Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev sońǵy tórt jylda elimizde kóleńkeli ekonomikanyń úlesi aitarlyqtai azaiǵanyn aitady. Naqtyraq aitsaq, 2019 jyly jalpy ishki ónimdegi (JIÓ) kóleńkeli ekonomika deńgeii 23 paiyz bolsa, qazir bul kórsetkish 16 paiyzǵa deiin tómendegen. Halyqaralyq sarapshylar da Qazaqstandaǵy kóleńkeli ekonomika deńgeii resmi esepterden de tómen ekenin aitady, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Prezident 2021 jyly kóleńkeli ekonomikanyń kólemin 2025 jylǵa qarai 15 paiyzǵa deiin túsirýdi tapsyrǵan edi. Osy tapsyrmany oryndaý úshin arnaiy is-sharalar jospary ázirlengen bolatyn. Jospar boiynsha, kóleńkeli ekonomika kólemi 2023 jyly – 18,2%, 2024 jyly – 16,6%, al 2025 jyly 15%-dan aspaýy tiis bola-tuǵyn.
Bul mindetti oryndaý úshin eldegi qarjylyq operatsiialardy baqylaý kúsheitildi. Mysaly, qyrkúiekten bastap mobildi aýdarymdardy tekserý kúsheitilmek. Jańa erejege sáikes, úsh ai ishinde shotqa túsetin qarjy kólemi 1 million teńgeden asqan jaǵdaida, qarjynyń shyǵý tegi men maqsaty anyqtalady. Kásipkerlerdiń "mobildi tólemderdi negizdeý qiyn" degen shaǵymdaryna jaýap bergen Qarjy ministrligi, bul ózgeristiń negizgi maqsaty – kóleńkeli ekonomikany azaitý ekenin, sondyqtan adal salyq tóleýshilerge alańdaýǵa negiz joq ekenin málimdedi.
Ulttyq statistika biýrosynyń deregi boiynsha, 2021 jyly Qazaqstanda kóleńkeli ekonomikanyń kólemi JIÓ-niń 19,75%-yn qurasa, 2023 jyly 17,58%-ǵa deiin azaiǵan. Bul jospardaǵy kórsetkishten de tómen bolyp otyr.
Ranking.kz halyqaralyq sarapshylar Qazaqstandaǵy kóleńkeli ekonomika deńgeii resmi esepterden de tómen dep sanaitynyn jazady. Máselen, Ernst & Young (EY) konsalting kompaniiasynyń 2025 jylǵy naýryzdaǵy esebine sáikes, Qazaqstandaǵy kóleńkeli ekonomikanyń deńgeii 2023 jyly JIÓ-niń 11,2%-yn ǵana quraǵan.
"Salystyrý úshin aita ketsek, álem boiynsha ortasha kórsetkish – 11,8%. Ásirese, tabysy tómen elderde kóleńkeli ekonomikanyń úlesi óte joǵary. Máselen, Serra-Leonede bul kórsetkish 64,5%, Nigerde – 56,3%, Nepalda – 51%-ǵa jetedi. Al ekonomikasy damyǵan elderde kerisinshe óte tómen. Birikken Arab Ámirlikterinde – 2,1%, Katarda – 2,2%. Ortalyq Aziia men Eýraziialyq ekonomikalyq odaq elderiniń arasynda Qazaqstannyń kórsetkishi eń tómen bolyp otyr (11,2%). EY esebine sáikes, Reseide kóleńkeli ekonomikanyń úlesi – 13,1%, Belarýste – 18,3%, Armeniiada – 18,9%, Túrkimenstanda – 19,7%, Ózbekstanda – 24,4%. Eń joǵary kórsetkish – Tájikstanda (shamamen 33%)", - deidi Ranking.kz sarapshylary.
Jalpy alǵanda, álemdegi kóleńkeli ekonomika kólemi 12,5 trln dollardy quraidy. Absoliýtti kólem boiynsha Qytai kósh bastap tur. Qytaidaǵy kóleńkeli ekonomikanyń kólemi – 3,6 trln dollar nemese eldiń JIÓ-niń 20%-y.
Absoliýtti kólem boiynsha ekinshi orynda – AQSh. Ondaǵy kóleńkeli ekonomikanyń kólemi – 1,4 trln dollar. AQSh-taǵy kóleńkeli ekonomikanyń úlesi az bolǵanymen (JIÓ-niń 5%-y ǵana), eldiń ekonomikasy úlken bolǵandyqtan, absoliýtti soma óte joǵary bolyp otyr.
Úzdik bestikke Úndistan (931 mlrd dollar), Braziliia (448 mlrd dollar), Indoneziia (326 mlrd dollar) kiredi. Resei bul tizimde toǵyzynshy orynda, kóleńkeli ekonomika kólemi – 265 mlrd dollar. Qazaqstandaǵy absoliýtti kórsetkish – 29,4 mlrd dollar.
Buǵan deiin saitymyzda "Deldaldar ekonomikasy. Qazaqstanda nege túrli shemalar kóp?" degen maqala jariialanǵan bolatyn.
