Mysaly, búgin ýniversitetimizdiń Sý innovatsiialyq ortalyǵynda Qazaq ulttyq agrarlyq ýniversiteti men Aziia damý banki birlese uiymdastyrǵan «Sý qaýipsizdigi men tiimdiliginiń Qazaqstandaǵy tájiribesi» taqyrybynda Halyqaralyq seminar ótti.
Seminardyń negizgi maqsaty – sý sharýashylyǵyn turaqty damytý men sý resýrstaryn tiimdi paidalaný máselelerin talqylaý. Atalǵan sharaǵa Qazaqstandaǵy Aziia damý bankiniń Turaqty ókili Djovanni Kapannelli, Aziia damý bankiniń sý resýrstarynyń bas mamany Iasmin Siddiki, Aziia damý bankiniń Turaqty damý jáne klimattyq ózgerýi bóliminiń aǵa mamany Mihiel J.de Liister, sharany uiymdastyrýshylardyń biri – QazUAÝ janyndaǵy Agritech Hub Kazakhstan bas direktory Marat Beksultanov jáne Eýropa, Orta Aziia jáne TMD elderiniń sý sharýashylyǵy boiynsha ǵylymi-zertteý ortalyqtarynyń ǵalymdary, Iýneksko ókilderi, bilikti mamandar men kásipkerler qatysty.
Mańyzdy kezdesýdi Qazaq ulttyq agrarlyq ýniversitetiniń rektory, QR UǴA vitse-prezidenti, akademik Tilektes Espolov ashyp, seminarǵa qatysýshy, baiandama jasaýshy áriptesterin, ǵalymdardy tanystyryp ótip, búgingi jiynnyń taqyryby, mańyzy, osy maqsatta atqarylyp jatqan jumystar jaiyn baiandady.
Odan keiin Aziia damý bankiniń Turaqty ókili Djovanni Kapannelli myrza sóz alyp, biylǵy jyldan bastap Aziia damý bankiniń jańa strategiiasyn damytý qolǵa alynǵanyn, ADB aimaqtardaǵy jumystary aýyl sharýashylyǵy, shaǵyn jáne orta biznes, sý resýrstaryn basqarý jáne bilim berý salalary boiynsha qarqyndy júrip jatqanyn, osy joba aiasynda infrastrýktýrany moderinizatsiialaý, óz biznesterin damytý jáne qajetti sapaly qyzmet kórsetýshilerdi qarjylandyrýlardyń iske asyp jatqanyn atap ótti.
Jalpy seminar 2 sessiia boiynshajúrgizildi. Qazaqstandaǵy sý qaýipsizdigin damytý máselesi boiynsha júrgizilgen I sessiiada sý sharýashylyǵy salasynyń jetekshi ǵalymdary men mamandary sýarýdyń innovatsiialyq tehnologiialaryn paidalaný, birlesken ǵylymi jobalardy iske asyrý, sý sharýashylyǵynyń ekonomikasy jáne ekologiiasy, aýyl sharýashylyǵyn sýmen qamtý jáne jaiylymdardy sýlandyrý boiynsha oilaryn ortaǵa salyp, pikirlerimen bólisip, tájiribe almasty.
Birinshi bolyp baiandamany jaiylymdyq jerlerdi sýary máselesimen 70-inshi jyldan beri ainalysyp kele jatqan bilikti ǵalym, QazUAÝ rektory, UǴA vitse-prezidenti, akademik Tilektes Espolov jasady.
