Armysyzdar, dostar!
Men – Talǵat Aian, bilikti basyp alýǵa jáne eldiń konstitýtsiia qurylymyn qulatýǵa árekettendi dep aiyptaldym. Birneshe kúnnen keiin QR QK-niń 179-babynyń 3-tarmaǵy boiynsha qylmystyq istiń qozǵalǵanyna 2 ai tolady.
Birinshiden, mende bári jaqsy, denim saý ekenin aitqym keledi. Ózimniń kinásiz ekenimdi aiqyn sezine otyryp, tergeý barysy týraly oilarymmen bólissem deimin.
Bul hatty jurtshylyqqa bizge qarsy qoiylyp otyrǵan aiyptaýdyń dálelsiz ári esýastyq ekenin kórsetý maqsatynda jiberip otyrmyn.
On tergeýshiden turatyn tergeý toby eki aidan beri áldeneni izdestirýde, biraq eshteńe taba almady. Men óz quqyǵymdy paidalanyp, qandai da bolmasyn túsinik berýden bas tarttym.
Sóitsem, UQK jedel qyzmetkerleri biz 2016 jyldyń 24 sáýirinde mitingke shyǵýǵa ótinish bergen kezden bastap bizge baqylaý jasalyp, sóilegen sózderimiz tyńdalyp júrgen eken. 20-21 mamyrda úilerimizge, kólikterimizge tintý júrgizilip, uialy telefondarymyzdy, kompiýterlerimizdi, elektrondy tasymaldaý quraldarymyzdy tárkilep aldy, áleýmettik jelilerdegi jazǵan hattarymyzdy ashyp tastady.
Sonda olar ne tapty? Eshteńe!
Bilikti basyp alý, konstitýtsiia qurylysyn qulatý, jappai tártipsizdikter uiymdastyrýǵa áreket etý týraly alshaqtan bolsa da uqsaityndai eshteńeni tappady. Qarýlardyń qupiia qoimasyn da, Molotov kokteilin de, josparlardy da, «ýaqytsha úkimet» tizimin de! Elý shaqty kýágerlerden (sáýir mitingisine qatysýshylar) jaýap alyndy, bul da tergeý isine eshteńe bere almady. Óitkeni basqasha bolýy da múmkin emes edi.
Endi 26 maýsymda psihologiialyq-filologiialyq keshendi saraptama taǵaiyndaý týraly 50 shaqty qaýlyny joldady. Árbir qaýly áleýmettik jelilerdegi aldyn ala skrinshottar jasalǵan (sonyń ishinde meniń) paraqtardy tekserý úshin taǵaiyndalǵan. Árbir qaýly boiynsha sarapshylar aldyna birdei (10 shaqty) suraqtar qoiylady. Onyń mánisi: naqty bir posttar emes, jalpy paraqtar, onda ne jariialanǵany merzimi kórsetilmesten tekseriledi.
Jaraidy, qalaǵandaryńyzsha teksere berińizder, tek sarapshylar aldyna óte kúmándi suraqtar qoiylyp otyr. Bul tergeý júrgizýshi qyzmetkerlerdiń biliksizdigin aiqyn kórsetedi.
Endi sarapshylar aldyna qoiylyp otyrǵan suraqtarǵa toqtalaiyq. Óitkeni, qaýlylar qazaq tilinde jazylǵan, olardy túpnusqamen berip otyrmyn.
1) «Talǵat Aian» jeke paraqshasynda tabylǵan grafikalyq beineler jáne beine materialdarda jasyryn maǵyna bar ma jáne jariialanymdardyń tekstik aqparat retinde (sonyń ishinde túsiniktemelerde) ortaq mazmundarynyń baǵyty qandai?
2) Adamnyń (adamdardyń) jappai minez qulyqtaryna, paiymdaýyna, pikirine, jaǵdaiyna, sanasyna, qandai psihologiialyq yqpal tigizýde
3) Ulttyq, áleýmettik, dini j/e t.b arazdyq týdyrý, qozdyrý bar ma? (qysqasha)
4) Zertteýge usynylǵan materialdarda túrtki bolatyn aitýlar nemese zańsyz miting nemese ózgede zańsyz jariia is shara uiymdastyrý, ne olarǵa qatysýǵa shaqyrý belgileri barma?
5) Zertteýge usynylǵan materialdarda túrtki bolatyn aitýlar nemese jappai tártipsizdikti uiymdastyrý, ne olarǵa qatysýǵa shaqyrý belgileri barma?
