2025 jylǵy 15 qazanda Astanada Astana Think Tank Forum 2025 óz jumysyn bastady. Biylǵy forýmnyń taqyryby – Poliarizatsiiadan seriktestikke: halyqaralyq júiege degen senimdi qalpyna keltirý, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Astana International Forum (AIF) aiasynda ótetin is-sharanyń uiymdastyrýshysy – Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti janyndaǵy Qazaqstan strategiialyq zertteýler institýtynyń (QSZI). Forýmǵa álemniń 20 elinen 40-qa jýyq sheteldik sarapshy, jetekshi «aqyl-oi ortalyqtarynyń» basshylary men zertteýshiler, halyqaralyq jáne akademiialyq sarapshylar qatysýda.
Birinshi Astana Think Tank Forum 2024 jyly ótip, ózgerip jatqan jahandyq tártiptegi orta derjavalardyń róline arnaldy. Sol ýaqyttan beri forým halyqaralyq kún tártibindegi ózekti máselelerdi talqylaýǵa arnalǵan bedeldi jahandyq saraptamalyq alań retinde tanyldy.
Forýmǵa qatysýshylar aldynda alǵysóz sóilegen Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń keńesshisi Maǵzum Myrzaǵaliev forýmnyń kún tártibinde jahandyq basqarý reformasy men birpoliarlyq dáýiriniń aiaqtalýynan bastap iadrolyq syn-qaterlerge, jasandy intellekttiń damýyna, klimat, sý resýrstary jáne demografiia arasyndaǵy ózara bailanystar siiaqty zamanaýi halyqaralyq qatynastar júiesiniń tolyq kúrdeliligin tanytatynyna toqtaldy.
«Qazaqstan senim – beibitshiliktiń irge tasy, al dialog – belgisizdik arqyly ótetin eń senimdi jol ekenine senimdi. Memleket basshysy Qasym—Jomart Toqaevtyń kóregendigin basshylyqqa ala otyryp, elimiz beibitshilik, senim jáne jaýapty diplomatiia qundylyqtaryn dáiekti túrde qoldaidy», – dedi Maǵzum Myrzaǵaliev.
Forýmdy ashqan QR Prezidenti janyndaǵy QSZI direktory Jandos Shaimardanov Astana Think Tank Forum senimge, ashyq pikirtalasqa jáne praktikalyq sheshimderge umtylýǵa negizdelgen alań ekenin atap ótti.
«Bizdiń maqsatymyz – deklaratsiialar aiasynan shyǵyp, praktikalyq sheshimder tabý jáne bolashaqqa ortaq kózqarasty qalyptastyrý. Bul turǵyda saraptama ortalyqtary sheshýshi ról atqarady. Olar bilim men sheshim qabyldaý, taldaý men áreket arasyndaǵy kópir qyzmetin atqarady. Halyqaralyq júiedegi belgisizdik pen bytyrańqylyq dáýirinde ǵylymi-zertteý institýttarynyń jumysy erekshe mańyzǵa ie. Olar qoǵamǵa bolashaqty túsinýge kómektesedi – úderisterdi túisiný, sheshimderdi tabýǵa, dialogqa senim ornatady», — dep senim bildirdi QSZI direktory.
Astana Think Tank Forum 2025 birinshi sessiiasy «Kópjaqtylyqtyń jańa betburysy: bólshektelgen əlemdegi jahandyq basqarýdy reformalaý» taqyrybyna arnaldy. Sessiiaǵa BUU-nyń Qazaqstandaǵy turaqty úilestirýshisi Sarango Radnaragka moderatorlyq etti. Qatysýshylar halyqaralyq institýttardyń qazirgi jaǵdaiyn talqylap, halyqaralyq qaýymdastyqtyń ósip kele jatqan poliarizatsiiasy men bólshektenýi jaǵdaiynda ózara is-qimyldyń jańa formattaryn izdeýge nazar aýdardy.
Talqylaý barysynda transformatsiianyń ortalyq elementi HHI ǵasyrdaǵy qaýipsizdikti, turaqtylyqty, ádilettilikti jáne halyqaralyq tártiptiń tiimdiligin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan BUU jáne basqa da kópjaqty institýttardyń róli men qurylymyn qaita qaraý ideiasy birneshe ret kóterildi.
Osy turǵyda Qazaqstan Respýblikasy Syrtqy ister ministriniń birinshi orynbasary Erjan Ashyqbaev óz sózinde orta derjavalardyń róli artyp kele jatqanynan bastady.
«Búgingi tańda «syndarly konsensýsty» qurý jáne kópjaqtylyqty nyǵaitý erekshe mańyzdy, óitkeni turaqty jáne ádil álemdik tártipti qoldaýǵa jaýapkershilik memleketterdiń keń aýqymyna júkteledi. Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyń aitýynsha, orta derjavalar óz aimaqtarynda jáne odan tys jerlerde turaqtylyqty, beibitshilik pen damýdy qamtamasyz etetin negizgi sýbektiler retinde kóbirek áreket etýde. Olar jahandyq oiynshylardyń múddeleri toǵysatyn baǵyttar boiynsha óz jerinde dialog alańyn usynady», — dep túsindirdi Erjan Ashyqbaev.
