2025 جىلعى 15 قازاندا استانادا Astana Think Tank Forum 2025 ٶز جۇمىسىن باستادى. بيىلعى فورۋمنىڭ تاقىرىبى – پولياريزاتسييادان سەرٸكتەستٸككە: حالىقارالىق جٷيەگە دەگەن سەنٸمدٸ قالپىنا كەلتٸرۋ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
Astana International Forum (AIF) اياسىندا ٶتەتٸن ٸس-شارانىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ جانىنداعى قازاقستان ستراتەگييالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ (قسزي). فورۋمعا ەلەمنٸڭ 20 ەلٸنەن 40-قا جۋىق شەتەلدٸك ساراپشى, جەتەكشٸ «اقىل-وي ورتالىقتارىنىڭ» باسشىلارى مەن زەرتتەۋشٸلەر, حالىقارالىق جەنە اكادەمييالىق ساراپشىلار قاتىسۋدا.
بٸرٸنشٸ Astana Think Tank Forum 2024 جىلى ٶتٸپ, ٶزگەرٸپ جاتقان جاھاندىق تەرتٸپتەگٸ ورتا دەرجاۆالاردىڭ رٶلٸنە ارنالدى. سول ۋاقىتتان بەرٸ فورۋم حالىقارالىق كٷن تەرتٸبٸندەگٸ ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ تالقىلاۋعا ارنالعان بەدەلدٸ جاھاندىق ساراپتامالىق الاڭ رەتٸندە تانىلدى.
فورۋمعا قاتىسۋشىلار الدىندا العىسٶز سٶيلەگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ كەڭەسشٸسٸ ماعزۇم مىرزاعاليەۆ فورۋمنىڭ كٷن تەرتٸبٸندە جاھاندىق باسقارۋ رەفورماسى مەن بٸرپوليارلىق دەۋٸرٸنٸڭ اياقتالۋىنان باستاپ يادرولىق سىن-قاتەرلەرگە, جاساندى ينتەللەكتتٸڭ دامۋىنا, كليمات, سۋ رەسۋرستارى جەنە دەموگرافييا اراسىنداعى ٶزارا بايلانىستار سيياقتى زاماناۋي حالىقارالىق قاتىناستار جٷيەسٸنٸڭ تولىق كٷردەلٸلٸگٸن تانىتاتىنىنا توقتالدى.
«قازاقستان سەنٸم – بەيبٸتشٸلٸكتٸڭ ٸرگە تاسى, ال ديالوگ – بەلگٸسٸزدٸك ارقىلى ٶتەتٸن ەڭ سەنٸمدٸ جول ەكەنٸنە سەنٸمدٸ. مەملەكەت باسشىسى قاسىم—جومارت توقاەۆتىڭ كٶرەگەندٸگٸن باسشىلىققا الا وتىرىپ, ەلٸمٸز بەيبٸتشٸلٸك, سەنٸم جەنە جاۋاپتى ديپلوماتييا قۇندىلىقتارىن دەيەكتٸ تٷردە قولدايدى», – دەدٸ ماعزۇم مىرزاعاليەۆ.
فورۋمدى اشقان قر پرەزيدەنتٸ جانىنداعى قسزي ديرەكتورى جاندوس شايماردانوۆ Astana Think Tank Forum سەنٸمگە, اشىق پٸكٸرتالاسقا جەنە پراكتيكالىق شەشٸمدەرگە ۇمتىلۋعا نەگٸزدەلگەن الاڭ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«بٸزدٸڭ ماقساتىمىز – دەكلاراتسييالار اياسىنان شىعىپ, پراكتيكالىق شەشٸمدەر تابۋ جەنە بولاشاققا ورتاق كٶزقاراستى قالىپتاستىرۋ. بۇل تۇرعىدا ساراپتاما ورتالىقتارى شەشۋشٸ رٶل اتقارادى. ولار بٸلٸم مەن شەشٸم قابىلداۋ, تالداۋ مەن ەرەكەت اراسىنداعى كٶپٸر قىزمەتٸن اتقارادى. حالىقارالىق جٷيەدەگٸ بەلگٸسٸزدٸك پەن بىتىراڭقىلىق دەۋٸرٸندە عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ جۇمىسى ەرەكشە ماڭىزعا يە. ولار قوعامعا بولاشاقتى تٷسٸنۋگە كٶمەكتەسەدٸ – ٷدەرٸستەردٸ تٷيسٸنۋ, شەشٸمدەردٸ تابۋعا, ديالوگقا سەنٸم ورناتادى», — دەپ سەنٸم بٸلدٸردٸ قسزي ديرەكتورى.
