[caption id="attachment_10850" align="alignleft" width="204"]
Aiman Saǵidýllaeva, mektep muǵalimi.
Almaty oblysy, Qaskeleń aýdany.
Olardy biliktiń qolbalasy bolýdan qalai qutqaramyz?
Bárińizge aian, buryn «muǵalim bolýdy armandaityn» urpaq boldy, kele-kele «muǵalim bolsań jumyssyz qalmaisyń» degen pikir ornyqty, qazirgi qoǵamda «ustazdyq eń mashaqatty, kónbis, jaltaq, aqshasy da az, qadirsiz mamandyqtyń birine» ainalyp barady. Oqýshyǵa sanaly tárbie men sapaly bilim berý úshin baryn salatyn ustazdarymyzdyń qazirgi qoǵamdaǵy orny nelikten tómendeýiniń tamyry tereńdep ketken sebepteri jetip artylady.
Muǵalimnen jan-jaqty bilim talap etpes buryn, aldymen, onyń áleýmettik jaǵyn qamtamasyz etý kerek. Ailyǵy shailyǵyna jetpeitin, jaldamaly páterden-páterge kóship, ildildalap kún keship otyrǵan ustazdar qaýymynan úzilissiz izdenis pen jańashyl úrdisterden qalyspaýdy talap etý tipti qisynǵa kelmeidi.
Bilim qýǵandar emes, aqsha qýǵandar qoshamet biigine shyqqan ýaqytta araǵa jik salyp turatyn eń úlken aiyrma osy materialdyq jaǵdaiǵa qatysty kórinedi. Buny sózimizdiń kirispesi dep qana qoiyńyz.
Al, endi negizgi aitpaq áńgimemizge kósheiik. Osy kúni elimizde sailaý naýqany bola qalsa, úgit-nasihat jumystaryna, adam sanaǵy is-sharasyna derek alýǵa, úi-úidi aralap meken-jai boiynsha adam túgendeýde, mektepke bala sanaǵyn alýǵa, áskerge balany shaqyrtýǵa, jylqy-siyr, qoi-eshki, taýyq-qazdy, tipti, qansha túp qiiar-pomidor egilgenin sanaýǵa, myltyǵyń bar ma, qansha úiiń, kóligińniń markasy men nómiri qandai ekenin túgendeýge kelip turǵan adamnan «kimsiń?» dep suramańyz. Ol – ustaz.
Bundai ákimshilik qurylymdar isteitin jumystardy tapsyrý az bolar dep oilaǵan bolý kerek, dál qazir elimizde ótetin eń úlken naýqan el Prezidentin sailaýǵa orai, muǵalimder qaýymy tegin úgit-nasihatshylar men «joǵary bilimdi kóshe tazalyqshylaryna» ainaldy.
Men ózim Qarasai aýdanyndaǵy mektepte muǵalim bolǵandyqtan, sol aýdanǵa qarasty bilim ordalarynyń barlyǵynda atalmysh sharaǵa orai aiǵa jýyq ýaqyt boiyna júieli bilim berilmegenine kýálik ete alamyn. Sabaǵyn ózge muǵalimge tabystap keteiin dese, barlyq muǵalimge bólinip berilgen jospar bar, sondyqtan, mekteptegi túgel derlik ustazdar negizgi qyzmeti – dáris berýdi qoia salyp, bilikten túsken basty jospardy oryndaýǵa bar kúsh-jigerlerin, kúni-túni ýaqyttaryn arnap jatyr. Sailaý kezinde túrli joǵary laýazymdy adamdardyń aýdanǵa keletin saparyna orai 10 kún boiy uiymdastyrylǵan senbilik kezinde barlyq mektep muǵalimderi tórt-bes adamnan kezekshi shyǵaryp, olarǵa búkil mektep oqýshylaryn tabystap, kóshe tazalady. Naýryz aiynyń 26-28 aralyǵyndaǵy úsh kún boiy Qarasai aýdanyna qarasty úlken tas joldardy tazartý kezinde bárimizdiń otansúigishtik sezimimiz oianyp, barymyzdy salyp jumys jasadyq. Sáýir aiynyń 4-i kúni joǵarydan taǵy pármen túsip, ustazdyq qyzmetimizdi toqtatyp, qaitadan tazalyq jumysynyń sońynda júrdik salpaqtap. Bul joly kóshede ósip turǵan barlyq aǵashtardy ákpen sylap, artyq-aýysyn shaýyp, otap, jinadyq. 4-i kúni bastalǵan senbilik 13 sáýirge deiin jalǵasty. Attai on kún úzdiksiz bolatyn senbilikti estýlerińiz bar ma?
