[caption id="attachment_10850" align="alignleft" width="204"]
ايمان ساعيدۋللاەۆا, مەكتەپ مۇعالٸمٸ.
الماتى وبلىسى, قاسكەلەڭ اۋدانى.
ولاردى بيلٸكتٸڭ قولبالاسى بولۋدان قالاي قۇتقارامىز?
بەرٸڭٸزگە ايان, بۇرىن «مۇعالٸم بولۋدى ارماندايتىن» ۇرپاق بولدى, كەلە-كەلە «مۇعالٸم بولساڭ جۇمىسسىز قالمايسىڭ» دەگەن پٸكٸر ورنىقتى, قازٸرگٸ قوعامدا «ۇستازدىق ەڭ ماشاقاتتى, كٶنبٸس, جالتاق, اقشاسى دا از, قادٸرسٸز ماماندىقتىڭ بٸرٸنە» اينالىپ بارادى. وقۋشىعا سانالى تەربيە مەن ساپالى بٸلٸم بەرۋ ٷشٸن بارىن سالاتىن ۇستازدارىمىزدىڭ قازٸرگٸ قوعامداعى ورنى نەلٸكتەن تٶمەندەۋٸنٸڭ تامىرى تەرەڭدەپ كەتكەن سەبەپتەرٸ جەتٸپ ارتىلادى.
مۇعالٸمنەن جان-جاقتى بٸلٸم تالاپ ەتپەس بۇرىن, الدىمەن, ونىڭ ەلەۋمەتتٸك جاعىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. ايلىعى شايلىعىنا جەتپەيتٸن, جالدامالى پەتەردەن-پەتەرگە كٶشٸپ, ٸلدٸلدالاپ كٷن كەشٸپ وتىرعان ۇستازدار قاۋىمىنان ٷزٸلٸسسٸز ٸزدەنٸس پەن جاڭاشىل ٷردٸستەردەن قالىسپاۋدى تالاپ ەتۋ تٸپتٸ قيسىنعا كەلمەيدٸ.
بٸلٸم قۋعاندار ەمەس, اقشا قۋعاندار قوشامەت بيٸگٸنە شىققان ۋاقىتتا اراعا جٸك سالىپ تۇراتىن ەڭ ٷلكەن ايىرما وسى ماتەريالدىق جاعدايعا قاتىستى كٶرٸنەدٸ. بۇنى سٶزٸمٸزدٸڭ كٸرٸسپەسٸ دەپ قانا قويىڭىز.
ال, ەندٸ نەگٸزگٸ ايتپاق ەڭگٸمەمٸزگە كٶشەيٸك. وسى كٷنٸ ەلٸمٸزدە سايلاۋ ناۋقانى بولا قالسا, ٷگٸت-ناسيحات جۇمىستارىنا, ادام ساناعى ٸس-شاراسىنا دەرەك الۋعا, ٷي-ٷيدٸ ارالاپ مەكەن-جاي بويىنشا ادام تٷگەندەۋدە, مەكتەپكە بالا ساناعىن الۋعا, ەسكەرگە بالانى شاقىرتۋعا, جىلقى-سيىر, قوي-ەشكٸ, تاۋىق-قازدى, تٸپتٸ, قانشا تٷپ قييار-پوميدور ەگٸلگەنٸن ساناۋعا, مىلتىعىڭ بار ما, قانشا ٷيٸڭ, كٶلٸگٸڭنٸڭ ماركاسى مەن نٶمٸرٸ قانداي ەكەنٸن تٷگەندەۋگە كەلٸپ تۇرعان ادامنان «كٸمسٸڭ?» دەپ سۇراماڭىز. ول – ۇستاز.
بۇنداي ەكٸمشٸلٸك قۇرىلىمدار ٸستەيتٸن جۇمىستاردى تاپسىرۋ از بولار دەپ ويلاعان بولۋ كەرەك, دەل قازٸر ەلٸمٸزدە ٶتەتٸن ەڭ ٷلكەن ناۋقان ەل پرەزيدەنتٸن سايلاۋعا وراي, مۇعالٸمدەر قاۋىمى تەگٸن ٷگٸت-ناسيحاتشىلار مەن «جوعارى بٸلٸمدٸ كٶشە تازالىقشىلارىنا» اينالدى.
