«ۋكراينا داعدارىسى تمد ەلدەرٸن ەكونوميكالارىن قايتا قاراۋعا, ەلەمدٸك قالىپتاسقان ساياسي جاعدايلارعا جٸتٸ نازار اۋدارىپ, ساياسي مەسەلەلەرٸن رەتتەۋگە مەجبٷر ەتۋدە. ەكونوميكالىق قيىندىقتا وتىرعان رەسەي تمد-نى جۇمىلدىرىپ, ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق, ورتاق ۆاليۋتا سەكٸلدٸ ٸس قيمىلدارىن جەدەلدەتتٸ. رەسەي قىتايمەن بٸرقاتار ەكونوميكالىق كەلٸسٸمدەرگە قول قويدى. قىتاي دا ەكونوميكالىق زارداپ شەگٸپ وتىرعان رەسەي جەنە ورتا ازييا ەلدەرٸنٸڭ ەكونوميكاسىندا ٶز ۇپايىن تٷگەندەۋگە كٸرٸستٸ.
بٸراق, بۇل ايماقتا ٶز مٷددەسٸنەن ايىرىلماۋى ٷشٸن اقش-تىڭ دا بٸرقاتار قيمىلدارعا كٶشكەنٸ بايقالادى.اقش-تىڭ ورتا ازيياعا قۇمارتۋىنىڭ بٸرتالاي سەبەپتەرٸ بارىن ايتۋ كەرەك. ورتا ازييا ايماعى جەر استى تابيعي بايلىققا باي. جەر كٶلەمٸ ٷلكەن. بۇلار ارقىلى قىتاي, رەسەي, يران, ٷندٸستان جەنە باسقا دا مەملەكەتتەردٸڭ ساياسي, ەكونوميكالىق قاۋٸپسٸزدٸگٸنە تٸكەلەي ەسەر ەتۋگە بولادى.
قازٸرگە دەيٸن ورتا ازييادا اقش پەن ناتو مۇناي مەن كٶگٸلدٸر وتىن قۇبىرلارىنىڭ قاۋٸپسٸز تاسىمالدانۋىن قامتاماسىز ەتۋمەن شەكتەلٸپ وتىر. اقش بۇعان قوسا 2001 جىلدان بەرٸ يراك, ليۆييا, سوڭعى ۋاقىتتا سيريياداعى جانجالدارعا قاتىستى. سونداي-اق يران جەنە رەسەيمەن قاتىناسى ۋشىعىپ, سوعىس قيمىلىنا دايىندىق جۇمىستارىن جٷرگٸزگەن اقش ورتا ازييادا بەلسەندٸ قيمىل جاسامادى.
ەندٸگٸ ۋاقىتتا اقش پەن ناتو ورتا ازييا مەملەكەتتەرٸمەن جاقىن قارىم-قاتىناسىن جانداندىرۋى مٷمكٸن. ۆاشينگتون «بەيبٸتشٸلٸك جەنە ىنتىماقتاستىق» كەلٸسٸمدەرٸن جٷرگٸزۋ ارقىلى ايماققا ساياسي, ەسكەري, قارجى, اقپاراتتىق الاڭداردا ىقپال ەتۋدٸ كٶزدەيدٸ.
ورتا ازييا مەملەكەتتەرٸنٸڭ بيلٸگٸ رەسەيدٸڭ ىقپالىندا. قازاقستان, قىرعىزستان, تەجٸكستان تمد-نىڭ مٷشەسٸ. قازاقستان ەۋرازييا ەكونوميكالىق وداعى قۇرامىندا. جاقىندا وداققا قىرعىزستان قوسىلدى. تەجٸكستاندا ۇيىمعا قوسىلۋعا نيەتٸن بٸلدٸردٸ.
وسىلايشا ورتا ازييا مەملەكەتتەرٸنٸڭ ساياسي, ەكونوميكالىق بٸرٸگۋ پروتسەستەرٸ جەدەل جٷرۋدە. رەسەيدٸڭ ورتا ازييادا ىقپالىنىڭ ارتۋىنان سەسكەنگەن اقش, بۇل ايماقتا ٶز ەسەرٸن كٷشەيتۋگە كٸرٸستٸ. ۆاشينگتون ايماقتا باقىلاۋ جٷرگٸزۋ ٷشٸن مەسكەۋدٸڭ ساياسي, ەكونوميكالىق ىقپالىنا تٷسكٸسٸ كەلمەيتٸن ٶزبەكستانمەن جاقسى قارىم-قاتىناس جاساۋعا كٶشتٸ. ٶزبەكستان ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك شارتى ۇيىمىنا (ۇقشۇ) ەكٸ رەت كٸرٸپ, شىعىپ كەتكەن. تاشكەنتتٸڭ كٶرشٸ مەملەكەتتەرمەن بايلانىسى دا سالقىن. حالىق سانى جاعىنان ٶزگە كٶرشٸلەس مەملەكەتتەردەن باسىم.