6) Zertteýge usynylǵan materialdarda túrtki bolatyn aitýlar nemese bilikti kúshpen basyp alýdy, memleket qaýipsizdigine nusqan keltirýdi, ne Qazaqstan Respýblikasynyń konstitýtsiialyq qurylysyn kúshpen ózgertýdi, memleketti ydyratýǵa shaqyratyn belgiler bar ma?
7) Zertteýge usynylǵan materialda túrtki bolatyn aitýlarda kórineý jalǵan aqparat málimetter belgisi bar ma?
Osy suraqtardyń barlyǵy sarapshylar aldyna qoiylǵan. Tulǵanyń kináli nemese kinásiz ekenin sarapshy aldyn ala sheshe almaidy degen QR Qylmystyq is júrgizý normalarynyń buzylyp otyrǵany aidan anyq. Qazaq tilindegi mátin durys qurylmaǵan, suraqtardyń kópshiliginiń bizge taǵylyp otyrǵan baptarǵa esh qatysy joq (máselen, áleýmettik arazdyq týraly).
Meniń Feisbýktegi posttarym árdaiym jariia túrinde boldy, onda zańǵa qaishy nemese burmalaýshy faktiler bolǵan joq – bári konstitýtsiialyq «sóz erkindigi» printsipiniń aiasynda boldy. Men posttar men kommentariilerde, kerisinshe, syn aitýda ustamdy boldym, degenmen bilik syn aitýǵa únemi negiz beretin. Onyń ústine, bilikti qulatýǵa shaqyrǵan eshqandai úndeý bolǵan joq. Meniń paraqshalarymdy qarasańyzdar, buǵan ózderińiz kóz jetkizesizder.
Sarapshy-saiasattanýshylarǵa qoiylatyn qalǵan suraqtardy advokattarǵa qaldyramyn. Tek UQK-niń saraptamaǵa joldanatyn materialdardyń birde-bireýimen bizdi tanystyrmaǵanyn, bizge bermegendigin aitqym keledi (posttar men beinerolikter týraly sóz bolyp otyr). Mine, olardyń bizden jasyrǵan qupiiasy osy.
Sáýirdegi mitingte sóilegen sózim boiynsha da sarapshylar aldyna osyǵan uqsas suraqtar qoiylǵan. Munda meniń «Eger biz muny qazir toqtatpasaq, onda bizdiń úkimetimiz Qytaimen birge bizdi joiyp jiberedi» degen sózim jalpy mátinnen úzip alynǵan. Al eger sózdiń búkil mátinine qarasa, men bilikti alyp tastaýdy emes, bilikten jerdi satýdy, jalǵa berýdi joiýdy talap etýdi usyndym.
Endi, ári qarai júreiik. Bizge, onda da tek maǵan nemese Makske sáýirdegi mitingti uiymdastyrdy dep aýdara salýǵa bola ma, óitkeni, miting jasaý ideiasy buǵan deiin eki apta buryn oiyma kelip, ótinishti birge aparyp berdik (jáne Bas prokýratýradaǵylar dálelsiz aityp otyrǵan áldebir oligarh Tóleshovtiń bul jerde eshqandai qatysy joq). Al 24 sáýirdi jaqyn aradaǵy jeksenbi bolǵandyqtan tańdadyq. 21 mamyrda miting ótkizýge eshkimge múmkindik bermeitindigin aiqyn bilgendikten, osy ideia oiyma keldi. Ýaqyt meniń aitqanymnyń durys bolyp shyqqanyn kórsetti. Eger sáýirdegi alǵashqy miting bolmaǵanda, basqa qalalar da bolmaǵan bolar edi. Tiisinshe, «jer komissiiasynyń» moratoriii de bolmas edi.
Biz mitingke ashyq daiyndaldyq, eshqandai da qoǵamdyq tártipti buzýǵa shaqyrmadyq. Adamdar beibit túrde shyǵyp, ózderine qulaq asýdy talap etti. Noǵaevtyń jalǵan kepildigin qabyldap, beibit tarasyp ketti. Maks aitqandai, birde bir sham synǵan joq!
Biz bireýdiń, eń bolmasa, áldebir ministrdiń otstavkaǵa ketýin talap ettik pe?
Myńdaǵan qatysýshylar qol qoiǵan jer mitingisi hattamasynyń barlyq 4 talaby jer máselelerine naqty qatysty boldy: Jer kodeksindegi ózgeristerdi joiý, jerimizdegi sheteldik áskeri poligondardy jabý, kezekte turǵan 69 000 atyraýlyqqa olardyń zańdy 10 sotyq jerlerin berý, otandyq agrariilerdi naqty qoldaý.