مەن ٶزٸم قاراساي اۋدانىنداعى مەكتەپتە مۇعالٸم بولعاندىقتان, سول اۋدانعا قاراستى بٸلٸم وردالارىنىڭ بارلىعىندا اتالمىش شاراعا وراي ايعا جۋىق ۋاقىت بويىنا جٷيەلٸ بٸلٸم بەرٸلمەگەنٸنە كۋەلٸك ەتە الامىن. ساباعىن ٶزگە مۇعالٸمگە تابىستاپ كەتەيٸن دەسە, بارلىق مۇعالٸمگە بٶلٸنٸپ بەرٸلگەن جوسپار بار, سوندىقتان, مەكتەپتەگٸ تٷگەل دەرلٸك ۇستازدار نەگٸزگٸ قىزمەتٸ – دەرٸس بەرۋدٸ قويا سالىپ, بيلٸكتەن تٷسكەن باستى جوسپاردى ورىنداۋعا بار كٷش-جٸگەرلەرٸن, كٷنٸ-تٷنٸ ۋاقىتتارىن ارناپ جاتىر. سايلاۋ كەزٸندە تٷرلٸ جوعارى لاۋازىمدى ادامداردىڭ اۋدانعا كەلەتٸن ساپارىنا وراي 10 كٷن بويى ۇيىمداستىرىلعان سەنبٸلٸك كەزٸندە بارلىق مەكتەپ مۇعالٸمدەرٸ تٶرت-بەس ادامنان كەزەكشٸ شىعارىپ, ولارعا بٷكٸل مەكتەپ وقۋشىلارىن تابىستاپ, كٶشە تازالادى. ناۋرىز ايىنىڭ 26-28 ارالىعىنداعى ٷش كٷن بويى قاراساي اۋدانىنا قاراستى ٷلكەن تاس جولداردى تازارتۋ كەزٸندە بەرٸمٸزدٸڭ وتانسٷيگٸشتٸك سەزٸمٸمٸز ويانىپ, بارىمىزدى سالىپ جۇمىس جاسادىق. سەۋٸر ايىنىڭ 4-ٸ كٷنٸ جوعارىدان تاعى پەرمەن تٷسٸپ, ۇستازدىق قىزمەتٸمٸزدٸ توقتاتىپ, قايتادان تازالىق جۇمىسىنىڭ سوڭىندا جٷردٸك سالپاقتاپ. بۇل جولى كٶشەدە ٶسٸپ تۇرعان بارلىق اعاشتاردى ەكپەن سىلاپ, ارتىق-اۋىسىن شاۋىپ, وتاپ, جينادىق. 4-ٸ كٷنٸ باستالعان سەنبٸلٸك 13 سەۋٸرگە دەيٸن جالعاستى. اتتاي ون كٷن ٷزدٸكسٸز بولاتىن سەنبٸلٸكتٸ ەستۋلەرٸڭٸز بار ما?
10 كٷندٸ بوس ٶتكٸزگەن مەكتەپتەگٸ قانشاما بٷلدٸرشٸننٸڭ ەرتەڭگٸ بولاشاعى, حالقىمىزدىڭ ولاردان كٷتەتٸن ٷكٸلٸ ٷمٸتٸ, وتانىن شەكسٸز سٷيەتٸن, بولاشاق ٷشٸن بار ٶمٸرٸن ارناعان ميلليونداعان ۇستازداردىڭ قاستەرلٸ ەڭبەگٸ جاتىر.