10 kúndi bos ótkizgen mekteptegi qanshama búldirshinniń erteńgi bolashaǵy, halqymyzdyń olardan kútetin úkili úmiti, otanyn sheksiz súietin, bolashaq úshin bar ómirin arnaǵan milliondaǵan ustazdardyń qasterli eńbegi jatyr.
Iá, baǵana sanamalap ótken qyzmet túrlerine taǵy qosarym bar eken-aý. Eger úlken joldarda qoqys jinap, aǵash áktep, artyq butalaryn aralap, otap júrgen bireýdi kóre qalsańyz, basyńyzǵa «bul tazalyq qyzmetshileri» degen oi kele qalsa, qateleskenińiz. Olar – ustazdar. Azannan qara keshke deiin on kúndep qara jumysqa, ailap qoǵamdyq jumystarǵa salynatyn, syrtqa tyrs etip, narazylyǵyn shyǵara almaityn qurmetten góri, músirkeýge kóbirek ie bolǵan, tabysy tipti ózine de buiyrmaityn qaýymnan.
Olai deitinim, maǵynasyz, mánsiz, qaltanyń qamy ǵana kózdeletin kontsertterdiń biletin ótkizý úshin taǵy da muǵalimderdiń qurban bolatyndyǵy. Ár mektepke ai saiyn kemi 5 kontsertke bilet keledi. Ony mektep boiynsha muǵalimderge bólgende bir muǵalim kemi 2 kontsertke barady. Barmaýǵa haqyń joq – aýdan tekseredi. Ony da jasaityn qurmetti ákim-qaralar ekeni belgili. «Qarsy bolǵandar bolsa qaitemiz?» degen suraqqa ákim myrza: «Eger kontsertke barmasa, ol qandai muǵalim? Rýhani baiymaǵan adam balaǵa qalai tárbie beredi?» dep short jaýap qaiyrady. Direktorlar bas tartqysy kelgen muǵalimderge ákimniń osy sózin alǵa tartyp, tyrp etkizbeidi.
Keibir jandy jabyrqatar sátterde eshkimge aita almaityn jan syrymdy aqtarar senimdi serigim – kúndelik.
[caption id="attachment_10851" align="alignleft" width="259"]
«Apai, qaryzǵa aqsha berińizshi»
2013 jyl. Kúz. Sabaq ústindemin.
Esik julqi ashyldy. Direktordyń tárbie jónindegi orynbasary tur.
– Sen ne degen adamsyń? Valerii Boichenkonyń kontsertine nege barmaimyn degensiń?
– Meniń baratyn jaǵdaiym joq. Biletke tóleitin aqsham bolmai tur. Qyzym aýyryp jatyr. Dárige de aqsha tappadym. Úide nan da joq. Soǵan bireýden 100 teńge qaryz suraiyn dep edim…
– Sharýam joq. Aýdannan tekseredi. Qazir bilettiń aqshasyn tóle de, keshke Qaskeleńge kontsertke bar.
– Joldyń aqshasyn qaitem?
– Bilmeimin, barmaityn bolsań direktorǵa kir!
Kózime jas tyǵyldy, ári qarai eshteńe aitýdyń máni joq. Júgirip synyptardyń esigin asha bastadym.
– Apai, maǵan aqsha bere turyńyzshy!
– Joq.
– Apai, qaryzǵa aqsha bere turyńyzshy!
– Joq.
Áiteýir, bireýden – 200, bireýden – 100 teńge alyp, 1000 teńgege toltyryp biletke tóledim. Úige kelsem, qyzymnyń ystyǵy 38 gradýs bolyp tur.
