Qazaqstan Aýǵanstanǵa gýmanitarlyq kómek jóneltip, qiyn sátte baýyrlas elge qol ushyn sozýǵa tyrysty. Kómek kerýenimen birge SayahatTime YouTube arnasynyń jýrnalisteri de bardy. Olar Kabýldaǵy jaǵdaidy kózben kórip, ondaǵy ahýaldy óz arnalarynda baiandady, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Arna júrgizýshileriniń sózinshe, kórshiles elderdegi túsinispeýshilikter men saiasi shielenisterdiń saldarynan Aýǵanstanǵa kún saiyn myńdaǵan bosqyn aǵylyp jatyr. Sonymen birge biyl birneshe ret bolǵan jer silkinisinen 1500-den asa adam qaza taýyp, myńdaǵan turǵyn baspanasyz qalǵan. Osyndai kúrdeli kezeńde Qazaqstan Aýǵanstanǵa gýmanitarlyq júk jóneltti. Ásker ushaǵynda dári-dármek pen meditsinalyq quraldarmen birge 13 qazaq dárigeri de barǵan.
“Bul joly gýmanitarlyq júktiń basym bóligi meditsinalyq baǵytta boldy. Onyń ishinde tósek-oryn, kórpeler, dári-dármek, antibiotikter bar. Úlken júk ushaqqa áreń syidy. Munda bizdi jyly qarsy aldy”, — deidi SayahatTime YouTube arnasynyń jýrnalisteri.
Aýǵan biliginiń alǵysy
Aýǵanstannyń tabiǵi apattarǵa qarsy kúres jónindegi ulttyq basqarmasynyń bólim basshysy Býrhanýddin Han Qazaqstanǵa rizashylyǵyn bildirdi.
“Bul - Qazaqstannyń bizge alǵash kómektesýi emes. Muny óte joǵary baǵalaimyz. Óitkeni eń aýyr kúnderi kómek qolyn sozý jai kúnderdegi qoldaýdan áldeqaida mańyzdy. Qazaqstan halqyna jáne Úkimetine alǵysymyz sheksiz”, — deidi ol.
Bosqyndar lageri
Aqparatqa súiensek, Kabýlda 5 millionǵa jýyq adam turady. Kóshede keptelis kóp, qaiyr suraǵan bala men qart ta jeterlik. Ár buryshta qarýly tálipter kúzette tur.
SayahatTime toby barǵan batys aýdanyndaǵy bosqyndar lageri ahýaldyń qanshalyqty aýyr ekenin kórsetti.
“Lager eldegi ahýaldyń qanshalyqty múshkil ekenin birden ańǵartty. Jalańaiaq júgirgen balalar, bararǵa jer tappaǵan ary-beri sabylǵan qariialarǵa qarap, kózge jas keledi. Kiimderi jupyny, jyly aiaq-kiimderi joq. Jatatyn jerleri de nashar. Tastyń ústine qapshyq tósep qoiǵan. Munyń bári júrekke aýyr tiedi. Dári-dármek joq, tamaq jetkiliksiz. Dáriger az”, — deidi olar.
Aitýlarynsha, bul lagerde júrgender kezinde Iran men Pákistanǵa kóship ketken aýǵanstan azamattary. Aradaǵy túsinispeýshilikke bailanysty kórshi elder olardy jappai shyǵaryp jatyr.
“Munda kúnine 7 myńdai adam kelip túsedi. Barlyq tekserýden ótip, járdemaqy alǵannan keiin týysy barlar týysyna, týysy joqtar óńir-óńirge jiberiledi. Kelip-ketip jatqan avtobýs kóp. Ishi tolǵan adam”, — deidi olar.
Aýǵanstandaǵy BUU Bosqyndar isi jónindegi agenttiginiń ókili Charli Gýdleik biyl Pákistan men Irannan 2,5 myńnan astam adam, al keiingi eki jylda 4 millionnan astam adam qaitarylǵanyn jetkizdi.
“Bul halyqtyń 10%-y. Kelgenderdiń 70%-y — áielder men balalar. Olardyń jańa jaǵdaiǵa beiimdelýi óte qiyn”, — deidi ol.