– Eýraziia materiginiń kindiginde ornalasqan Qazaqstan territoriiasy boiynsha álem elderiniń alǵashqy ondyǵyna kiredi jáne ishki qurlyqtyq memleketterdiń eń irisi bolyp sanalady. Jeriniń kólemi jóninen dúniejúzinde 9-oryn alady. Joǵary biologiialyq áleýetke ie, biraq sýmen qamtamasyz etý deńgeii tómen bizdiń elimiz melioratsiia, jaiylymdyq malsharýashylyǵy, sý resýrstaryn basqarý salasyndaǵy keń aýqymdy zertteýler úshin eksperimenttik alańǵa ainalyp otyr. Elimizde 185,5 mln. gektar jaiylymdyq jer bar. Onyń 81,2 mln. gektary qoldanystaǵy jer bolsa, 76,8 mln. gektary memlekettik qordaǵy jaiylymdar. Búgingi tańda sýlandyrylmaǵan aýmaqty qosa eseptegende 1 gektar jaiylymdyq jerdiń ónimdiligi 250 azyqtyq birlikten aspaidy. Bul jerlerde maldy shamadan tys jaiýdyń saldarynan 27,1 mln. gektar jer degradatsiiaǵa ushyraidy, – degen Tilektes Isabaiuly budan ózge jaiylymdyq jerlerdiń degradatsiiasy, iri qara maldy azyqpen qamtamasyz etý, jaiylymdyq sýmen qamtý máseleleri, otarly-jaiylymdyq mal sharýashylyǵyn basqarýdyń ǵylymi negizin qurastyrý, gis-tehnologiialar, Qazaqstannyń jaiylymdyq jerleriniń geoportalyn jasaý siiaqty taqyryptar tóńireginde baiandama jasap, Qazaqstannyń jaiylymdyq, qorektik resýrstaryna, sý tartqyshtar men jaiylymdyq qudyqtardyń jai-kúiine baǵa berdi.
Sonymen qatar, jalpy Aziiany sýmen qamtý máselesi tóńireginde sóz alǵan Aziia damý bankiniń sý resýrstarynyń bas mamany Iasmin SiddikiAziia damý banki jáne sý sektory, sý sektorynyń Aziiadaǵy damý perspektivalary, Ortalyq Aziiadaǵy sý qaýipsizdigi, ony damytý úshin qajet bilim men innovatsiialar, Aziia damý bankiniń sý sektoryna quiǵan investitsiialar kólemi, banktiń jobalary, ǵylymi-praktikalyq jumystary týraly atap ótti.
«Aýyl sharýashylyǵy sý resýrstarynyń óte kóp paiyzyn qoldanady. Jalpy, sý resýrstaryn esepke alyp, qansha sý bar ekenin, kim jáne qalai paidalanyp otyrǵanyn bilip otyrý kerek», – dedi, Sebebi 2050 jyly Aziia halqy 5,2 mlrd adamǵa jetip, taza aýyz sý jetispeýshiligi bolýy múmkin.
Seminardyń II sessiiasy sý resýrstaryn tiimdi basqarý úshin spýtnik arqyly qashyqtyqtan baqylaý tehnologiialaryna arnaldy.
Alǵash bolyp sóz alǵan Delfte sý bilimi institýtynyń (Niderlandy) sý resýrstary jahandyq esebiniń professory Vim Bastaisen:
«Qashyqtyqtan baqylaý ósimdik sharýashylyǵy men sýdy tutynýdy janama baqylaýǵa múmkindik beredi. Onyń kómegimen sý ónimdiligi joǵary jáne tómen aimaqtardy, zańsyz sý tutyný kózderin anyqtaýǵa bolady»,-dep, sondai-aq bidai, kúrish, baǵaly daqyldar úshin sý ónimdiliginiń mańyzy, sýdyń, jerdiń ekonomikalyq qaitarymy máselelerine de toqtalyp ótti.
Seminar barysynda «Flyworx» JShS bas direktory Diana Dýshniiazova ushqyssyz basqarylatyn apparat kómegimen sý resýrstarynyń monitoringin jasaý, topyraqtyń jai-kúii, sý resýrstaryn tiimdi paidalaný, qashyqtyqtan baqylaý kezinde alynǵan, sonyń ishinde klimattyq málimetter, osynyń negizinde boljamdy modelderdi qurý máselerine toqtaldy.
Sondai-aq, «Agrobiznes úshin sý resýrstaryn basqarý júiesi» taqyrybynda «Witteven&Boss» kompaniiasynyń bas direktory Krain-de-Brabander, «Sý resýrstaryn basqarý salasynda áriptestik ornatý arqyly tehnologiialar transfertin júzege asyrý» taqyrybynda Agritech Hub Kazakhstan aǵa sarapshysy Aidyn Shagiev baiandama jasady.
QazUAÝ Baspasóz qyzmeti.
Sýretterdi túsirgen M.Botabekov