– Sen jata tur, botam, eger qoryqsań kórshi úige bar. Tapsyryp ketemin! – dep qoiamyn, kómeiime óksik tyǵylyp.
Kórshime kirip, qyzyma kóz qyryn salýyn ótindim. «Qalǵan birdeńe bar ma edi?» dep tońazytqyshty ashsam: qatqan nan da joq.
– Qyzym, shydai turshy. Áitpese, jumystan aiyrylyp qalamyn ǵoi. Kontsertten kele sala, tamaq daiyndaimyn, botam! – dedim, ishimnen egilip.
Syrtqa shyqtym. Qaskeleńge barý úshin jolǵa kemi 500 teńge kerek. Kórshi aýylǵa jaiaýlatyp tartyp kettim. Ápkemniń úiine kire sala: «Maǵan 500 teńge berińizshi» dedim.
Ol berdi. Qaskeleńdemin. Oiymda – qyzym ǵana. Kontsert zalyna kirip barsam, qabaǵy qatyńqy bir áielmen janynda jalbaqtaǵan jas jigit tur. «Qai mektep, qansha muǵalim?» dep tizimdep jatyr. Bul – aýdandyq bilim bóliminiń tárbie jónindegi mamany…
Sahnada orystardyń moldasyndai bop qap-qara kiingen Valerii Boichenko tur. Qairan ómir-ai! «Meniń ónerime bas iip, erekshe súiispenshilikpen jinalǵan qaýym» dep oilaǵan ánshi osy sátte baqytty shyǵar. Bireýdiń júregi qan jylap, amalsyzdan osynda otyr. Anaǵa aýyryp jatqan balasyn keshte ashtan-ash jalǵyz tastap, zorlyqpen kontsert kórip, «kóńil kóterýden» asqan qorlyq bar ma eken?..
Iá, oilanyp qarasam, Aigúl Imanbaevanyń «Temir qatyn» pesasyna barǵan kúni qyzym sútsiz shai iship, nan jep qana uiyqtaǵan. Sol kúni ystyq tamaq jasaityn aqshamnan qaǵyldym. Aiqyn Tólepbergenniń kontsertine barǵan kúni men qyzymnyń bi úiirmesine tóleimin degen aqshamdy berip, qyzym bige qatysa almai qalǵan. «Kel, bileiik káne, dostar!» degen kontsertke barǵanymda – qyzyma apta basynda mektepke kúnine jumsa dep bergen 800 teńgeni qaitaryp alyp, ol bir apta mektepte túski as ishpei júrdi. Iá, qazir teledidardan túspeitin jaqsy, ádemi ánshi Roza Álqojanyń kontsertine barǵan kúni qyzyma etik alýǵa qoiǵan aqshany salyp jiberip, qyzym aqsha bolǵanǵa deiin kórshiniń qyzynyń eski etigin kiip júrdi.
[caption id="attachment_10852" align="alignleft" width="281"]
«Meniń balamdy Baǵdat Sámedinova baǵa ma?»
2013-2014 oqý jyly.
Bastyqtyń kabinetine kirer jerde 4-5 muǵalim tur.
– Sizderdi de shaqyrǵan ba?
– Iá.
– Birge kireiik.
Shashy sarǵysh túske boialǵan qysqa, tolyq qara kisi – meniń bastyǵym. Óz kreslosynda shalqaia túsip otyr. Qabaǵy qatýly. Men odan qorqamyn. Eger ol bir kún uryssa men odan on kún qashyp júremin. Tańerteń jumysqa kelerde mindetti túrde Allaǵa syiynamyn.
– Aryzdaryńdy jazyp jumystan ketińder.
[caption id="attachment_10855" align="alignright" width="240"]
Men túsinbei abdyrap turyp qaldym. Ne jazyp qaldym, ne búldirdim? Júregim aýzyma tyǵylyp dúrsildep barady. Ishimnen: «Alla maǵan kómektesińizshi» dep jalynyp turmyn.
