Qazaqstanda halyq densaýlyǵyn saqtaý men densaýlyq saqtaý júiesin damytý úshin úlken mańyzǵa ie. Sondyqtan elimizde densaýlyq saqtaý salasyna qatysty mańyzdy baǵdarlamalar qabyldanyp, meditsina qyzmetiniń sapasyn jaqsartý, mamandardyń biliktiligin kóterý baǵytynda kóptegen jumystyn úzdiksiz jalǵasyp keledi.
Búginde el ishinde keń taraǵan birneshe aýrýdyń túrleri bar. Kóp jaǵdaida muny halyqtyń áleýmettik jaǵdaiymen bailanystyryp jatamyz. Iá, halyqtyń densaýylǵyn jasqartýda áleýmettik máselelerdiń ózindik oryny bar. Desek te árbir adam óziniń densaýylǵyna jaýapty bolýy kerek.
Dáriger mamandardyń sózine sensek, qazir el azamattary júrek-qan tamyrlary aýrýlary, onkologiialyq aýrýlar jáne qant diabeti siiaqty aýrýlardan kóp japa shegedi eken. Aýyl men qalada bilikti meditsina mamandary osy aýyrýmen úzdiksiz kúres júrgizip keledi. Dárigerler aýrýdy erte bastan diagnostikalaý, emdeý jáne aldyn alý úshin kúsh biriktirip jumys isteýde. Memleket osyndai aýyrýlardyń erte bastan anyqtap, aldyn alý úshin skringter uiymdastyryp, halyqtyń densaýylǵyna jaqsartýdy barynsha nasihattap keledi.
Búginde elimizde meditsinalyq tekserýler aýrýlardyń aldyn alý, erte diagnostika jáne qoǵamdyq densaýlyqty saqtaýda mańyzdy ról atqaratyny kópshilikke málim. Tekserýler mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý men jeke klinikalarda qol jetimdi.
Qazirgi tańda Qazaqstandaǵy negizgi meditsinalyq tekserýlerge dispanserizatsiia men profilaktikalyq tekserýler jatady. Máselen, sozylmaly aýrýlardy erte anyqtaý úshin MÁMS esebinen qarjylandyrylatyn belgili bir jas toptaryna mindetti dispanserizatsiia júrgiziledi. Oǵan qan jáne nesep taldaýlary men ÝDZ men rentgen jatady. Al elektrokardiogramma (EKG) siiaqty kardiologiialyq tekserýler, qant diabeti, gipertoniia jáne onkologiialyq aýrýlarda erte bastan anyqtaýǵa kómektesedi. Osy rette dispanserizatsiia balalar men eresekterge jyl saiyn ótkiziletinin oqyrmandarmyzdyń esine sala ketkimiz keledi. Bul sharalar aýrýlardyń asqynbaýyn, densaýlyq aqaýdy ýaqytynda anyqtaýǵa jáne bastapqy kezeńderde emdeýge septesedi.
Sonymen qatar elemizde onkologiialyq aýrýlarǵa skriningterde udai júrgiziledi. Elimizde onkologiialyq aýrýlarǵa skrining júrgizý úshin memlekettik baǵdarlamalar engizilgen. Bul skriningtik tekserýlerdi 40 jastan asqan áielder úshin sút bezi qaterli isigin anyqtaý úshin mammografiia, 30-70 jas aralyǵyndaǵy áielder úshin jatyr moiny qaterli isigine pap-test arqyly baqylaý júrgizilip keledi. Al 50 jastan asqan erler men áielder úshin kolorektaldy qaterli isikke skriningi jumys isteidi.
Meditsinalyq tekserýler qoljetimdi bolǵanyna qaramastan, aýyldyq jerlerde meditsinalyq personal men qural-jabdyqtardyń jetispeýshiligine bailanysty qiyndyqtar bar. Bul máselelerdi sheshý úshin memleket telemeditsinany damytyp, shalǵai eldi mekenderde skrining jáne diagnostika júrgizetin jyljymaly meditsinalyq keshenderdi ashýda. Osylaisha, Qazaqstandaǵy meditsinalyq tekserýler aýrýlardyń aldyn alýda jáne halyqtyń densaýlyǵyn jaqsartý isine basa kóńil bólip otyrǵan el retinde tanylyp keledi.
