 280 شاقىرىم جەردەگٸ كٶل, تاڭداي قاعىپ, باس شايقاۋعا تۇرارلىق ايماق. شەكارا اسىپ كٶڭٸل قوشىن تاباتىن ورىن ٸزدەۋدٸڭ قاجەتٸ جوق. جاراتىلىسى تىم ەرەك كٶلدٸڭ ٶزٸنە تەن ماڭعازدىعى ماۋجىراعان جاندى جادىراتادى. 1991 جىلى جەر سٸلكٸنٸسٸنەن پايدا بولعان كٶل تۋريستەر جيٸ كەلەتٸن, باۋرايى جاسىل جەلەككە ورانعان كٶركەم مەكەنگە اينالدى.
اتالمىش ماڭدا جادىراعان جاز مەزگٸلٸندە ادام قاراسى ٷزٸلمەيدٸ. الىس-جاقىن شەت ەلدەردەن بٶلەك, رەسپۋبليكانىڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن اعىلىپ كەلٸپ جاتقان ادامدار جەتەرلٸك.
سونىڭ بٸرٸ, كەرەكۋ جەرٸنەن كەلگەن تۇرلىبەكوۆتار وتباسى. ولار تۇمسا تابيعاتتى ٶز كٶزدەرٸمەن قىزىقتاۋ ٷشٸن ات ارلىتىپ, 1700 شاقىرىمدى ارتقا تاستاپ, بٸر تەۋلٸكتەن اسا جول جٷرٸپ, الماتى وبلىسىداعى جەردەگٸ جۇماق, سۇلۋلىقتىڭ قاينار كٶزٸ سانالعان قايىڭدىعا ارنايى كەلگەن.
«تەلەارنالاردان كٶرسەتكەندە ٶزگە مەملەكەتتە ورنالاسقان شىعار دەپ ويلاپ جٷرگەنبٸز. كەيٸن الماتى وبلىسىندا ەكەنٸن بٸلدٸك. شىنىن ايتۋ كەرەك, تاڭدانىسىمدى جاسىرا المادىم ەستٸگەن سەتتە. وسى ٶلكەنٸڭ توپىراعىن باسۋ بيىلعى جىلعا بۇيىرىپتى. وتباسىمىزبەن دەمالىستى پايدالانىپ, پاۆلودار وبلىسىنان كەلٸپ قالدىق. ەرەكشە سەزٸمگە بٶلەنٸپ جاتىرمىز. رۋحاني كەمەلدەنٸپ, ٸشكٸ ويدى تازارتىپ, ەلدە بٸر جەڭٸلدٸكتٸ سەزٸنۋدەمٸز. جالپى تابيعاتپەن ٶزارا ٷندەستٸك تابۋ سٶزبەن ايتىپ جەتكٸزە المايتىن سەزٸم. بارشا وتانداستارىمىز تۋعان ەلٸمٸزدٸڭ سۇلۋ, التىنعا پارا-پار دەمالىس ورىندارىن كٶرٸپ, ٸشكٸ تۋريزمنٸڭ دامۋىنا ٷلەس قوسساق نۇر-ٷستٸنە نۇر بولار ەدٸ. ەلٸمٸز كٶركەيٸپ, التى الاشتىڭ اسپانىنداعى شوق جۇلدىزى ٸسپەتتٸ مەكەندەرٸمٸز گٷلدەنە بەرسٸن»,-دەپ بوياماسىز ەسەرٸن جەتكٸزدٸ وتاعاسى ديدار تۇرلىبەكوۆ.
2010 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا قايىڭدى كٶلٸنٸڭ سەل تاسقىنىمەن شايىلىپ كەتۋٸنٸڭ ەسەرٸنەن كٶلدٸڭ بٷگٸنگٸ كٷندەگٸ دەڭگەيٸ 10 مەترگە تٶمەندەگەن.
بۇل تۋريستٸك ايماقتىڭ باستى مەسەلەسٸنە اينالىپ وتىر. ماماندار الداعى تاڭدا اتالعان تٷيٸتكٸلدٸڭ شەشٸمٸ تابادى دەپ سەندٸرۋدە. سوعان قاراماستان, بوس ۋاقىتتارىن تابيعات اياسىندا ٶتكٸزگٸسٸ كەلەتٸندەردٸڭ سانى ارتۋدا. بۇل ٶز كەزەگٸندە وتاندىق تۋريزمنٸڭ العا باسۋىنا مۇرىندىق بولماق. ٶڭٸر ٶركەندەسٸن, ەل دامىسىن. تەڭٸرٸ تەلەيٸنە جازعان, ۇلى دالانى قازىناسى ۇلتتىق پاركتٸڭ قاراۋىندا قايتا جانداسىن دەگەن نيەت قانا بٸزدەگٸ.
