«Ýkraina daǵdarysy TMD elderin ekonomikalaryn qaita qaraýǵa, álemdik qalyptasqan saiasi jaǵdailarǵa jiti nazar aýdaryp, saiasi máselelerin retteýge májbúr etýde. Ekonomikalyq qiyndyqta otyrǵan Resei TMD-ny jumyldyryp, Eýraziialyq ekonomikalyq odaq, ortaq valiýta sekildi is qimyldaryn jedeldetti. Resei Qytaimen birqatar ekonomikalyq kelisimderge qol qoidy. Qytai da ekonomikalyq zardap shegip otyrǵan Resei jáne Orta Aziia elderiniń ekonomikasynda óz upaiyn túgendeýge kiristi.
Biraq, bul aimaqta óz múddesinen aiyrylmaýy úshin AQSh-tyń da birqatar qimyldarǵa kóshkeni baiqalady.AQSh-tyń Orta Aziiaǵa qumartýynyń birtalai sebepteri baryn aitý kerek. Orta Aziia aimaǵy jer asty tabiǵi bailyqqa bai. Jer kólemi úlken. Bular arqyly Qytai, Resei, Iran, Úndistan jáne basqa da memleketterdiń saiasi, ekonomikalyq qaýipsizdigine tikelei áser etýge bolady.
Qazirge deiin Orta Aziiada AQSh pen NATO munai men kógildir otyn qubyrlarynyń qaýipsiz tasymaldanýyn qamtamasyz etýmen shektelip otyr. AQSh buǵan qosa 2001 jyldan beri Irak, Liviia, sońǵy ýaqytta Siriiadaǵy janjaldarǵa qatysty. Sondai-aq Iran jáne Reseimen qatynasy ýshyǵyp, soǵys qimylyna daiyndyq jumystaryn júrgizgen AQSh Orta Aziiada belsendi qimyl jasamady.
Endigi ýaqytta AQSh pen NATO Orta Aziia memleketterimen jaqyn qarym-qatynasyn jandandyrýy múmkin. Vashington «beibitshilik jáne yntymaqtastyq» kelisimderin júrgizý arqyly aimaqqa saiasi, áskeri, qarjy, aqparattyq alańdarda yqpal etýdi kózdeidi.
Orta Aziia memleketteriniń biligi Reseidiń yqpalynda. Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan TMD-nyń múshesi. Qazaqstan Eýraziia ekonomikalyq odaǵy quramynda. Jaqynda odaqqa Qyrǵyzstan qosyldy. Tájikstanda uiymǵa qosylýǵa nietin bildirdi.
Osylaisha Orta Aziia memleketteriniń saiasi, ekonomikalyq birigý protsesteri jedel júrýde. Reseidiń Orta Aziiada yqpalynyń artýynan seskengen AQSh, bul aimaqta óz áserin kúsheitýge kiristi. Vashington aimaqta baqylaý júrgizý úshin Máskeýdiń saiasi, ekonomikalyq yqpalyna túskisi kelmeitin Ózbekstanmen jaqsy qarym-qatynas jasaýǵa kóshti. Ózbekstan Ujymdyq qaýipsizdik sharty uiymyna (UQShU) eki ret kirip, shyǵyp ketken. Tashkenttiń kórshi memlekettermen bailanysy da salqyn. Halyq sany jaǵynan ózge kórshiles memleketterden basym.
Jaqynda AQSh Ózbekstanǵa 308 dana saýytty Mrap jáne 20 saýytty áskeri tehnika beretin boldy. Áskeri tehnikanyń quny 150 myń AQSh dollaryn quraidy. Bul málimetterdi AQSh-tyń Orta Aziia jónindegi ministri Daniel Rozenblým málimdedi. Jáne áskeri tehnika mamandaryn jiberýdi qarastyrýda. Keibir saiasi sarapshylar pikirinshe, AQSh tegin beriletin tehnikanyń óteýi retinde Ózbekstannan Termez kentindegi Kókaidyn áskeri áýe bazasyn jalǵa suraýy múmkin. Buǵan deiin de, 2005 jyldan beri Ózbekstannyń Hanabad qalasynda AQSh-tyń áskeri bazasy bolǵan. Ándijan oqiǵasynyń qarsańynda «bilikke qarsy toptarǵa kómek berdi» degen jeleýmen bul baza jabylǵan.
Tájikstannyń EEO kirý nieti belgili bolǵan soń, jaqynda AQSh-tyń Orta Aziia jónindegi ministri Daniel Rozenblým jáne adam quqyqtary men dini senim bostandyqtary mamany Stiven Feldshtein Dýshanbege baryp qaitty. Bunyń aldynda Eýropanyń Orta Aziia jónindegi ministrlik basshysy Toivo Klar da Tájikstanǵa saparlap qaitqan.
Bul saparlardy sarapshylar Dýshanbeniń Máskeýmen bailanys qura bastaýyna bailanysty AQSh-tyń múddesin aiqyndaý turǵysynan jasalǵan dep boljaidy.
AQSh jaqynda Qyrǵyzstandaǵy ókiletti elshisin almastyrdy. Máskeýdiń Qyrǵyzstanǵa yqpalyn azaitýda elshiniń atqarar orny mańyzdy. Jańa elshi buryn TMD jáne Shyǵys Eýropa elderinde qyzmet atqarǵan. Sol elderde bilikti basyp alý, eldiń bóliný oqiǵalary bolǵan. AQSh-tyń Qyrǵyzstandaǵy burynǵy ókiletti elshisi Pamela Spratlen elde mundai nátije shyǵara almady. Nátijesinde Ózbekstanǵa ókiletti elshi bolyp aýysty. Sarapshylar, elshilerdiń almastyrylýy AQSh-tyń Qyrǵyzstandaǵy yqpalyn kúsheitkisi keletinin aitady», - dep avtor maqalasynda Orta Aziiada bolǵan sońǵy ózgeristerge saraptama jasaidy.
Newtimes-tan aýdarǵan Nazar Turyqbaiuly