Astana Think Tank Forum 2025 بٸرٸنشٸ سەسسيياسى «كٶپجاقتىلىقتىڭ جاڭا بەتبۇرىسى: بٶلشەكتەلگەن əلەمدەگٸ جاھاندىق باسقارۋدى رەفورمالاۋ» تاقىرىبىنا ارنالدى. سەسسيياعا بۇۇ-نىڭ قازاقستانداعى تۇراقتى ٷيلەستٸرۋشٸسٸ سارانگو رادناراگكا مودەراتورلىق ەتتٸ. قاتىسۋشىلار حالىقارالىق ينستيتۋتتاردىڭ قازٸرگٸ جاعدايىن تالقىلاپ, حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ ٶسٸپ كەلە جاتقان پولياريزاتسيياسى مەن بٶلشەكتەنۋٸ جاعدايىندا ٶزارا ٸس-قيمىلدىڭ جاڭا فورماتتارىن ٸزدەۋگە نازار اۋداردى.
تالقىلاۋ بارىسىندا ترانسفورماتسييانىڭ ورتالىق ەلەمەنتٸ ححٸ عاسىرداعى قاۋٸپسٸزدٸكتٸ, تۇراقتىلىقتى, ەدٸلەتتٸلٸكتٸ جەنە حالىقارالىق تەرتٸپتٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان بۇۇ جەنە باسقا دا كٶپجاقتى ينستيتۋتتاردىڭ رٶلٸ مەن قۇرىلىمىن قايتا قاراۋ يدەياسى بٸرنەشە رەت كٶتەرٸلدٸ.
وسى تۇرعىدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ٸستەر مينيسترٸنٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى ەرجان اشىقباەۆ ٶز سٶزٸندە ورتا دەرجاۆالاردىڭ رٶلٸ ارتىپ كەلە جاتقانىنان باستادى.
«بٷگٸنگٸ تاڭدا «سىندارلى كونسەنسۋستى» قۇرۋ جەنە كٶپجاقتىلىقتى نىعايتۋ ەرەكشە ماڭىزدى, ٶيتكەنٸ تۇراقتى جەنە ەدٸل ەلەمدٸك تەرتٸپتٸ قولداۋعا جاۋاپكەرشٸلٸك مەملەكەتتەردٸڭ كەڭ اۋقىمىنا جٷكتەلەدٸ. قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ورتا دەرجاۆالار ٶز ايماقتارىندا جەنە ودان تىس جەرلەردە تۇراقتىلىقتى, بەيبٸتشٸلٸك پەن دامۋدى قامتاماسىز ەتەتٸن نەگٸزگٸ سۋبەكتٸلەر رەتٸندە كٶبٸرەك ەرەكەت ەتۋدە. ولار جاھاندىق ويىنشىلاردىڭ مٷددەلەرٸ توعىساتىن باعىتتار بويىنشا ٶز جەرٸندە ديالوگ الاڭىن ۇسىنادى», — دەپ تٷسٸندٸردٸ ەرجان اشىقباەۆ.