يە, باعانا سانامالاپ ٶتكەن قىزمەت تٷرلەرٸنە تاعى قوسارىم بار ەكەن-اۋ. ەگەر ٷلكەن جولداردا قوقىس جيناپ, اعاش ەكتەپ, ارتىق بۇتالارىن ارالاپ, وتاپ جٷرگەن بٸرەۋدٸ كٶرە قالساڭىز, باسىڭىزعا «بۇل تازالىق قىزمەتشٸلەرٸ» دەگەن وي كەلە قالسا, قاتەلەسكەنٸڭٸز. ولار – ۇستازدار. ازاننان قارا كەشكە دەيٸن ون كٷندەپ قارا جۇمىسقا, ايلاپ قوعامدىق جۇمىستارعا سالىناتىن, سىرتقا تىرس ەتٸپ, نارازىلىعىن شىعارا المايتىن قۇرمەتتەن گٶرٸ, مٷسٸركەۋگە كٶبٸرەك يە بولعان, تابىسى تٸپتٸ ٶزٸنە دە بۇيىرمايتىن قاۋىمنان.
ولاي دەيتٸنٸم, ماعىناسىز, مەنسٸز, قالتانىڭ قامى عانا كٶزدەلەتٸن كونتسەرتتەردٸڭ بيلەتٸن ٶتكٸزۋ ٷشٸن تاعى دا مۇعالٸمدەردٸڭ قۇربان بولاتىندىعى. ەر مەكتەپكە اي سايىن كەمٸ 5 كونتسەرتكە بيلەت كەلەدٸ. ونى مەكتەپ بويىنشا مۇعالٸمدەرگە بٶلگەندە بٸر مۇعالٸم كەمٸ 2 كونتسەرتكە بارادى. بارماۋعا حاقىڭ جوق – اۋدان تەكسەرەدٸ. ونى دا جاسايتىن قۇرمەتتٸ ەكٸم-قارالار ەكەنٸ بەلگٸلٸ. «قارسى بولعاندار بولسا قايتەمٸز?» دەگەن سۇراققا ەكٸم مىرزا: «ەگەر كونتسەرتكە بارماسا, ول قانداي مۇعالٸم? رۋحاني بايىماعان ادام بالاعا قالاي تەربيە بەرەدٸ?» دەپ شورت جاۋاپ قايىرادى. ديرەكتورلار باس تارتقىسى كەلگەن مۇعالٸمدەرگە ەكٸمنٸڭ وسى سٶزٸن العا تارتىپ, تىرپ ەتكٸزبەيدٸ.
كەيبٸر جاندى جابىرقاتار سەتتەردە ەشكٸمگە ايتا المايتىن جان سىرىمدى اقتارار سەنٸمدٸ سەرٸگٸم – كٷندەلٸك.
[caption id="attachment_10851" align="alignleft" width="259"]
«اپاي, قارىزعا اقشا بەرٸڭٸزشٸ»
2013 جىل. كٷز. ساباق ٷستٸندەمٸن.
ەسٸك جۇلقي اشىلدى. ديرەكتوردىڭ تەربيە جٶنٸندەگٸ ورىنباسارى تۇر.
– سەن نە دەگەن ادامسىڭ? ۆالەريي بويچەنكونىڭ كونتسەرتٸنە نەگە بارمايمىن دەگەنسٸڭ?
– مەنٸڭ باراتىن جاعدايىم جوق. بيلەتكە تٶلەيتٸن اقشام بولماي تۇر. قىزىم اۋىرىپ جاتىر. دەرٸگە دە اقشا تاپپادىم. ٷيدە نان دا جوق. سوعان بٸرەۋدەن 100 تەڭگە قارىز سۇرايىن دەپ ەدٸم…
– شارۋام جوق. اۋداننان تەكسەرەدٸ. قازٸر بيلەتتٸڭ اقشاسىن تٶلە دە, كەشكە قاسكەلەڭگە كونتسەرتكە بار.
– جولدىڭ اقشاسىن قايتەم?
– بٸلمەيمٸن, بارمايتىن بولساڭ ديرەكتورعا كٸر!
كٶزٸمە جاس تىعىلدى, ەرٸ قاراي ەشتەڭە ايتۋدىڭ مەنٸ جوق. جٷگٸرٸپ سىنىپتاردىڭ ەسٸگٸن اشا باستادىم.
– اپاي, ماعان اقشا بەرە تۇرىڭىزشى!
– جوق.
– اپاي, قارىزعا اقشا بەرە تۇرىڭىزشى!
