Búginde Qazaqstannyń ǵylymdy qarjylandyrý kólemi JIÓ-niń 0,26%yn quraidy. 2030 jylǵa qarai 3%-ǵa deiin kóterý josparlanyp otyr nemese on eki ese kóbeitý, bul 3,9 mlrd AQSh dollaryn quraidy.
Damyǵan shet memleketterdiń tájiribesine qarasaq, ǴZTKJ (ǵylymi zertteý jáne tájiribelik konstrýktorlyq jumys) jasaýda negizgi úsh qaǵidaǵa súienedi eken. Alǵashqysy, ǵylymi bilim – bolashaqtyń kilti, ekinshisi, tehnologiia degenimiz – áleýmettik-ekonomikalyq damýdyń negizgi qozǵaýshy kúshi, úshinshisi – úkimettiń jaýapkershiligi ǵylym men tehnologiiany yntalandyrý.
Búgingi tańda innovatsiialyq belsendilik degenimiz – el damýynyń negizgi faktory, álemdik ekonomikadaǵy kózbasshylyq pozitsiialardyń biri. Sondyqtan tek memleket deńgeiinde emes, árbir aimaqtyń, biznes sýbektiniń óz deńgeiinde innovatsiianyń mańyzy ásirese álemniń buryn kórip-bilmegen qazirgidei eń qýatty tehnologiialarǵa kóship jatqan tusynda arta túsedi.
Búginge deiin Qazaqstanda ekonomika salasyn ártaraptandyrý jáne innovatsiialardy aýqymdy túrde engizý aiasynda kóptegen memlekettik baǵdarlamalar qabyldanǵanymen, ony tájiribe júzinde júzege asyrý aitarlyqtai nátije bermedi. Osyǵan bailanysty innovatsiialyq damýdyń deńgeiin baǵalaýdyń ádistemesin jasaý jáne onyń innovatsiialyq áleýetin júzege asyrýdaǵy máselelerdi sheshý kún tártibindegi másele.
Ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ dotsenti R.Saǵieva innovatsiialyq úrdisterdi basqarý tiimdiligin aiqyndaý maqsatynda sharýashylyq ierarhiiasynyń ártúrli deńgeilerindegi onyń qazirgi jai-kúiiniń ereksheligin negizge ala otyryp, Qazaqstan Respýblikasyndaǵy innovatsiialyq qyzmetti baǵalaý kórsetkishteriniń beiimdelgen júiesi ázirledi. Ǵalymdar ujymymen ázirlegen osy ólshemder «InnoMap.kz» Qazaqstannyń innovatsiialyq damýynyń elektrondyq atlasy» aqparattyq júiesiniń negizine enip otyr. Qabyldanǵan sheshimder memlekettiń innovatsiialyq salalary men aimaqtyq damý tiimdiligin basqarý sharalarynyń bóligi bolyp tabylady.
Qazaqstanda innovatsiialyq qarjylandyrýǵa basymdyq berý kerek, bul ǵylym jáne tehnologiiany damytýǵa, tehnologiialyq infraqurylymdy qalyptastyrý syndy iri kelisimderge qol jetkizedi. Mysaly, motor jasaý, qurylys, ozyq tehnologiia salasy, tehnologiialyq qaita investitsiialaý, zerthanalarda júrgizilgen ǵylymi zertteýler men zerttemelerdiń nátijelerin qoldaný syndy úderister. Sonymen qatar venchýrlik qarjylandyrý da innovatsiialyq úderisterdi basqarýdy jetildiredi, ekonomikalyq áleýetti qalyptastyrady, ǵylymǵa quiylǵan qarjy eselenip qaitady.
Elektrondy atlas – Qazaqstan Respýblikasyndaǵy innovatsiialyq úderisterdi tiimdi basqarý quraly. Mysaly, Pavlodar óńiri, elektrondy atlasta kórsetilgendei, metallýrgiia ónerkásibi pen mashina jasaýdy damytýda úlken múmkinshiligi bar aimaq. Pavlodar oblysy respýblika boiynsha barlyq kólemniń 51%-yn alady. Osylaisha óńir innovatsiialyq ónim óndirýde kóshbasshylyq tanytyp keledi. Barlyq ónimder qaita engizilgen nemese aitarlyqtai ózgeriske ushyraǵan tehnologiia negizinde jasalǵan.
Aimaqtaǵy ónerkásiptik kásiporyndardaǵy innovatsiialyq úderister oblystyq innovatsiialyq infraqurylymyn jasaýǵa múmkindik beredi. Olardyń qatarynda S.Toraiǵyrov atyndaǵy Pavlodar memlekettik ýniversitetiniń ǵylymi-tehnologiialyq parki, Innovatsiialyq Evraziia ýniversitetiniń innovatsiialyq ortalyǵy, sonymen birge Aqsý ferroqorytpa zaýytynyń ǵylymi-tehnikalyq bólimi, «Romat» farmatsevtikalyq kompaniiasy jáne ózge de iri kásiporyndar bar.
Atalmysh ortalyqtar bilim berýdi biriktirý, ǵylym jáne óndiris, innovatsiialyq jobalardy júzege asyrý jáne zerttemeler jasaýmen ainalysady. Osy rette indýstriialandyrý kartasy aiasynda oblysta quny 229 mlrd. teńge bolatyn 60 joba júzege asyrylyp, turaqty 5,3 myń jumys orny quryldy. Bul ǵylym negizinde innovatsiiany damytý eldiń áleýmettik- áleýetin jaqsartyp, óńirdiń ekonomikalyq oń jaǵdaiyn qalyptastyrady dep aitýǵa tolyq negiz bar.
Qoryta aitqanda, Qazaqstanda innovatsiialyq qarjylandyrýǵa basymdyq berý kerek, bul ǵylym jáne tehnologiiany damytýǵa, tehnologiialyq infraqurylymdy qalyptastyrý syndy iri kelisimderge qol jetkizedi. Mysaly, motor jasaý, qurylys, ozyq tehnologiia salasy, tehnologiialyq qaita investitsiialaý, zerthanalarda júrgizilgen ǵylymi zertteýler men zerttemelerdiń nátijelerin qoldaný syndy úderister. Sonymen qatar venchýrlik qarjylandyrý da innovatsiialyq úderisterdi basqarýdy jetildiredi, ekonomikalyq áleýetti qalyptastyrady, ǵylymǵa quiylǵan qarjy eselenip qaitady.
Arailym BIMENDIEVA, «UǴTAO» AQ Qoǵammen bailanys bólimi qyzmetkeri.