– Keshe nege Baǵdat Sámedinovanyń kontsertine barmadyń? – dedi zárli únmen aiǵailai sóilep.
– Sol úshin be, bilettiń aqshasyn tóledim ǵoi-i-i.
– Mynanyń aityp turǵanyn qarashy, uiatsyz! Aýdannan tekseretinin bilmeitin be ediń? Aryzyńdy jaz da, jumystan ket!
– Keshirińizshi, endi qaitalanbaidy.
[caption id="attachment_10853" align="alignleft" width="252"]
Estigen sózderime júregim syzdap sala berdi. Ne degen ómir bul? Eger men jumystan shyqsam, meniń balamdy Baǵdat Sámedinova baǵa ma? Men nege ol kisiniń kontsertine barmaǵanym úshin jazalanýym kerek? Ánshilerdi «halyq adamy» deidi. Ánshiler názik jandylar. Olar sezim men mahabbattyń ieleri ispettes kórinedi bizge. Keide men qatty renjimin. Bir aida kelgen bes kontserttiń ekeýine mindetti túrde bilet alýym kerek, oǵan qosa jol shyǵyny bar, ony meniń ailyǵym múlde kótermeidi.
Telearna, radio, gazet-jýrnal túgeldei ánshilerdi áspetteidi. «Juldyzdy shańyraq» degen baǵdarlamada ánshilerdiń záýlim-záýlim saraiyn, kóligin, kiimin, t.b. týraly kórsetkende ishtei zyǵyrdanyń qainaidy.
Qyzym maǵan: «Anashym, myna ánshi záýlim saraidy qalai turǵyzǵany jaily aitty. Saraiy ádemi, ózi hanshaiym siiaqty eken» dedi qyzyǵa sóilep, bala kóńilmen.
Men oǵan: «Qyzym ánshilerdiń záýlim saraiynyń qalanǵan ár kirpishinde seniń nansyz otyrǵan ash kúnińniń esesi bar. Sony kórip meniń jylaǵan kóz jasymnyń ashy tamshysy bar. Ánshilerge qyzyqpa, balam!» deimin.
Aigúl Men Aiqyn ne berdi maǵan?
[caption id="attachment_10854" align="alignright" width="182"]
Iá, oilanyp qarasam, Aigúl Imanbaevanyń «Temir qatyn» pesasyna barǵan kúni qyzym sútsiz shai iship, nan jep qana uiyqtaǵan. Sol kúni ystyq tamaq jasaityn aqshamnan qaǵyldym. Aiqyn Tólepbergenniń kontsertine barǵan kúni men qyzymnyń bi úiirmesine tóleimin degen aqshamdy berip, qyzym bige qatysa almai qalǵan. «Kel, bileiik káne, dostar!» degen kontsertke barǵanymda – qyzyma apta basynda mektepke kúnine jumsa dep bergen 800 teńgeni qaitaryp alyp, ol bir apta mektepte túski as ishpei júrdi. Iá, qazir teledidardan túspeitin jaqsy, ádemi ánshi Roza Álqojanyń kontsertine barǵan kúni qyzyma etik alýǵa qoiǵan aqshany salyp jiberip, qyzym aqsha bolǵanǵa deiin kórshiniń qyzynyń eski etigin kiip júrdi.
Jalǵyzbasty anamyn. Qosymsha tabys kózim joq. Ailyǵym sanaýly. Jaldamaly úide turamyn. Balanyń shyǵyndary bar. Tabysym kúnkórisime jetpeidi. Osyndai jaǵdailardan meniń kontsert kóretindei kóńil-kúiim joq. Qyzym «ánshi bolamyn» dep armandaidy. Men oǵan túbegeili qarsy bolamyn. Ánshilerdiń záýlim saraiynyń árbir tasy men siiaqty qinalyp júrgen muǵalimderdiń kóz jasynan quralǵandai kórinedi maǵan.
(abai.kz saitynan qysqartylyp alyndy.)
Aiman Saǵidýllaevanyń pikirin jazyp alyp, baspaǵa ázirlegen jýrnalist Janna IMANQUL.
