Qazaqstannyń taýly óńirleri – Ile Alataýynan bastap Altai men Tian-Shan silemderine deiin – týristik jáne ekonomikalyq turǵydan zor áleýetke ie aimaqtar. Bul – álemdik deńgeidegi resýrs. Munda kóz toimas kórkem tabiǵat, qaitalanbas landshafttar, flora men faýnanyń san alýandyǵy bar. Sonymen qatar bul aimaqtar jyl on eki ai boiy belsendi demalys pen densaýlyqty nyǵaitý úshin taptyrmas múmkindik syilaidy, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Alaida tabiǵattyń osy bir mol jomarttyǵyna qaramastan, elimizdiń taýly óńirleri zamanaýi infraqurylymnyń ótkir tapshylyǵynan zardap shegip otyr. Tabiǵi áleýet pen shynaiy jaǵdai arasyndaǵy osynaý úlken alshaqtyq tek týrizmdi emes, shaǵyn biznes, kólik jáne ekologiia siiaqty ózge de ekonomikalyq salalardyń damýyn tejeitin júieli máselege ainaldy.
Almaty keisi: biikti paidalanbaǵan etektegi qala
Almaty – taýly óńirdiń týristik áleýeti men infraqurylym deńgeii bir-birine sáikes kelmeitinin dáleldeitin naqty mysal. Ile Alataýy – qalanyń eń iri rekreatsiialyq resýrsy, biraq infraqurylym tek jekelegen aýmaqtarda (Medeý men Shymbulaq) shoǵyrlanǵan.
- Arqanjol jumys isteidi
- Qonaq úiler men dámhanalar bar
- Jol salynǵan
Alaida osy shekteýli aýmaqtardan tys jerlerde:
- Belgilengen jaiaý júrginshiler men velosiped marshrýttarynyń tolyq júiesi joq
- Jabdyqtalǵan kórý alańdary, qaýipsiz joldar, baǵyt kórsetkishter jetkiliksiz
- Tanymal marshrýttar boiynda qarapaiym sanitarlyq jaǵdailar (dárethanalar, qoqys konteinerleri) qarastyrylmaǵan
- Qutqarý qyzmetteri men jedel áreket etý pýnktteriniń jumysy shekteýli
Týrister úshin asa qyzyq, biraq az tanymal taýly aimaqtarmen (Alma-Arasan, Túrgen, Býtakovka jáne basqalary) kólik qatynasy nashar.
Nátijesinde, jazda Shymbulaq, demalys kúnderi Kókjailaý adamǵa lyq tolyp, shamadan tys júktemege ushyraidy. Al ózge tamasha oryndar qaraýsyz qalyp, týrizm aǵynyn birkelki bólýge múmkindik berilmei otyr.
Damýdy tejeitin faktorlar
- Keshendi strategiianyń joqtyǵy
Týrizmdi damytýǵa qatysty jekelegen bastamalar men baǵdarlamalar bolǵanymen, búkil el aýmaǵyndaǵy taýly infraqurylymdy qamtityn tutas, biryńǵai damý jospary joq.
- Qarjylandyrýdyń jetkiliksizdigi
Kóptegen infraqurylymdyq jobalar júieli emes, tek núktelik túrde júzege asady. Ekologiialyq soqpaqtar men týristik belgilerdi ornatýǵa biýdjet qarajaty únemi jetpeidi.
- Biryńǵai standarttardyń bolmaýy
Ekologiialyq joldardy, alpinistik bazalar men kempingterdi jabdyqtaýdyń ortaq standarttary bekitilmegen. Saldarynan infraqurylym, tipti bar bolǵan kúnniń ózinde, qaýipsizdik pen jailylyq talaptaryna sai kelmeidi.
- Jeke sektordyń az qatysýy
Jol, kommýnikatsiia siiaqty bazalyq infraqurylymnyń joqtyǵy men biýrokratiialyq qiyndyqtarǵa bailanysty investorlar taýly jobalarǵa qyzyǵýshylyq tanytpaidy. Al negizinde bul salada biznesti turaqty damytýdyń múmkindigi zor.
Ekonomika men ekologiiaǵa áseri
Ekonomikalyq shyǵyn: Qazaqstan ishki jáne syrttan keletin týrizmnen túsetin aitarlyqtai tabysynan aiyrylyp otyr. Infraqurylym durys jolǵa qoiylsa, taýǵa jaqyn óńirlerdiń JIÓ-niń 5–7%-yn qamtamasyz etýge qaýqary jeter edi.
Áleýmettik teńsizdik: taý týrizmi infraqurylymynyń joqtyǵynan qoljetimdi demalys barlyq adamǵa buiyrmai otyr. Kópshilik qaýipsizdigi men jailylyǵy qamtamasyz etilmegen joldarmen júrýge májbúr.
Ekologiialyq qaýipter: arnaiy joldar, sanitarlyq jaǵdai men baqylaý bolmaǵandyqtan, týrister qorshaǵan ortaǵa úlken ziian keltirýde. Nátijesinde – qoqys, ósimdikter men orman jamylǵysynyń búlinýi, sý kózderiniń lastanýy, orman órtteri jiilep barady.
Ne isteý qajet?
- Turaqty taý týrizminiń ulttyq tujyrymdamasyn ázirleý
Bul infraqurylymǵa, ekologiialyq basqarýǵa, aimaqtarǵa bóliniske, júris-turys erejelerine, monitoringke jáne investitsiialyq saiasatqa arnalǵan biryńǵai standarttardy qamtýy tiis.
- Infraqurylymdyq master-jospar
Avstriia, Shveitsariia, Túrkiia, Grýziia siiaqty elderdiń tájiribesin negizge alyp, joldar, soqpaqtar, servistik jáne qaýipsizdik nysandaryn salý men jańǵyrtý boiynsha jol kartasyn jasaý qajet.
- Qoljetimdilikti tsifrlandyrý
Marshrýttardyń tsifrlyq kartalaryn qurý, mobildi qosymshalar arqyly onlain-brondaý, jedel kómek shaqyrý júiesin jasaý, kelýshilerdi esepke alýdy tsifrlandyrý.
- Jeke sektor jáne ÚEU-men seriktestik
Memleket biznesti jáne ekologiialyq uiymdardy jeńildiktermen, kepildiktermen, infraqurylymdyq qoldaýmen jáne erekshe qorǵalatyn tabiǵi aýmaqtarda jumys isteýdiń biryńǵai erejelerimen qamtamasyz etýi kerek.
- Ekologiialyq aǵartý jáne eriktiler qozǵalysy
Halyqpen jáne týristermen júieli jumys júrgizý mańyzdy: aqparattyq kampaniialar, ekologiialyq eriktilerdi qoldaý, jergilikti qaýymdastyqtardy osy iske tartý.
Qazaqstan taýlary – jai ǵana kórkem landshaft emes. Bul – ulttyń densaýlyǵyn nyǵaitýǵa sep bolatyn, turaqty damý men tabys kózin qamtamasyz ete alatyn ulttyq resýrs, erekshe bailyq.
Alaida osy aimaqtardaǵy infraqurylym fragmentti, júiesiz ári qaýipsiz bolmai turǵanda, biz tek ekonomikalyq múmkindikterden aiyrylyp qana qoimai, tabiǵatqa orny tolmas ziian keltirý qaýpimen de betpe-bet kelemiz.
Qazirgi zamanda qaýipsiz ári ekologiialyq taza taý infraqurylymyn qurý – jai ǵana mindet emes, Qazaqstannyń Ortalyq Aziiadaǵy týrizm habyna ainalýy úshin qajettilikke ainalyp otyr.