– جوق.
ەيتەۋٸر, بٸرەۋدەن – 200, بٸرەۋدەن – 100 تەڭگە الىپ, 1000 تەڭگەگە تولتىرىپ بيلەتكە تٶلەدٸم. ٷيگە كەلسەم, قىزىمنىڭ ىستىعى 38 گرادۋس بولىپ تۇر.
– سەن جاتا تۇر, بوتام, ەگەر قورىقساڭ كٶرشٸ ٷيگە بار. تاپسىرىپ كەتەمٸن! – دەپ قويامىن, كٶمەيٸمە ٶكسٸك تىعىلىپ.
كٶرشٸمە كٸرٸپ, قىزىما كٶز قىرىن سالۋىن ٶتٸندٸم. «قالعان بٸردەڭە بار ما ەدٸ?» دەپ توڭازىتقىشتى اشسام: قاتقان نان دا جوق.
– قىزىم, شىداي تۇرشى. ەيتپەسە, جۇمىستان ايىرىلىپ قالامىن عوي. كونتسەرتتەن كەلە سالا, تاماق دايىندايمىن, بوتام! – دەدٸم, ٸشٸمنەن ەگٸلٸپ.
سىرتقا شىقتىم. قاسكەلەڭگە بارۋ ٷشٸن جولعا كەمٸ 500 تەڭگە كەرەك. كٶرشٸ اۋىلعا جاياۋلاتىپ تارتىپ كەتتٸم. ەپكەمنٸڭ ٷيٸنە كٸرە سالا: «ماعان 500 تەڭگە بەرٸڭٸزشٸ» دەدٸم.
ول بەردٸ. قاسكەلەڭدەمٸن. ويىمدا – قىزىم عانا. كونتسەرت زالىنا كٸرٸپ بارسام, قاباعى قاتىڭقى بٸر ەيەلمەن جانىندا جالباقتاعان جاس جٸگٸت تۇر. «قاي مەكتەپ, قانشا مۇعالٸم?» دەپ تٸزٸمدەپ جاتىر. بۇل – اۋداندىق بٸلٸم بٶلٸمٸنٸڭ تەربيە جٶنٸندەگٸ مامانى…
ساحنادا ورىستاردىڭ مولداسىنداي بوپ قاپ-قارا كيٸنگەن ۆالەريي بويچەنكو تۇر. قايران ٶمٸر-اي! «مەنٸڭ ٶنەرٸمە باس يٸپ, ەرەكشە سٷيٸسپەنشٸلٸكپەن جينالعان قاۋىم» دەپ ويلاعان ەنشٸ وسى سەتتە باقىتتى شىعار. بٸرەۋدٸڭ جٷرەگٸ قان جىلاپ, امالسىزدان وسىندا وتىر. اناعا اۋىرىپ جاتقان بالاسىن كەشتە اشتان-اش جالعىز تاستاپ, زورلىقپەن كونتسەرت كٶرٸپ, «كٶڭٸل كٶتەرۋدەن» اسقان قورلىق بار ما ەكەن?..
يە, ويلانىپ قاراسام, ايگٷل يمانباەۆانىڭ «تەمٸر قاتىن» پەساسىنا بارعان كٷنٸ قىزىم سٷتسٸز شاي ٸشٸپ, نان جەپ قانا ۇيىقتاعان. سول كٷنٸ ىستىق تاماق جاسايتىن اقشامنان قاعىلدىم. ايقىن تٶلەپبەرگەننٸڭ كونتسەرتٸنە بارعان كٷنٸ مەن قىزىمنىڭ بي ٷيٸرمەسٸنە تٶلەيمٸن دەگەن اقشامدى بەرٸپ, قىزىم بيگە قاتىسا الماي قالعان. «كەل, بيلەيٸك كەنە, دوستار!» دەگەن كونتسەرتكە بارعانىمدا – قىزىما اپتا باسىندا مەكتەپكە كٷنٸنە جۇمسا دەپ بەرگەن 800 تەڭگەنٸ قايتارىپ الىپ, ول بٸر اپتا مەكتەپتە تٷسكٸ اس ٸشپەي جٷردٸ. يە, قازٸر تەلەديداردان تٷسپەيتٸن جاقسى, ەدەمٸ ەنشٸ روزا ەلقوجانىڭ كونتسەرتٸنە بارعان كٷنٸ قىزىما ەتٸك الۋعا قويعان اقشانى سالىپ جٸبەرٸپ, قىزىم اقشا بولعانعا دەيٸن كٶرشٸنٸڭ قىزىنىڭ ەسكٸ ەتٸگٸن كيٸپ جٷردٸ.