يران يسلام رەسپۋبليكاسى سىرتقى ٸستەر مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى, سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ ساياسي جەنە حالىقارالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ پرەزيدەنتٸ سايد حاتيبزادە ٶز كەزەگٸندە حالىقارالىق قۇقىقتىڭ نەگٸزٸ جەنە مەملەكەتتەر اراسىنداعى كەڭ كونسەنسۋس رەتٸندە قىزمەت ەتەتٸن بۇۇ جارعىسىنىڭ قاعيداتتارىن قاتاڭ ساقتاۋ ارقىلى عانا تۇراقتى بەيبٸتشٸلٸك مٷمكٸن بولاتىنىن باسا ايتتى.
سەسسييانىڭ تاعى بٸر قاتىسۋشىسى, فلەتچەر مەكتەبٸنٸڭ حالىقارالىق قۇقىق جەنە باسقارۋ ورتالىعىنىڭ (تافتس ۋنيۆەرسيتەتٸ) اعا عىلىمي قىزمەتكەرٸ جەنە وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ كەللوگگ كوللەدجٸنٸڭ شاقىرۋشى قىزمەتكەرٸ دجوشۋا لينكولن قازٸرگٸ كٶپجاقتى ينستيتۋتتار جٷيەسٸ مەن ونىڭ قۇرىلتايشى قۇجاتى – بۇۇ جارعىسىنىڭ باسقا تاريحي جاعدايدا, ينتەرنەت, جاساندى ينتەللەكت, گەندەرلٸك جەنە كليماتتىق كٷن تەرتٸبٸ بولماعان كەزەڭدە جاسالعانىنا توقتالدى.
«وسى كٷردەلٸ جاڭا تاريحي سىن-قاتەرلەر مەن كٷردەلٸ شىندىقتى ەسكەرە وتىرىپ, ورتا دەرجاۆالاردىڭ رٶلٸ تەك ارتا تٷسەدٸ. بۇل نەگٸزٸنەن ورتا دەرجاۆالاردىڭ ٷلكەن جەنە كٸشٸ دەرجاۆالار اراسىنداعى سىندارلى ارالاسۋ جەنە اربيتراج ارقىلى ٶز اگەنتتٸكتەرٸن كەڭەيتۋٸمەن بايلانىستى», — دەپ اتاپ كٶرسەتتٸ دجوشۋا لينكولن.
قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتٸك كەڭەسٸ دامۋ زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ەۋروپالىق جەنە ازييالىق ەلەۋمەتتٸك دامۋ ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي كەڭەسٸنٸڭ جەتەكشٸسٸ لي يۋنچۋان قازٸرگٸ تاڭدا بٸز كۋە بولىپ وتىرعان بٸرپوليارلىق ەلەمنەن كٶپپوليارلى ەلەمگە ٶتۋ بەلگٸسٸزدٸك پەن قاراما-قايشىلىققا تولى قيىن پروتسەسس دەگەن پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
«دەگەنمەن, ىنتىماقتاستىق كٶپپوليارلى ەلەمنٸڭ ەڭ ماڭىزدى سيپاتىنا اينالۋى كەرەك. ول حالىقارالىق قۇقىقتىڭ ٸرگەلٸ قاعيداتتارىن, بٸرٸنشٸ كەزەكتە بۇۇ جارعىسىن ۇستانۋدى جەنە ٸرٸ دەرجاۆالاردىڭ بەيبٸتشٸلٸكتٸ ساقتاۋ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ٶز موينىنا الۋىن تالاپ ەتەدٸ. بٸزدە شىۇ جەنە ورتالىق ازييا + قىتاي مەحانيزمٸ تٷرٸندەگٸ جاقسى ٷلگٸلەر قازٸردٸڭ ٶزٸندە بار», — دەدٸ لي يۋنچۋان.
