Qudailar Sizifke orasan zor tasty taý basyna domalatyp shyǵarýdy buiyrdy. Biraq tas óz salmaǵymen qaitadan tómen qarai domalap túsedi. Onyń bul úmitsiz jumystan asqan qorqynyshty jazanyń joqtyǵyna senýge degen dáleli bar edi. Eger Gomerge sensek, Sizif shyndyǵynda eń aqyldy, zerek adam. Biraq jáne bir nusqada oǵan jol jasaý jumystary júkteledi.
Alber KAMIý, frantsýz jazýshysy, Nobel syilyǵynyń iegeri
Budan eshqandai qaishylyqty kórýge bolmaidy. Onyń ne úshin tozaqta úmitsiz eńbek etýshige ainalyp qalǵany týraly birkelki pikir de joq. Basynda ol qudaiǵa qurmet etpedi dep aiyptalǵan, ol qudaidyń qupiialyǵyn urlady. Asoniianyń qyzy Egifany Iýpiter urlap ketedi. Egifanyń ákesi qyzynyń joǵalǵanyna qatty azaptanyp Sizifqa aitady. Sizif shyndyqty biletin, eger ol Korinf qalasyna sý jetkizetin bolsa, oǵan bolǵan jaidy ashatynyn aitady. Demek, aspan naizaǵaiyna qaraǵanda sýdyń paidasy zor ekenin jaqsy túsinetin, sol sebepti ol tozaqta jazalandy.
Gomer jánede Sizif jan alýshy Tanatty shynjyrmen buǵaýlap tastady deidi. Tozaq qudaiy Apýlý óziniń tynysh jáne ish pystyrar jaǵdaida qalýyna shydai almai soǵys qudaiyn jiberdi, ol ajal qudaiyn buǵaýdan azat etti.
Sizif óler aldynda áieliniń súiispenshiligin synap kórmekshi bolǵan degen kózqaras bar. Ol áieline óziniń tánin jerlemeýdi jáne qurbandyq shalmaýdy buiyrady, ózi tozaqtan biraq shyǵady. Ol tozaqta bóten adamdy súiýden tartqan azaptan qasirettendi. Birde tozaq qudaiynyń taǵyna jaqyndap keldi de, shalynbaǵan qurbandyqtar úshin jer betine qaityp áielin jazalaýǵa ruqsat aldy. Biraq móldir sýlardy, shýaq sepken kún nuryn, tolqyǵan teńizderdi kórip tozaq túnegine qaitqysy kelmedi. Ózin tozaqqa shaqyryp jetken azaptaǵysh dybystardy, ashýly eskertýlerdi de elemedi. Ol teńiz jaǵasynda teńiz tolqyndaryna qarap, jerdiń meiirimdi qushaǵynda taǵy biraz jyl ómir súrdi. Qudaidyń buiryǵy júzege asyp, Merkýrii aqyldy adamdy jaǵasynan ustap baqytty ómirden alyp shyǵyp, tozaqqa kirýge májbúrleidi. Ol úshin tozaqta úlken bir tas daiarlanyp qoiylǵan edi.
Ol taý etegine qarai túsip kele jatyr, onyń qaityp kelip, bir sát tynystap alýy meni ózine qyzyqtyra tústi. Tasqa bekem jabysyp, azap tańbasy kóringen álpetiniń ózi tasqa ainalyp ketkendei. Men onyń taýdan túsip, aýyr ári birkelki qadammen máńgi boljai almaityn azapqa qarai júrgendigin kórdim. Bul bir sáttik tynystap alý oraiyna uqsaǵanymen, báseke maidanynyń ashylýy onyń azabyna uqsas qaita paida bolatyn edi. Bul sanadaǵy bir sát edi. Árbir áreketinde ol taýdan airylyp, aqyryn-aqyryn qudaidyń territoriiasyna jutylyp bara jatsa da, óz ómirinen úmitti edi, álgi aýyr ári orasan zor tastan da myǵym bolatyn.
Eger osy sebepten taý baýraiy birde qaiǵyly bolsa, ol da qýanysh bolmaq, bul sóz ár sát shekten asyp ketpegen. Men jáne bir joly Sizif tasynyń janyna qaityp kelgenin, qaitadan qasirettiń bastalǵanyn oilaimyn. Kórinisterdiń ózi estelikke ainalyp, baqyttyń shattyq áýeni kóp qaitalanyp ketkende, adamdar júregine muń uialai bastaidy. Bul tastyń jeńisi hám ózi bolmaq.