[caption id="attachment_10852" align="alignleft" width="281"]
«مەنٸڭ بالامدى باعدات سەمەدينوۆا باعا ما?»
2013-2014 وقۋ جىلى.
باستىقتىڭ كابينەتٸنە كٸرەر جەردە 4-5 مۇعالٸم تۇر.
– سٸزدەردٸ دە شاقىرعان با?
– يە.
– بٸرگە كٸرەيٸك.
شاشى سارعىش تٷسكە بويالعان قىسقا, تولىق قارا كٸسٸ – مەنٸڭ باستىعىم. ٶز كرەسلوسىندا شالقايا تٷسٸپ وتىر. قاباعى قاتۋلى. مەن ودان قورقامىن. ەگەر ول بٸر كٷن ۇرىسسا مەن ودان ون كٷن قاشىپ جٷرەمٸن. تاڭەرتەڭ جۇمىسقا كەلەردە مٸندەتتٸ تٷردە اللاعا سىيىنامىن.
– ارىزدارىڭدى جازىپ جۇمىستان كەتٸڭدەر.
[caption id="attachment_10855" align="alignright" width="240"]
مەن تٷسٸنبەي ابدىراپ تۇرىپ قالدىم. نە جازىپ قالدىم, نە بٷلدٸردٸم? جٷرەگٸم اۋزىما تىعىلىپ دٷرسٸلدەپ بارادى. ٸشٸمنەن: «اللا ماعان كٶمەكتەسٸڭٸزشٸ» دەپ جالىنىپ تۇرمىن.
– كەشە نەگە باعدات سەمەدينوۆانىڭ كونتسەرتٸنە بارمادىڭ? – دەدٸ زەرلٸ ٷنمەن ايعايلاي سٶيلەپ.
– سول ٷشٸن بە, بيلەتتٸڭ اقشاسىن تٶلەدٸم عوي-ي-ي.
– مىنانىڭ ايتىپ تۇرعانىن قاراشى, ۇياتسىز! اۋداننان تەكسەرەتٸنٸن بٸلمەيتٸن بە ەدٸڭ? ارىزىڭدى جاز دا, جۇمىستان كەت!
– كەشٸرٸڭٸزشٸ, ەندٸ قايتالانبايدى.
[caption id="attachment_10853" align="alignleft" width="252"]
ەستٸگەن سٶزدەرٸمە جٷرەگٸم سىزداپ سالا بەردٸ. نە دەگەن ٶمٸر بۇل? ەگەر مەن جۇمىستان شىقسام, مەنٸڭ بالامدى باعدات سەمەدينوۆا باعا ما? مەن نەگە ول كٸسٸنٸڭ كونتسەرتٸنە بارماعانىم ٷشٸن جازالانۋىم كەرەك? ەنشٸلەردٸ «حالىق ادامى» دەيدٸ. ەنشٸلەر نەزٸك جاندىلار. ولار سەزٸم مەن ماحابباتتىڭ يەلەرٸ ٸسپەتتەس كٶرٸنەدٸ بٸزگە. كەيدە مەن قاتتى رەنجيمٸن. بٸر ايدا كەلگەن بەس كونتسەرتتٸڭ ەكەۋٸنە مٸندەتتٸ تٷردە بيلەت الۋىم كەرەك, وعان قوسا جول شىعىنى بار, ونى مەنٸڭ ايلىعىم مٷلدە كٶتەرمەيدٸ.