Iran Islam Respýblikasy Syrtqy ister ministriniń orynbasary, Syrtqy ister ministrligi Saiasi jáne halyqaralyq zertteýler institýtynyń prezidenti Said Hatibzade óz kezeginde halyqaralyq quqyqtyń negizi jáne memleketter arasyndaǵy keń konsensýs retinde qyzmet etetin BUU Jarǵysynyń qaǵidattaryn qatań saqtaý arqyly ǵana turaqty beibitshilik múmkin bolatynyn basa aitty.
Sessiianyń taǵy bir qatysýshysy, Fletcher mektebiniń Halyqaralyq quqyq jáne basqarý ortalyǵynyń (Tafts ýniversiteti) aǵa ǵylymi qyzmetkeri jáne Oksford ýniversitetiniń Kellogg kolledjiniń shaqyrýshy qyzmetkeri Djoshýa Linkoln qazirgi kópjaqty institýttar júiesi men onyń quryltaishy qujaty – BUU Jarǵysynyń basqa tarihi jaǵdaida, internet, jasandy intellekt, genderlik jáne klimattyq kún tártibi bolmaǵan kezeńde jasalǵanyna toqtaldy.
«Osy kúrdeli jańa tarihi syn-qaterler men kúrdeli shyndyqty eskere otyryp, orta derjavalardyń róli tek arta túsedi. Bul negizinen orta derjavalardyń úlken jáne kishi derjavalar arasyndaǵy syndarly aralasý jáne arbitraj arqyly óz agenttikterin keńeitýimen bailanysty», — dep atap kórsetti Djoshýa Linkoln.
Qytai Halyq Respýblikasy Memlekettik keńesi Damý zertteý ortalyǵynyń Eýropalyq jáne Aziialyq áleýmettik damý institýtynyń ǵylymi keńesiniń jetekshisi Li Iýnchýan qazirgi tańda biz kýá bolyp otyrǵan birpoliarlyq álemnen kóppoliarly álemge ótý belgisizdik pen qarama-qaishylyqqa toly qiyn protsess degen pikir bildirdi.
«Degenmen, yntymaqtastyq kóppoliarly álemniń eń mańyzdy sipatyna ainalýy kerek. Ol halyqaralyq quqyqtyń irgeli qaǵidattaryn, birinshi kezekte BUU Jarǵysyn ustanýdy jáne iri derjavalardyń beibitshilikti saqtaý jaýapkershiligin óz moinyna alýyn talap etedi. Bizde ShYU jáne Ortalyq Aziia + Qytai mehanizmi túrindegi jaqsy úlgiler qazirdiń ózinde bar», — dedi Li Iýnchýan.
Borderless Consulting Group negizin qalaýshy jáne basqarýshy direktory Charlz Maklin óz sózinde konstrýktivti kún tártibin jáne halyqaralyq kópjaqty institýttar júiesin tiimdi reformalaýdy usynýǵa dál orta derjavalar qabiletti ekenin atap ótti:
«Bizdiń nazarymyz uly derjavalarǵa jáne olardyń arasyndaǵy qarama-qaishylyqtyń ártúrli kezeńderine qaramastan, dál orta derjavalar ózderiniń kún tártibin ilgeriletýge, agent retinde jáne halyqaralyq júiede teńestirýshi retinde áreket etýge barǵan saiyn qabiletti bolyp keledi. Qazaqstannyń orta derjava retindegi kóterilýi jáne Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyń BUU Bas Assambleiasynyń mereitoilyq sessiiasynda sóilegen sózinde orta derjavalar tobynyń bul áreketiniń barlyǵy aiqyn. Mysaly, qazirgi álemde bolyp jatqan negizgi ózgeristerdi eskere otyryp, kópjaqty institýttar júiesin is júzinde reformalaý», — dep qorytyndylady Charlz Maklin talqylaýdy.
15-16 qazanda Astana Think Tank Forum 2025 óz jumysyn jalǵastyrdy. Biylǵy forým aiasynda ótetin toǵyz taqyryptyq sessiiada álemdik saiasat pen halyqaralyq qatynastardyń negizgi baǵyttary talqylanady. Atap aitqanda, jetekshi derjavalar arasyndaǵy básekelestik jaǵdaiynda kópjaqty yntymaqtastyqtyń bolashaǵy, qaýipsizdik arhitektýrasynyń transformatsiiasy, iadrolyq qarýsyzdaný jáne taratpaý máseleleri, sondai-aq Aýǵanstan faktorynyń Ortalyq Aziia aimaǵyna yqpaly qarastyrylady.
Sonymen qatar forým baǵdarlamasynda jahandyq naryqtardyń fragmentatsiiasy jaǵdaiyndaǵy investitsiialar, Eýraziiadaǵy saýda jáne kólik dálizderin damytý, jasandy intellekt pen oǵan bailanysty etikalyq dilemmalar, klimattyń ózgerýi men sý tapshylyǵynyń demografiialyq jáne kóshi-qon protsesterine áseri sekildi taqyryptar qamtylǵan.
Astana Think Tank Forum zertteýshiler, sarapshylar, halyqaralyq uiymdar, úkimet jáne isker orta ókilderi arasyndaǵy ashyq ári syndarly dialogty damytýǵa baǵyttalǵan. Forým sheńberinde álemdegi turaqtylyq pen senimdi arttyrýǵa, sondai-aq Qazaqstannyń halyqaralyq qatynastardaǵy seriktestik pen jaýapkershilikke negizdelgen «orta derjavalar» qatarynyń belsendi múshesi retindegi ustanymyn nyǵaitýǵa baǵyttalǵan usynymdar ázirlenedi.