Qazirgi tańda aýyldyq jerlerde, meditsinalyq mamandardyń tapshylyǵy birshama baiqalýda. Shalǵai aimaqtarda mamandardyń bolmaýy halyqtyń kóp bóligi úshin sapaly meditsinalyq qyzmetterge qol jetkizýdi qiyndatatany belgili. Sonymen qatar elimizde halyqtyń densaýlyq kórsetkishterin tómendetetin faktor ekenin de umytpaýymyz kerek. Sol sebepti bilik oryndary jas dáriger mamandarǵa qoldaý kórsetip, yntalandyrý baǵdarlamalaryn udai júrgizýde. Shalǵai aimaqtarda jumys isteý úshin kadrlardy daiarlaý osy máseleni sheshýde mańyzdy ról atqaratynyn aita ketýimiz kerek.
Meditsina salasyndaǵy innovatsiialar men zamanaýi tehnologiialardy qoldaný elimizdegi meditsinalyq qyzmetti zamanaýi deńgeige kóterýge múmkindik bertini sózsiz. Sondyqtan naýqastardy jańa tehnologiialarmen emdeý ádisterin engizýdiń mańyzy zor.
Áńgime arasynda Qazaqstanda telemeditsina salasyn belsendi damytyp kele jatqanyn tilge tiek ettik. Qazirgi tańda telemeditsina alys aimaqtardaǵy patsientterge keńes berip, diagnostikalaý jumysyn aitarlyqtai jeńildetip otyr. Sondyqtan telemeditsina densaýlyq saqtaý salasynyń mańyzdy tarmaǵyna ainaldy desek bolady. Bul tehnologiia aýyldyq jáne shalǵai aýdandarda meditsinalyq qyzmetterdiń qoljetimdiligin arttyrýǵa, patsientterdiń ýaqytyn únemdeýge jáne mamandar arasyndaǵy tájiribe almasýǵa múmkindik berip otyr. Telemeditsina densaýlyq saqtaý júiesiniń tiimdiligin arttyrýdyń bir joly retinde memleket tarapynan da, jeke meditsinalyq mekemeler tarapynan da qyzý qoldaýǵa ie bolǵanyn aita ketýimiz kerek.
Telemeditsinanyń kómegimen aýyl turǵyndary astanalyq jáne oblystyq aýrýhanalardaǵy joǵary bilikti mamandardyń keńesine qol jetkize alady. Bul ásirese júrek-qan tamyrlary, endokrindik jáne onkologiialyq aýrýlar siiaqty sozylmaly dertteri bar patsientter úshin mańyzdy. Sońǵy ýaqyttary elimizde densaýlyq saqtaý júiesin tsifrlandyrý aiasynda telemeditsina jobalaryna qarjy bólinýde. Aitalyq, «Tsifrlyq Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy aiasynda internet infraqurylymy jaqsaryp, shalǵai eldi mekenderde bailanys sapasy arttyrǵan.
Al COVID-19 pandemiiasy telemeditsinaǵa degen suranysty arttyryp, ony keńinen qoldanýǵa itermelegeni belgili. Karantin jáne shekteý sharalary kezinde qashyqtan keńes berý jáne diagnostika jasaý qajettiligi aiqyn sezildi. Pandemiiadan keiin de telemeditsina ózektiligin joǵaltpai, qalypty meditsinalyq tájiribege endi.
Meditsinalyq ǵylym men bilimniń damýy da kadrlardy daiarlaýǵa bailanysty, bul turaqty densaýlyq saqtaý júiesin qurý úshin mańyzdy ról atqarady. Meditsinalyq ýniversitetter men kolledjderde joǵary bilikti oqytýshylar, dárigerlerdiń biliktiligin únemi arttyrý jáne zamanaýi oqý baǵdarlamalaryn ázirleý Qazaqstandy bilikti mamandarmen qamtamasyz etýge kómektesedi.
Osylaisha, Qazaqstanda meditsinalyq mamandyq — ulttyń densaýlyǵy, ekonomikalyq damý jáne sheteldik mamandarǵa táýelsizdik úshin strategiialyq mańyzdy salaǵa ainaldy. Meditsinalyq kadrlardy qoldaý jáne damytý densaýlyq saqtaý júiesin turaqty túrde damytý – barlyq el azamattarynyń ómir sapasyn jaqsartý úshin negizgi faktorǵa ainaldy.