تەلەارنا, راديو, گازەت-جۋرنال تٷگەلدەي ەنشٸلەردٸ ەسپەتتەيدٸ. «جۇلدىزدى شاڭىراق» دەگەن باعدارلامادا ەنشٸلەردٸڭ زەۋلٸم-زەۋلٸم سارايىن, كٶلٸگٸن, كيٸمٸن, ت.ب. تۋرالى كٶرسەتكەندە ٸشتەي زىعىردانىڭ قاينايدى.
قىزىم ماعان: «اناشىم, مىنا ەنشٸ زەۋلٸم سارايدى قالاي تۇرعىزعانى جايلى ايتتى. سارايى ەدەمٸ, ٶزٸ حانشايىم سيياقتى ەكەن» دەدٸ قىزىعا سٶيلەپ, بالا كٶڭٸلمەن.
مەن وعان: «قىزىم ەنشٸلەردٸڭ زەۋلٸم سارايىنىڭ قالانعان ەر كٸرپٸشٸندە سەنٸڭ نانسىز وتىرعان اش كٷنٸڭنٸڭ ەسەسٸ بار. سونى كٶرٸپ مەنٸڭ جىلاعان كٶز جاسىمنىڭ اششى تامشىسى بار. ەنشٸلەرگە قىزىقپا, بالام!» دەيمٸن.
ايگٷل مەن ايقىن نە بەردٸ ماعان?
[caption id="attachment_10854" align="alignright" width="182"]
يە, ويلانىپ قاراسام, ايگٷل يمانباەۆانىڭ «تەمٸر قاتىن» پەساسىنا بارعان كٷنٸ قىزىم سٷتسٸز شاي ٸشٸپ, نان جەپ قانا ۇيىقتاعان. سول كٷنٸ ىستىق تاماق جاسايتىن اقشامنان قاعىلدىم. ايقىن تٶلەپبەرگەننٸڭ كونتسەرتٸنە بارعان كٷنٸ مەن قىزىمنىڭ بي ٷيٸرمەسٸنە تٶلەيمٸن دەگەن اقشامدى بەرٸپ, قىزىم بيگە قاتىسا الماي قالعان. «كەل, بيلەيٸك كەنە, دوستار!» دەگەن كونتسەرتكە بارعانىمدا – قىزىما اپتا باسىندا مەكتەپكە كٷنٸنە جۇمسا دەپ بەرگەن 800 تەڭگەنٸ قايتارىپ الىپ, ول بٸر اپتا مەكتەپتە تٷسكٸ اس ٸشپەي جٷردٸ. يە, قازٸر تەلەديداردان تٷسپەيتٸن جاقسى, ەدەمٸ ەنشٸ روزا ەلقوجانىڭ كونتسەرتٸنە بارعان كٷنٸ قىزىما ەتٸك الۋعا قويعان اقشانى سالىپ جٸبەرٸپ, قىزىم اقشا بولعانعا دەيٸن كٶرشٸنٸڭ قىزىنىڭ ەسكٸ ەتٸگٸن كيٸپ جٷردٸ.
جالعىزباستى انامىن. قوسىمشا تابىس كٶزٸم جوق. ايلىعىم ساناۋلى. جالدامالى ٷيدە تۇرامىن. بالانىڭ شىعىندارى بار. تابىسىم كٷنكٶرٸسٸمە جەتپەيدٸ. وسىنداي جاعدايلاردان مەنٸڭ كونتسەرت كٶرەتٸندەي كٶڭٸل-كٷيٸم جوق. قىزىم «ەنشٸ بولامىن» دەپ ارماندايدى. مەن وعان تٷبەگەيلٸ قارسى بولامىن. ەنشٸلەردٸڭ زەۋلٸم سارايىنىڭ ەربٸر تاسى مەن سيياقتى قينالىپ جٷرگەن مۇعالٸمدەردٸڭ كٶز جاسىنان قۇرالعانداي كٶرٸنەدٸ ماعان.
(abai.kz سايتىنان قىسقارتىلىپ الىندى.)
ايمان ساعيدۋللاەۆانىڭ پٸكٸرٸن جازىپ الىپ, باسپاعا ەزٸرلەگەن جۋرناليست جاننا يمانقۇل.