Bir qyzyǵy, Qylmystyq kodeks mitingti uiymdastyrǵany úshin jaýapkershilikti qarastyrmaidy. Ákimshilik jaýapkershilikke keler bolsaq, onda biz ózimizdiń 15 táýligimizdi otyryp shyqtyq.
Endi meniń is-áreketimdi saralaý týraly UQK qaýlysyna toqtalaiyn. Ol tergeýshilerdiń jaýharyn emes, arzan sary basylymdy nemese Jelidegi dúmshe-trollderdi eske saldy.
Mine, bizdi osy qaýlyda «jer komissiiasyna» qatysýdan bas tartty dep aiyptap otyr. «Jer komissiiasyna» qatysý zań talaptarynan shyqqan áldebir mindet sekildi. Qalasaq qatysamyz, qalamasaq qatyspaimyz, bul bizdiń quqyǵymyz ǵoi!
Qaýlyda bizdi, sondai-aq, qoǵamdyq pikirdi aldap-arbap, úkimet Qytaiǵa jer satýda degen oiǵa halyqty sendirip otyr (biz gipnozshy sekildi) dep aiyptaidy. Resýrstary, qarjysy, bailanysy joq 8 adam el týraly aitpaǵannyń ózinde, tutas bir qalany qalaisha aldap-arbai alady! Tergeý joramaly boiynsha, 8 adam búkil elge dúrbeleń týǵyzyp, al bálenbai milliardtaǵan BAQ korporatsiialary olarǵa qarsy eshteńe qoia almaǵan bolyp otyr. Sonda tergeý isi óz azamattaryn aqymaq kórgeni me? Endeshe nelikten jer komissiiasyn qurdy, birneshe ministrdi otstavkaǵa jiberip, Jer kodeksindegi ózgeristerge moratorii jariialady? Anyqtańyzdar, tergeýshi myrzalar.
Tergeý isi, sonymen qatar, 8 mamyrda Almatyǵa barǵan demalysymdy Almatyda miting uiymdastyrýǵa áreket etti dep aiyptap otyr. Men Almatyǵa barǵanymdy qupiia qylmai kópshilikke jariia etip, áleýmettik jelilerde bul týraly post shyǵaryp, Almatydaǵy dostarymmen túsken fotosýretterimdi jariialadym. Onyń ústine, Almatyǵa barǵan kezden bastap 10 avtokólik táýlik boiyna meniń izime tústi. Olardyń nómirleriniń barlyǵyn ózimniń FB paraqshama jariia ettim. Tipti, bet-álpetteriniń fotosýretteri bar. Iaǵni, Almatydaǵy meniń basqan árbir qadamym belgili boldy, árbir kezdesýim, tańǵa deiingi árbir saýyq-sairanym jedel top qyzmetkerleriniń nazarynda boldy. Endi mynadai suraǵym bar: tergeý isiniń men Almatyda áldeneni uiymdastyrdy dep uiǵarǵany qai sasqany?
Aqtóbedegi qaiǵyly oqiǵalar turǵysynan alyp qarasaq, arnaiy qyzmettiń orasan zor kúshiniń meniń izimnen qalmai, meni tańǵy saǵat 6-ǵa deiin kafeniń, saýnanyń janynda kútip turatyn bul áreketteri óte sumdyq kórinedi. Al naǵyz qylmyskerler bir jerlerde óz isterin daiyndap, júzege asyryp jatady. Tyńshylarmen, lańkestermen kúresýi tiis arnaiy qyzmettiń shynaiy bolmysy úshin bul óte uiat, laiyqsyz áreketter.
Qaýlydaǵy qylmysty saralaý týraly taǵy bir tarmaq múldem aqylǵa qonbaidy jáne bizben tanys emes jandardyń keibirin jańylystyrǵan shyǵar! Bul biz jappai tártipsizdikterdi, ákimshilik ǵimarattardy basyp alýdy, organdarǵa qarýly qarsylyq kórsetýdi, ýaqytsha úkimetti jariialaýdy jáne bilikti halyqtan shyqqan jergilikti ókilderge tabystaýdy josparlady degen joramal. Ne kúlerimdi, ne jylarymdy bilmeimin! Osynaý eshqandai negizsiz aqymaqtyq boljamdarǵa qatysty sezimderim túsiniksiz bolyp otyr. Bul áldebir psihikalyq dimkás aqyl-oidyń nemese aldyn oilamaityn jáne eldiń 8 patriotyn otyrǵyzǵany úshin general pogonyn tezirek alýdy oilaǵan UQK-niń provintsialdy basshylarynyń áreketiniń nátijesi bolar. 21 mamyr aldynda jáne kez-kelgen mitingterdiń aldynda halyqtyń úreiin ushyrý sekildi basqa da joramaldar bolýy múmkin.