جاقىندا اقش ٶزبەكستانعا 308 دانا ساۋىتتى Mrap جەنە 20 ساۋىتتى ەسكەري تەحنيكا بەرەتٸن بولدى. ەسكەري تەحنيكانىڭ قۇنى 150 مىڭ اقش دوللارىن قۇرايدى. بۇل مەلٸمەتتەردٸ اقش-تىڭ ورتا ازييا جٶنٸندەگٸ مينيسترٸ دانيەل روزەنبلۋم مەلٸمدەدٸ. جەنە ەسكەري تەحنيكا ماماندارىن جٸبەرۋدٸ قاراستىرۋدا. كەيبٸر ساياسي ساراپشىلار پٸكٸرٸنشە, اقش تەگٸن بەرٸلەتٸن تەحنيكانىڭ ٶتەۋٸ رەتٸندە ٶزبەكستاننان تەرمەز كەنتٸندەگٸ كٶكايدىن ەسكەري ەۋە بازاسىن جالعا سۇراۋى مٷمكٸن. بۇعان دەيٸن دە, 2005 جىلدان بەرٸ ٶزبەكستاننىڭ حاناباد قالاسىندا اقش-تىڭ ەسكەري بازاسى بولعان. ەندٸجان وقيعاسىنىڭ قارساڭىندا «بيلٸككە قارسى توپتارعا كٶمەك بەردٸ» دەگەن جەلەۋمەن بۇل بازا جابىلعان.
تەجٸكستاننىڭ ەەو كٸرۋ نيەتٸ بەلگٸلٸ بولعان سوڭ, جاقىندا اقش-تىڭ ورتا ازييا جٶنٸندەگٸ مينيسترٸ دانيەل روزەنبلۋم جەنە ادام قۇقىقتارى مەن دٸني سەنٸم بوستاندىقتارى مامانى ستيۆەن فەلدشتەين دۋشانبەگە بارىپ قايتتى. بۇنىڭ الدىندا ەۋروپانىڭ ورتا ازييا جٶنٸندەگٸ مينيسترلٸك باسشىسى تويۆو كلار دا تەجٸكستانعا ساپارلاپ قايتقان.
بۇل ساپارلاردى ساراپشىلار دۋشانبەنٸڭ مەسكەۋمەن بايلانىس قۇرا باستاۋىنا بايلانىستى اقش-تىڭ مٷددەسٸن ايقىنداۋ تۇرعىسىنان جاسالعان دەپ بولجايدى.
اقش جاقىندا قىرعىزستانداعى ٶكٸلەتتٸ ەلشٸسٸن الماستىردى. مەسكەۋدٸڭ قىرعىزستانعا ىقپالىن ازايتۋدا ەلشٸنٸڭ اتقارار ورنى ماڭىزدى. جاڭا ەلشٸ بۇرىن تمد جەنە شىعىس ەۋروپا ەلدەرٸندە قىزمەت اتقارعان. سول ەلدەردە بيلٸكتٸ باسىپ الۋ, ەلدٸڭ بٶلٸنۋ وقيعالارى بولعان. اقش-تىڭ قىرعىزستانداعى بۇرىنعى ٶكٸلەتتٸ ەلشٸسٸ پامەلا سپراتلەن ەلدە مۇنداي نەتيجە شىعارا المادى. نەتيجەسٸندە ٶزبەكستانعا ٶكٸلەتتٸ ەلشٸ بولىپ اۋىستى. ساراپشىلار, ەلشٸلەردٸڭ الماستىرىلۋى اقش-تىڭ قىرعىزستانداعى ىقپالىن كٷشەيتكٸسٸ كەلەتٸنٸن ايتادى», - دەپ اۆتور ماقالاسىندا ورتا ازييادا بولعان سوڭعى ٶزگەرٸستەرگە ساراپتاما جاسايدى.
Newtimes-تان اۋدارعان نازار تۇرىقبايۇلى
