«Peremen trebýet nashi serdtsa, peremen trebýet nashi glaza...». Bul ándi barlyǵy biledi. Bul ólmeitin án. Bul – Viktor Tsoi.
Onyń ánderine, onyń shyǵarmashylyǵyna tabynatyn tyńdarman kóp. Biraq, suhbatyn oqyǵandar sanaýly. Biraq, ol munda da ózinen «ańyz adam» jasaǵysy kelgen joq. Qai suhbatyn oqysańyz da pafos az, tek qysqa ári nusqa jaýap qana bar.
– Biz bul ataýdy oilap tapqanda 18 jasta edik. Qazir múlde esimde joq.
– Top qalai quryldy?
– Alǵash án paida boldy. Men olardy oryndai bastadym. Olar meniń dostaryma, dostarymnyń dostaryna unady...
– Kúlli KSRO-ǵa tanylmai turyp qandai joldan óttińizder?
– Aýyr jolmen júrdim dep aitpaimyn. Ózime unaǵan ispen ainalystym. Mindette túrde tabysqa jetem degen maqsat qoiǵam joq aldyma.
– Bir sózińizde «topqa mýzykanttardy emes, dostardy shaqyrdym» dedińiz. Sizdiń dostaryńyz qandai?
– Olarǵa baǵa bere almaimyn. Kemshilikteri de, artyqshylyqtary da bar. Adammen belgili bir jaqsy qylyqtary, jaqsy qasietteri úshin dos bolmaisyń. Munyń basqa sebebi bar.
– Sizdiń imidjińiz qandai?
– Júris-turysymdy «josparlamaimyn». Kez-kelgen jaǵdaida ózimdi qalai ustaýdy qalasam solai ustaimyn.
– Sahnada belgili bir obrazǵa enesiz be?
– Men eshteńe týdyrmaimyn, sahnaǵa shyǵamyn da án aitamyn. Men ózim obrazbyn (kúlip).
– «Peremen trebýet nashi serdtsa» dep án shyrqaisyz. Neni ózgertkińiz keledi?
– Árbir adam eń aldymen óz ómirin, ózin ózgertýi tiis. Bul aýyr suraq bir jaǵynan. Bir adam bir ózi ómirdi ózgerte almaidy...
– Ózgeris úshin kúresýge daiynsyz ba?
– Ózimdi kúresker sanamaimyn. Men án aitamyn. Maǵan unaǵan nemese unamaǵan jáne ózimdi tolǵandyratyn dúnielerdi oryndaimyn.
– Sizdiń óleńderińiz qalai paida bolady?
– Bul meniń ózime de jumbaq. Bilmeimin...Oinai bastaimyn. Sosyn bir sózder paida bolady...
– Rok-poeziianyń poeziiadan aiyrmashylyǵy nede?
Meniń óleńderim mýzykamen birge oryndalýy tiis.
– Siz úshin ne mańyzdy?
– Ishki bostandyǵymdy saqtaý.
– Qazir keibir ánderińizdi oryndamai júrsiz? Muny qalai túsinse bolady?
– Keibir óleńder ýaqyt óte óziniń ózektiligin joǵaltady. Olar meni qyzyqtyrmaityn boldy.
– Siz tanymaldylyqqa umtyldyńyz ba?
– Umtylǵan joqpyz. Ándi qandai stilde oryndaitynymyzdy jáne qai ýaqytqa deiin tanymal bolatynymyzdy bilmeimiz.
Bul isti súiý biz úshin – birinshi orynda. Bizdiń óner eń aldymen ózimiz úshin ózektiligin joǵaltqanda sahnadan ketemiz
– Ustanymyńyz qandai?
– Ómirlik ustanymdarym bar. Óleńderim osyǵan negizdelgen. Ózgege qarap ózgerýge bolmaidy, ózińmen-óziń bolý kereksiń. Bálkim, sen bireýge kúlkili, bireýge birtúrli, bireýge jekkórinishti kórinersiń. Biraq, ózińmen-óziń bolyp qalý mańyzdy.
– Rok-mýzyka siz úshin...
– Ishki oiymdy syrtqa shyǵarýdyń joly. Rok-mýzyka eshqashan tapsyryspen jazylmaidy. Tek sen jáne seniń ar-uiatyń ǵana seniń – eń basty synshyń.
Men úshin tek – án ǵana bar. Ony ózim jalǵyz da, toppen de, tipti orkestrdiń qoldaýymen de oryndai alamyn. Bul jaǵy men úshin mańyzdy emes.
– Rok-mýzykaǵa áli de qarsylyq bar. Nege?