Borderless Consulting Group نەگٸزٸن قالاۋشى جەنە باسقارۋشى ديرەكتورى چارلز ماكلين ٶز سٶزٸندە كونسترۋكتيۆتٸ كٷن تەرتٸبٸن جەنە حالىقارالىق كٶپجاقتى ينستيتۋتتار جٷيەسٸن تيٸمدٸ رەفورمالاۋدى ۇسىنۋعا دەل ورتا دەرجاۆالار قابٸلەتتٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ:
«بٸزدٸڭ نازارىمىز ۇلى دەرجاۆالارعا جەنە ولاردىڭ اراسىنداعى قاراما-قايشىلىقتىڭ ەرتٷرلٸ كەزەڭدەرٸنە قاراماستان, دەل ورتا دەرجاۆالار ٶزدەرٸنٸڭ كٷن تەرتٸبٸن ٸلگەرٸلەتۋگە, اگەنت رەتٸندە جەنە حالىقارالىق جٷيەدە تەڭەستٸرۋشٸ رەتٸندە ەرەكەت ەتۋگە بارعان سايىن قابٸلەتتٸ بولىپ كەلەدٸ. قازاقستاننىڭ ورتا دەرجاۆا رەتٸندەگٸ كٶتەرٸلۋٸ جەنە قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ مەرەيتويلىق سەسسيياسىندا سٶيلەگەن سٶزٸندە ورتا دەرجاۆالار توبىنىڭ بۇل ەرەكەتٸنٸڭ بارلىعى ايقىن. مىسالى, قازٸرگٸ ەلەمدە بولىپ جاتقان نەگٸزگٸ ٶزگەرٸستەردٸ ەسكەرە وتىرىپ, كٶپجاقتى ينستيتۋتتار جٷيەسٸن ٸس جٷزٸندە رەفورمالاۋ», — دەپ قورىتىندىلادى چارلز ماكلين تالقىلاۋدى.
15-16 قازاندا Astana Think Tank Forum 2025 ٶز جۇمىسىن جالعاستىردى. بيىلعى فورۋم اياسىندا ٶتەتٸن توعىز تاقىرىپتىق سەسسييادا ەلەمدٸك ساياسات پەن حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارى تالقىلانادى. اتاپ ايتقاندا, جەتەكشٸ دەرجاۆالار اراسىنداعى بەسەكەلەستٸك جاعدايىندا كٶپجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ بولاشاعى, قاۋٸپسٸزدٸك ارحيتەكتۋراسىنىڭ ترانسفورماتسيياسى, يادرولىق قارۋسىزدانۋ جەنە تاراتپاۋ مەسەلەلەرٸ, سونداي-اق اۋعانستان فاكتورىنىڭ ورتالىق ازييا ايماعىنا ىقپالى قاراستىرىلادى.
سونىمەن قاتار فورۋم باعدارلاماسىندا جاھاندىق نارىقتاردىڭ فراگمەنتاتسيياسى جاعدايىنداعى ينۆەستيتسييالار, ەۋرازيياداعى ساۋدا جەنە كٶلٸك دەلٸزدەرٸن دامىتۋ, جاساندى ينتەللەكت پەن وعان بايلانىستى ەتيكالىق ديلەممالار, كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ مەن سۋ تاپشىلىعىنىڭ دەموگرافييالىق جەنە كٶشٸ-قون پروتسەستەرٸنە ەسەرٸ سەكٸلدٸ تاقىرىپتار قامتىلعان.
Astana Think Tank Forum زەرتتەۋشٸلەر, ساراپشىلار, حالىقارالىق ۇيىمدار, ٷكٸمەت جەنە ٸسكەر ورتا ٶكٸلدەرٸ اراسىنداعى اشىق ەرٸ سىندارلى ديالوگتى دامىتۋعا باعىتتالعان. فورۋم شەڭبەرٸندە ەلەمدەگٸ تۇراقتىلىق پەن سەنٸمدٸ ارتتىرۋعا, سونداي-اق قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قاتىناستارداعى سەرٸكتەستٸك پەن جاۋاپكەرشٸلٸككە نەگٸزدەلگەن «ورتا دەرجاۆالار» قاتارىنىڭ بەلسەندٸ مٷشەسٸ رەتٸندەگٸ ۇستانىمىن نىعايتۋعا باعىتتالعان ۇسىنىمدار ەزٸرلەنەدٸ.
