Bergei – «Ryjyi Almaz» emes
Shyny kerek, Bergei Rysqaliev úlken saiasatta munaily óńirdiń ákimi bolǵannan keiin tanyla bastady. Oǵan deiin ol respýblikalyq deńgeidegi saiasatker retinde eshkimniń nazaryna ilikken joq.
Tipti, anyǵyraq aitsaq, Bergei Rysqaliev isti bolǵannan keiin jalpaq jurtqa tanyla bastady. Eger ol jemqorlyqpen isti bolmaǵanda kóp ákimderdiń biri bolyp, saiasat sahnasynda júre berer edi.
Ol ákim bolmai turǵanda, isker kásipker retinde Batys óńirde ábden tanylǵany belgili. Aitpaqshy, bizder Bergei Rysqalievti eske alǵanda toqsanynshy jyldardaǵy qylmystyq toptardyń serkeleri kóz aldymyzǵa elesteitini jasyryn emes. Óitkeni onymen jaqyn júrip, aralasqan aqyn-jazýshylar onyń Batystaǵy bedelin asyryp, ásireli áńgimelerin aitqanda, kóz aldymyzǵa Bergei men «Ryjyi Almaz» qatar elesteitin.
Qalai desekte, 90-jyldary biznes bastaǵan azamattardyń qylmystyq toptarmen jii joly túiiskeni anyq. Árkim óz biznesin ózi qorǵaýy kerek edi. Óitkeni ol kezde Úkimettiń ózgeniń dúniesin qorǵaityndai shamasy bolmady. Sondyqtan sol kezdegi talai kásipkerler qylmystyq toptarmen tonnyń ishki baýyndai aralasqany jasyryn emes. Osy rette Bergei Rysqalievtiń qylmystyq toptarmen bailanysyn betterine salyq qylyp basýdyń qajeti joq.
Mýsinniń shákirti
Árine, mundai bas ainaldyratyn karera jasap, tabysty kásipker atanýda oǵan ainalasyndaǵy qoldaýshylar airyqsha yqpal etkeni anyq.
Bilikti kásipker retinde tanylǵan Bergei Rysqalievtiń saiasattaǵy mansabynyń ósýine Aslan Mýsinniń airyqsha yqpal etkenin bárimiz bilemiz. Batystyń ashsa alqanynda, jumsa judyryǵynda ustaǵan Aslan Esbolaiuly bolmaǵanda Bergeidiń ákim bolýy ekitalai edi. Kerek deseńiz, Batystaǵy Bergei syndy biraz jigittiń biznes pen biliktiń shyńyna shyǵýyna Mýsin airyqsha qamqorlyq tanytty dep aitýǵa bolady.
Aǵaiyndy Rysqalievterdiń óli-tirisin bir bilse, Qazaqstandaǵy jaǵdaidy Eýropanyń tórinen baqylaityn Aslan Mýsin bilýi tiis. Biraq Keńestik júie kezinde tálim alyp, biliktiń olimpine kóterilgen Aslan Esbolaiuly qashanda syrǵa berik jan ekenin bilemiz.
Ol – jas saiasatkerler siiaqty bilikpen bet jyrtysyp, Batysqa bas saýǵalaityn jandardyń qataryna jatpaidy. Ol – demokratiiany qalqan etip, ashyq maidanǵan shyqpaidy. Tasada jatyp, óziniń ýaqytyn kútedi. Biraq onyń kútken oraily sáti bolyp-bolmaityny biz turmaq ózi de bilmeýi múmkin. Sondyqtan ol «Rysqalievterge qatysty qupiiany jaiyp salady» dep úmittenýdiń qajeti joq.
Tiri me, óli me?
Bastapqy áńgimemizge qaita oralsaq. Sonymen aǵaiyndy Rysqalievter óli me, tiri me? Biliktiń áreketin ańdasaq, aǵaiyndylar bul dúniede joq sekildi.
Eger olar shetelge qashsa, osy ýaqytqa deiin Muhtar Ábliazov, Viktor Hrapýnov syndy shań berip, tirshilik nyshanyn bildirer edi ǵoi.
Iá, Bergei Rysqalievtiń Muhtar Ábliazov siiaqty úlken saiasatta oiyn júrgizip, Aqordaǵa ses kórsetetindei jeke maqsaty bolǵan joq. Ol atynan at úrketindei qylmystyq top quryp, bizneste mys-mys aqsha tapsa, bilikke eshqashan saiasi ambitsiiasyn kórsetpedi. Onyń osy bir áreketi «aǵaiyndylar tiri» degen jalǵyz boljamǵa negiz bolatyny anyq.
Aitpaqshy, Eýropadan Qazaqstandaǵy saiasi jaǵdailarǵa dúrbi salyp, óziniń oiyn aitatyn marqum Rahat Áliev 2014 jyly kózi tirisinde aǵaiyndy Rysqalievter «bul dúniede joq» dep boljaman aityp, bul iske bilikti kinálaǵany esimizde.
Eldegi jaǵdaidy bir kisidei biletin adamnyń bul sózinen keiin aǵaiyndy Rysqalievter tiri degenge sena almaisyń. Jel soqpasa, shóptiń basy qimyldamasy anyq.
Memlekettiń 71 milliard teńgeden astam qarjysyn qoldy qylǵan adam eshqashan suraýsyz ketpeitini anyq. Eger aǵaiyndylar shekara asyp, Eýropanyń bir memleketin panalap júrse, muny qaýipsizdiń qyzmeti bilse kerek edi. Mundai jaǵdaida bilik Interpolǵa saýyn aityp, aǵaiyndy Rysqalievterdi izdeýde júrgen kóp sheneýnikterdiń qataryna qosar edi ǵoi. Biraq Interpoldyń tiziminde Rysqalievter esimi joq. Soǵan qaraǵanda bizdiń bilik oryndary «ólgen» adamdy izdep, bas aýyrtýdy jón sanamaǵan syńaily.
Osy bir jaittardy saraptai alatyn adamǵa «aǵaiyndy Rysqalievter jer basyp júr» dep aityp sendire almasyń anyq.
Jańaózen...
Kópshilik aǵaiyndy Rysqalievterdiń isi men Jańaózen oqiǵasyn jii bailanystyrady. Shyndyǵynda, bul jerden qandaida bir logikalyq bailanysty baiqaý qiyn.
Saiasi ortada eshqandai saiasi ambitsiiasyn kórsetpegen Bergei Rysqalievtiń kórshi oblystyń aýmaǵynda «búlik» shyǵarýǵa árekettenýi bul – qaterge bas tigý edi. Mundai oqiǵalardyń sońy memlekettik tóńkeriske alyp keletini belgili. Muny Bergei bilmedi deimisiz? Biledi. Sondyqtan onyń bul iske táýekel etýi (joǵarydaǵylar tapsyrsa da) ekitalai dúnie edi.
Shyndyǵynda Jańaózen oqiǵasynyń tutanýyna áleýmettik teńsizdik sebep bolǵanyn moiyndaýymyz kerek. Kezinde Timýr Qulybaev Jańaózendegi tolqýlar oralmandardyń kesirinen oryn aldy dep aityp, artynsha tilin tistei qoiǵany esimizde. Keiinnen bul iske Bergeidiń qatysy bar ekeni jaiyndaǵy qaýeset el ishine tarap ketti.
Barlyq bylyqty Bergeige artyp, saiasat sahnasyn tazartýǵa kúsh salǵan toptardyń áreketinen taǵy da aǵaiyndylardyń mert bolǵanynan habar berip turǵandai ma?..
Siz qalai oilaisyz?
Jarbol KENTULY