Qazaqstannyń kómek kórsetýi
QR Aýǵanstandaǵy Tótenshe jáne Ókiletti elshisi Ǵaziz Aqbasov gýmanitarlyq kómektiń sebebin túsindirdi.
“Qazaqstan táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynan beri Aýǵanstanǵa kómektesip kele jatyr. Gýmanitarlyq kómek jiberýdiń eń basty sebebi kórshiles, baýyrlas el bolǵannan keiin qiyndyqty kórip jatqannan keiin bizdiń Úkimet te, halyq ta oǵan qol qýsyryp qarap otyra almaidy. Saiasi jaǵynan 40 jyldan astam ýaqyt Aýǵanstan soǵys ortalyǵy boldy. Sol jaǵdaiǵa qaita tap bolmaý úshin, aýmaqta tynyshtyq-beibit ómir bolýy úshin osy aýmaqtaǵy barlyq memleket bir-birimen tyǵyz qarym-qatynasta bolýy zańdy dep sanaimyn. Sondai-aq oǵan qoldan kelgenshe kómek kórsetýge tyrysyp jatyrmyz”, — dedi ol.
Al elshilik keńesshisi Aiiat Eleýsinov kómektiń naqty qaida jumsalyp jatqanyn atap ótti.
“Jiberilgen kómektiń ár jastyǵy men ár dárisi elshiliktiń baqylaýynda. Onyń jartysy dári-dármek, jartysy lagerge kerek zattar. Balalardyń jaǵdaiy óte aýyr. Kómektiń barlyǵy solarǵa arnalǵan. Ózderińiz oilap kórińizder, jer qandai sýyq. Jerge eshteńe tóselmegen. Kishkentai balalar jalańaiaq júgirip júr. Munyń bári 40 jyldyq soǵystyń saldary”, — deidi ol.
Aitýynsha, bul eldiń halqy óte talantty, alǵyr jáne eńbekqor.
“Bul memlekettiń jaǵdaiy óte jaman. Halqynyń jartysy kúnde ash oianady. Alaida qiyn jaǵdailaryna qaramastan, eshqashan túńilmeidi, jylamaidy”, — deidi ol.
Ash balalarǵa uiyqtatatyn dári beriledi
BUU-nyń málimdemesine sáikes, Aýǵanstandaǵy ash balalardyń sany kúrt ósken. Árbir úshinshi bala ýaqytyly tamaqtanbaǵyndyqtan, durys dami almaidy. Kei otbasylar asqazany shurqyrap jylaityn balalaryna sedatitvti jáne uiyqtatyn dári berýge májbúr eken.
“Halyqaralyq uiymdardyń aqparaty boiynsha, 15 millionǵa jýyq aýǵan ash. Buǵan sońǵy eki jylda gýmanitarlyq kómek kóleminiń qysqarýy tikelei áser etip otyr. Qurǵaqshylyq, sý tapshylyǵy, qunarly jerlerdiń azaiýy jáne apattar jaǵdaidy ýshyqtyryp jatyr”, — deidi arna júrgizýshileri.
Aýrýhanalardaǵy jaǵdai
Qazaq dárigerleri barǵan Kabýl aýrýhanalarynda da adam kóp.
N.Bátpenov atyndaǵy Ulttyq ǵylymi travmatologiia ortalyǵynyń direktory Oljas Bekarysov ondaǵy jai-kúidi baiandady.
“Naýqastardyń jaǵdaiy aýyr. Birneshe synyq, aýyr mi jaraqattary kóp. Biz áriptesterimizben birge operatsiialarǵa qatysyp, tájiribemen bólisip jatyrmyz. 10 kúndei birge jumys istep, jaqsy nátije bolady dep oilaimyz”, — deidi ol.
Aýǵanstandaǵy jaǵdai — tek bir eldiń emes, búkil aimaqtyń problemasy. Ashtyq, bosqyndar legi, meditsinalyq daǵdarys pen tabiǵi apattar eldi óte álsiz kúige túsirip otyr.
SayahatTime túsirgen reportaj Aýǵanstannyń búgingi shyndyǵyn, milliondaǵan adamnyń taǵdyryn jáne kórshiles elderdiń qoldaýynyń qanshalyqty mańyzdy ekenin taǵy bir márte kórsetti.