– Jańa dúnie árdaiym eskiniń qarsylyǵyna ushyraidy. Rok táýelsiz, erkin án, ol eshqashan tapsyryspen jazylmaidy. Ony sondyqtan jek kóredi, unatpaidy.
Iá, bizdi synǵa alatyndar bar. «Qulaqtaryna syrǵa taǵady, sahnaǵa shynjyr alyp shyǵady, kiim kiisteri de turpaiy» deidi. Biraq, bul syrtqy kórinistiń ózi qazirgi qalyptasqan júiege, oi-sanaǵa, ómirge, mádenietke, búgingi bolmysqa qarsylyq.
Rokty qalyptasqan tártipke qarsy shyqqany úshin jek kóredi...
– Ózińdi júz jerden, myń jerden adal, shynshyl sanaýǵa bolady. Bul mańyzdy emes. Másele, basqalary seni shynshyl dep oilai ma? Bastysy osy.
Án jazyp, osy arqyly tabysqa kenelgisi kelgen adam ózin ideianyń kúreskeri retinde kórsetkisi kelse, bilinip qalady. Oǵan senbeidi.
Men óleńdi «qajet bolǵany» úshin jazbaimyn. Men bir másele alańdatýy kerek, eger ol másele meniń jandy jerime timese, meni mazalama ol týraly jaza almaimyn, aita almaimyn.
Osy sebepti patriottyq nemese antisoǵystyq án shyǵaratyndarǵa eshkim senbeidi.
– Siz búgingi ómirdiń ózgergenin qalar ma edińiz?
– Rok mýzykanttardyń arasynda ómirdi ózgertkisi keletinder kóp. Bizge gazetterde, telearnalarda óz oiymyzdy aitýǵa múmkindik berse, bálkim meniń ánderim men onyń mátinderiniń mazmuny basqasha bolar ma edi. Mundai múmkindik bermegesin óz oiymyzdy mýzyka arqyly bildiremiz.
– Mýzykadaǵy eń basty dúnie ne?
– Onyń ózektiligi. Men úshin mátin men mýzyka birtutas. Óitkeni ekeýiniń oiy birdei. Jalpy men óleń emes, án jazamyn.
– Siz adamǵa senesiz be?
– Bilmeimin... Senetin adamdar bar, senbeitin adamdar bar. Keibireýdiń adaldyǵyna kúmándanbaisyń, al keibireýlerdi ádiletsiz dep sanaimyn. Aitalyq, budan buryn «rok-mýzyka bul buzyq mýzyka, ony oryndaýshylar arsyz, uiatsyz» dep júrgender qazir kerisinshe sóileidi. «Bular rokerler, tamasha adamdar, olar ádildik úshin kúresedi» deidi. Mundai adamdardyń erteń qaita qubylmasyna kim kepil?
– Siz moiyndaldyńyz ba?
– Maǵan mán bermeýge tyrysty. Sen tiri adamsyń, jumys istei alasyń. Biraq, seni qasaqana kórmeidi. Seni ómirde joq dep sanaidy.
Biraq sen olardan bóleksiń. Ózgelerge uqsamaisyń. Eldiń kózin qýantpaisyń. Jyltyraq, jasandy emessiń. Osy úshin seni shettetýge tyrysady.
Bul bizdiń elge ǵana tán. Resmi deńgeide meni kórgisi kelmeýge tyrysty. Biraq halyq kórdi, bildi, súidi. Synǵam joq...
Biraq, synyp ketkender qanshama. Biz jaspyz ǵoi, shydap baqtyq. Shydamaǵandardyń kóbi ómirden ótip ketti. Vysotskii sonyń anyq dáleli.
– Búgingi án qandai siz úshin?
– Mátini jalǵan, ótirikke quralǵan. Ótirikti kóre tura baiqamaityn, baiqaǵysy kelmeitinder osyndai ánderdi oryndap jur.
Mynany túsinbeimin: bizde bári jaqsy, tamasha, mahabbat, dostyq dep shyrqaityn ánderdi búgingi kúni qalai tyńdaýǵa bolady. Buǵan eshkim senbeidi. Bálkim, bir kezderi sengen de shyǵar.
Bul ánder bir kezgi – qurylys otriadtary qurylǵan dáýirde, sol zamannyń romantikasyna sai jazyldy. Biraq, bul dáýir ótti... Bizdi kúni búginge deiin osyndai ándermen aldap keldi.
Daiyndaǵan, Dýman BYQAI
(Viktor Tsoidyń 1987-89 jyldardyń aralyǵynda
sol kezgi gazet-jýrnaldarǵa bergen suhbatynan jinaqtaldy)
