Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketter qatary tolyqty. Atalmysh uiymnyń Astanada ótken sammiti barysynda ShYU-ǵa múshe memleketter basshylary Belarýs Respýblikasyn Uiym quramyna qabyldaý jáne oǵan ShYU-ǵa múshe memleket mártebesin berý týraly sheshimge qol qoidy, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Sarapshylardyń paiymdaýynsha, Shanhai yntymaqtastyq uiymyna qyzyǵýshylyq tanytatyn elder kóp. Sebebi bul turaqty ári bolashaǵy bar uiym bolyp tur. Al negizi Shanhai yntyqmaqtastyq uiymynyń hartiiasynda kórsetilgen baǵyt-baǵdarǵa úles qosqysy kelse, bul uiym kez kelgen elge ashyq.
Qazaqstan prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyń aitýynsha, Shanhai yntymaqtastyq uiymy dostyq, tatý kórshilik, teńquqyqtyq jáne ózara qoldaýdyń, iaǵni "shanhai rýhy" negizinde jumys isteitin memleketaralyq qatynastardyń tiimdi tetigine ainalyp otyr.
"ShYU keńistiginde úsh milliardtan astam adam turady. Uiymǵa ekonomikasy asa iri jáne jyldam damyp kele jatqan memleketter kiredi. Álemdik jalpy ishki ónimniń úshten biri osy elderge tiesili. Bul bizdiń Uiymnyń orasan zor áleýeti men jahandyq rólin aiqyn kórsetedi. Múshe memleketterdiń daýsy men múddeleri teń dárejede eskeriletin Shanhai yntymaqtastyq uiymy ózin biregei alań retinde kórsetti. Dál osyndai myzǵymas demokratiialyq negizge súiengen uzaqmerzimdi yntymaqtastyǵymyz jańa mazmunmen tolyǵa túsetinine senimdimin", – dedi Qazaqstan prezidenti ShYU-ǵa múshe memleketter basshylary keńesiniń otyrysynda.
Astanada ótken sammitqa joǵary baǵa bergen sarapshylar, kóptegen el Qazaqstannan úlgi alý kerek ekenin jetkizdi. Atalmysh sammit "ShYU+" formatynda ótti, oǵan 16 eldiń memleket jáne úkimet basshylary qatysty, 33 elden 150 sheteldik buqaralyq aqparat quraldary atynan 700 jýrnalist akkreditatsiiadan ótti.
"ShYU týraly estigende qarapaiym azamattarymyz: "bilik nege bul sharaǵa asa mán berip otyr?", - dep suraq qoiýy múmkin. Birinshiden, Qazaqstan bir jyl boiy Shanhai yntymaqtastyq uiymyna tóraǵalyq etýde. Astanada ótip jatqan uiymǵa múshe-memleket basshylarynyń 24 otyrysy tóraǵalyq merzimge núkte qoiady. "Qazaqstan bir jyl ishinde qandai jumys atqardy?", - degen suraqqa jaýap beredi.
Bir jylda Qazaqstan ShYU-yń ózge halyqaralyq uiymdarmen bailanysyn nyǵaityp, onyń jumysyn jan-jaqty etýge umtyldy. Ásirese BUU-men bailanys nyǵaidy. BUU Bas hatshysy Antoniý Gýterrishtiń Astanaǵa kelip, ShYU jiynyna jeke qatysýy Qazaqstannyń jetistigi deýge bolady.
Ekinshiden, ShYU elimizdiń kópjaqty diplomatiiasynyń negizgi baǵyttarynyń biri. Uiym Qytaidyń bastamasymen qurylǵan. Al Beijiń Qazaqstannyń negizgi strategiialyq seriktesiniń biri.Úshinshiden, sońǵy ýaqytta uiymǵa múshe memleket aýmaǵynda terroristik qaýip kúsheidi. Biyl Reseide eki lańkestik oqiǵa oryn aldy. Biylǵy jiynda osy másele qaralyp, shekaraaralyq qaýipterdiń aldyn alýǵa ýaǵdalastyq jasalatyny sózsiz»,- deidi qazaqstandyq saiasattanýshy Perdehan Shámshiev.
Mamandar terrorizm men ekstremizm kún tártibinen túspeitin taqyryp ekenin aitady. Bul barlyq elderde bar másele.
"Terrorizm men ekstremizm barlyq elder úshin árdaiym kún tártibinde bolatyn másele. Máselen, búgin Ortalyq Aziiada salystyrmaly túrde tynysh bolsa, onda men eki jyl burynǵy oqiǵalardy eske túsiretin edim. Nemese Qazaqstan atyshýly lańkestik áreketterge tap bolǵan osy ǵasyrdyń onynshy jylynyń basyn eske túsirýge bolady. Biz Reseige terroristik qaýip tónip turǵanyn kórip otyrmyz. "Krokýstaǵy" oqiǵalar men Daǵystandaǵy teraktiler – osy qaiǵyly oqiǵalardyń barlyǵy halyqaralyq terrorizmmen jalǵyz kúresý jáne ony jeńý múmkin emestigin kórsetedi. Bul áreketterdi úilestirý óte mańyzdy jáne, atap aitqanda, barlaý qyzmetteri lańkestik shabýyldardyń aldyn alý boiynsha kúsh-jigerdi úilestire alýy óte qajet",-dedi Shina Center atty qytaitaný ortalyǵynyń direktory Ádil Káýkenov.