Eger osy joramaldardyń kez-kelgeni ras bolsa, onda kóp turǵyda bizge qarsy taǵylyp otyrǵan ishki jáne halyqaralyq aiyptaýlardyń qateligin, ziiandyǵyn uǵynatyn sát týdy. Bizdi bilikti basyp alýshylar dep esepteýge birde bir quqyqtyq negiz joq.
Áldebir tulǵalarmen jeke hat almasýlarda bilikke aitylǵan syndar bolǵan shyǵar. Biraq munyń bári konstitýtsiialyq norma sheńberinde eldegi saiasi ahýaldy qylmys quramynsyz jeke talqylaý bolyp tabylady. Budan da ótkir pikirtalastar kún saiyn asúilerde ǵana emes, resmi túrde BAQ betterinde de jariialanyp jatady. Jalpy, syn aitý qylmys bolyp tabylmaityn qalypty qubylys.
Meniń bul hatymdy bas prokýratýraǵa, UQK basshylyǵyna jazǵan hatym dep esepteýdi ótinemin. Bizdiń isimizben, is materialdarymen jeke tanysyp, quqyqtyq baǵa berip, qylmystyq isti toqtatýlaryńyzdy suraimyn. Kez-kelgen zańger aiyptaýdyń dálelsiz ekenin birden túsinedi. Kezekti syrǵytpa jaýapty bermei, naqty sharalar alsańyzdar!
Eń bastysy, bizdi qoldaýshylarǵa, ýaiymdap, kómektesken jandarǵa alǵysymdy bildirgim keledi! Sizderge rahmet, otbasylaryńyz aman bolsyn!
Biz úshin ashtyq jariialaǵan Ramazan Esirgepovke jeke alǵys aitamyn. Eger nátije bolmasa, keshikpei men de sizge qosylamyn. Sizge rahmet, ózińizdi kútińiz! Ramazan aǵa, eger mańdaiymyzǵa zańsyz jaza merzimin alý jazylsa, jerimizdi qorǵaý jolynda ardaqty, qasietti is úshin otyrdyq dep, kóńilimizge medeý etemiz. Bizdiń ákelerimiz otan úshin jandaryn qidy! Qandai qaýip-qater bolmasyn, meniń júregim de dir etpeidi.
Muny osy hat jariialanǵannan keiin tergeý áreketin áshkereleitin basqa hattardyń bolýynan qaýiptenip, bizdi kimmen bolsa da bailanystan múldem oqshaýlaýy múmkin bolǵandyqtan jazyp otyrmyn.
Tergeý izoliatoryna sálem-saýqat berýge keletin, bizdi qorǵaý úshin fleshmobtar, qozǵalystar uiymdastyryp, bizdiń bostandyqqa shyǵýymyzǵa qol jetkizýge tyrysyp júrgen Atyraýdyń ul-qyzdaryna alǵys bildiremin. Barshańyzǵa qoldaý sózder jazylǵan jedelhattar úshin rahmet! Olarǵa UQK qyzmetkerleri qysym kórsetkenine qaramastan. Búkil quqyqqorǵaýshylarǵa, saiasatkerlerge jáne azamattarǵa bizdiń taýqimetimizdi jaryqqa shyǵarýdaǵy belsendi pozitsiialary úshin alǵys aitamyn. «Arasha komitetine» jáne Gúljan Hamitqyzyna, Rysbek Sársenbaiulyna, Janbolat Mamaiǵa jáne basqalarǵa jeke rahmet aitamyn!
Problema týyndamas úshin, bul hatty men tergeý izoliatorynan bosap shyqqan adam arqyly berip jibergenimdi habarlaimyn. Shynaiylyǵyn rastai alýy úshin mátindi aldyn ala advokatyma kórsettim. Ókinish bildirý týraly túrli talastar jóninde aitarym – mundai múlde oiymda da joq, buǵan úmittenýdiń de keregi joq.
Keshikpei kórisemiz dep úmittenemin
Talǵat Aian
11.07.2016
azh.kz