Eger bul ańyz tragediia bolatyn bolsa, bas keiipkerdiń sanalylyǵy sebebinen boldy. Ras, eger nátije shyǵaramyn degen úmit ony ózine táýeldi etip alsa, onyń azaby jáne qai jerde bolmaq? Al búginde adamdardyń maǵynasyz áreketi úzdiksiz qaitalanýda, bundai taǵdyrda tragediiadan esh kem emes. Tek sanamen sezingen jaǵdaida ǵana – osynyń bári tragediia. Sizif qudailar ishinde jańashyl bolǵanymen, biligi joq, múmkin qudailar úshin búlikshil. Ol óziniń qasiretti haliniń qai deńgeide ekenin baǵamdaidy, mine, bul onyń taý baýraiynda oilaityny, azapty oianý sanaǵa túrtki salǵanmen, mazaqqa ushyramaityn taǵdyr joq!
Eger osy sebepten taý baýraiy birde qaiǵyly bolsa, ol da qýanysh bolmaq, bul sóz ár sát shekten asyp ketpegen. Men jáne bir joly Sizif tasynyń janyna qaityp kelgenin, qaitadan qasirettiń bastalǵanyn oilaimyn. Kórinisterdiń ózi estelikke ainalyp, baqyttyń shattyq áýeni kóp qaitalanyp ketkende, adamdar júregine muń uialai bastaidy. Bul tastyń jeńisi hám ózi bolmaq. Sheksiz qaiǵynyń salmaǵy adamǵa mańyzdy mindetke degen jaýapkershilikti umyttyrady, mine, bul Gefimp baqshasynyń túni. Biraq moiyndalǵannan keiin adamnyń bolmysyn tastalqan etetin aqiqat joǵaldy. Sonymen Edif óz shyndyǵyn bilmeitin kezinde taǵdyrǵa boiusynǵan edi, shyndyqty bilgennen keiin onyń qasireti bastaldy. Sonymen bir ýaqytta ol maqsatsyz, úmitsiz túrde ózimen álemdi bailanystyryp turǵan birden bir dáneker qyz balanyń názik saýsaqtary ekenin ańǵardy. Osydan keiin úreili jaza maidanyna shyqty. «Sansyz azap maidanynyń ashylýy meniń kóz jasymdy sarqýmen qatar rýhymdy bekemdep, nátije jaratýymnyń tiregi boldy. Bulardyń barlyǵy shynynda jaqsy eken», sol sebepti Sofokldiń Edipine, Dostoevskiidiń Krylovyna uqsas maǵynasyz jeńisin syilaidy. Erte dáýirdegi danalyq, qazirgi dáýirdegi qaharmandyqty somdaidy. Adamdardyń maǵynasyzdyqty baiqaýyn maǵyna jónindegi baqyt sózdigine engizý emes, biraq tek bir dúnie bar, baqyt pen maǵynasyzdyq álemniń egiz uǵymy ekenin paryqtamasaq bolmaidy. Baqytty tek sanasyzdyqtyń baiqalýyn minbe qylady deý de qate, kerisinshe oqystan maǵynasyzdyqty eske alý sezimi baqyt sebebinen bolady. «Men bári jaqsy bolar dep oilaimyn!». Ediptiń osy sózinde aitylǵan minsiz úkim adamdardyń jabaiy ári shekti álemine túrtki salyp, eshnárse joq, sheksizdikte bolmaǵan deidi. Ol qudaidy dúnieden qýyp shyǵyp qaityp kelgende, narazylyqpen ónimsiz eńbekke bolǵan mahabbatyn alyp keldi. Ol taǵdyrdy adamdardyń óz máselesine ainaldyryp qoiǵan, sondyqtan bul másele sózsiz adamdar arasynda sheshim tabýy kerek.
Siziftiń taǵdyry ózine tiesili, onyń tasy – óziniń menshigi. Sondai-aq, absýrd adamy óziniń azabyn oilaǵanda barlyq nárseni qudaidai tynyshtyqqa ainaldyryp jiberedi. Kenet tynyshtyq ornyna kelgen álemde, jer betinde jóńkilip júrgen álsiz dybystardyń barlyǵy ushyp shyǵady.
Men Sizifti taý baýraiynda qaldyrdym, adamdar túbi bir óz jaýapkershiligin baiqaidy. Biraq Siziftiń adamdarǵa úiretetini qudaidy moiyndap, tas kóterýge bolǵan adaldyǵy. Sizif barlyq nárse uqsas dep qaraidy, sonymen birge ol úshin alyp aitqanda qojaiynsyz álemde bostan-bos ónimsiz áreket bolmaidy. Tastyń árbir bólshekteri, keshki taýdy búrkegen árbir taý jynystarynyń bólshekteriniń ózi bir dúnieni quraidy. Taý shoqysyna qarap umtylý kez kelgen adamnyń bolmysynda saqtalǵan, adamdar Siziftiń qýanyshy jóninde oilaýy kerek.
Daiyndaǵan Shalqar Dáýletkeldi