Álemde oryn alyp otyrǵan jaǵdaidy eskere otyryp, sarapshylar Shanhai yntymaqtastyq uiymyna qandai talap qoiylyp otyrǵanyn aitty.
"Astanadaǵy sammit álemdegi buryn-sońdy bolmaǵan ózgerister jaǵdaiynda ótip jatyr. Buryn-sońdy bolmaǵan syn-qaterler men qaqtyǵystar oryn alyp jatyr. Sol sebepten Shanhai yntymaqtastyq uiymy oǵan múshe memleketterdiń beibitshiligi, turaqtylyǵy, damýy men órkendeýi jolynda neǵurlym tiimdi uiymdastyrýshylyq jáne úilestirýshi ról atqarýy kerek jáne atqarýǵa tiis", - dedi buqaralyq quraldaryna bergen suhbatynda Tsinhýa ýniversitetiniń Ulttyq strategiia institýtynyń sarapshysy, "Taihe" analitikalyq institýtynyń aǵa ǵylymi qyzmetkeri Tsian Fen.
Sonymen qatar Tsian Fen ShYU álemdegi eń iri aimaqtyq halyqaralyq uiym ekenin atap ótti. Ol qaýymdastyqtyń kóp jyldar boiy «Shanhai rýhyn» ustanyp kele jatqanyn, halyqaralyq qatynastardy demokratiialandyrý, kópmádenietti tózimdilik tujyrymdamalary men qaǵidattaryn ustanatynyn jáne «teoriialyq jáne praktikalyq turǵydan halyqaralyq uiymdardaǵy innovatsiialyq úderisterge yqpal etetinin» eske saldy.
Óz kezeginde Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń 24 sammitiń uiymdastyryp otyrǵan Qazaqstannyń basshysy Qasym-Jomart Toqaev bul uiymǵa júktelip otyrǵan jaýapkershilik týraly aitty.
"Búginde álem buryn-sońdy bolmaǵan geosaiasi qaishylyqtar men qaqtyǵystardyń kúsheiýine bailanysty týyndaǵan kúrdeli synaqtarmen betpe-bet kelip otyr. Halyqaralyq qaýipsizdiktiń arhitektýrasyna qaýip tónip tur. Tutas adamzat úshin onyń zardaby aýyr bolýy múmkin. Osyndai syn saǵatta bizge óńirlik jáne jahandyq deńgeidegi ujymdyq kúsh-jiger arqyly beibitshilikti, turaqtylyq pen qaýipsizdikti nyǵaitý úshin orasan zor jaýapkershilik júktelip otyr. Shanhai yntymaqtastyq uiymy óz bedelimen, eleýli ekonomikalyq jáne adami resýrstarymen turaqty damý maqsattaryna qol jetkizip, zamanaýi syn-qaterlerdi eńserý úshin tiimdi sheshimder ázirlei alady. Qazaqstannyń ShYU-ǵa tóraǵalyǵy kezinde kótergen "Kópjaqty dialogty nyǵaitý – ornyqty beibitshilik pen damýǵa umtylý" atty urany ortaq missiiamyzdyń mán-mańyzyn aiqyn kórsetedi", – dedi Qazaqstan prezidenti Qasym-Jomart Toqaev.
Mamandardyń aitýynsha, qazirgi álemdegi geosaiasi týrbýlenttilik jaǵdaiynda halyqaralyq uiymdarǵa suranys artyp otyr. Sol sebepten de bul uiymǵa múshe bolǵysy keletinder bar.
"Shanhai yntymaqtastyq uiymy infraqurylym, energetika jáne logistika salalaryndaǵy jobalardy qamtityn saýda-ekonomikalyq yntymaqtastyqqa járdemdesedi. Mysaly, Qazaqstan Qytaidy, Ortalyq Aziiany jáne Eýropany óz aýmaǵy arqyly ótetin qurlyq joldary arqyly bailanystyratyn «Bir beldeý, bir jol» siiaqty bastamalardaǵy negizgi kólik-logistikalyq habtardyń biri bolyp tabylady. Sondai-aq ShYU aiasynda qatysýshy elder arasynda mádeni bailanystar damyp, bilim almasý men birlesken ǵylymi jobalardy damytýǵa múmkindikter qarastyrylǵan.Aita ketý kerek, qazirgi zamanǵy geosaiasi týrbýlenttilik jaǵdaiynda qaýipsizdik, ekinshi jaǵynan, ekonomikalyq yntymaqtastyq salasynda belgili bir preferentsiialardy qamtamasyz ete alatyn halyqaralyq deńgeidegi uiymdarǵa suranys artyp keledi. Bul, árine, óte mańyzdy jáne qajet. Sondyqtan uiym keńeiip keledi, ásirese ShYU-da qarjylyq qurylymdar men tolyqqandy jobalardy qurý múmkindigi bar. Al uiymǵa degen qyzyǵýshylyq óte kóp",- deidi Shina Center atty qytaitaný ortalyǵynyń direktory Ádil Káýkenov.
