قازاقستان اۋعانستانعا گۋمانيتارلىق كٶمەك جٶنەلتٸپ, قيىن سەتتە باۋىرلاس ەلگە قول ۇشىن سوزۋعا تىرىستى. كٶمەك كەرۋەنٸمەن بٸرگە SayahatTime YouTube ارناسىنىڭ جۋرناليستەرٸ دە باردى. ولار كابۋلداعى جاعدايدى كٶزبەن كٶرٸپ, ونداعى احۋالدى ٶز ارنالارىندا باياندادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ارنا جٷرگٸزۋشٸلەرٸنٸڭ سٶزٸنشە, كٶرشٸلەس ەلدەردەگٸ تٷسٸنٸسپەۋشٸلٸكتەر مەن ساياسي شيەلەنٸستەردٸڭ سالدارىنان اۋعانستانعا كٷن سايىن مىڭداعان بوسقىن اعىلىپ جاتىر. سونىمەن بٸرگە بيىل بٸرنەشە رەت بولعان جەر سٸلكٸنٸسٸنەن 1500-دەن اسا ادام قازا تاۋىپ, مىڭداعان تۇرعىن باسپاناسىز قالعان. وسىنداي كٷردەلٸ كەزەڭدە قازاقستان اۋعانستانعا گۋمانيتارلىق جٷك جٶنەلتتٸ. ەسكەر ۇشاعىندا دەرٸ-دەرمەك پەن مەديتسينالىق قۇرالدارمەن بٸرگە 13 قازاق دەرٸگەرٸ دە بارعان.
“بۇل جولى گۋمانيتارلىق جٷكتٸڭ باسىم بٶلٸگٸ مەديتسينالىق باعىتتا بولدى. ونىڭ ٸشٸندە تٶسەك-ورىن, كٶرپەلەر, دەرٸ-دەرمەك, انتيبيوتيكتەر بار. ٷلكەن جٷك ۇشاققا ەرەڭ سىيدى. مۇندا بٸزدٸ جىلى قارسى الدى”, — دەيدٸ SayahatTime YouTube ارناسىنىڭ جۋرناليستەرٸ.
اۋعان بيلٸگٸنٸڭ العىسى
اۋعانستاننىڭ تابيعي اپاتتارعا قارسى كٷرەس جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق باسقارماسىنىڭ بٶلٸم باسشىسى بۋرحانۋددين حان قازاقستانعا ريزاشىلىعىن بٸلدٸردٸ.
“بۇل - قازاقستاننىڭ بٸزگە العاش كٶمەكتەسۋٸ ەمەس. مۇنى ٶتە جوعارى باعالايمىز. ٶيتكەنٸ ەڭ اۋىر كٷندەرٸ كٶمەك قولىن سوزۋ جاي كٷندەردەگٸ قولداۋدان ەلدەقايدا ماڭىزدى. قازاقستان حالقىنا جەنە ٷكٸمەتٸنە العىسىمىز شەكسٸز”, — دەيدٸ ول.
بوسقىندار لاگەرٸ
اقپاراتقا سٷيەنسەك, كابۋلدا 5 ميلليونعا جۋىق ادام تۇرادى. كٶشەدە كەپتەلٸس كٶپ, قايىر سۇراعان بالا مەن قارت تا جەتەرلٸك. ەر بۇرىشتا قارۋلى تەلٸپتەر كٷزەتتە تۇر.
SayahatTime توبى بارعان باتىس اۋدانىنداعى بوسقىندار لاگەرٸ احۋالدىڭ قانشالىقتى اۋىر ەكەنٸن كٶرسەتتٸ.
“لاگەر ەلدەگٸ احۋالدىڭ قانشالىقتى مٷشكٸل ەكەنٸن بٸردەن اڭعارتتى. جالاڭاياق جٷگٸرگەن بالالار, بارارعا جەر تاپپاعان ارى-بەرٸ سابىلعان قارييالارعا قاراپ, كٶزگە جاس كەلەدٸ. كيٸمدەرٸ جۇپىنى, جىلى اياق-كيٸمدەرٸ جوق. جاتاتىن جەرلەرٸ دە ناشار. تاستىڭ ٷستٸنە قاپشىق تٶسەپ قويعان. مۇنىڭ بەرٸ جٷرەككە اۋىر تيەدٸ. دەرٸ-دەرمەك جوق, تاماق جەتكٸلٸكسٸز. دەرٸگەر از”, — دەيدٸ ولار.
ايتۋلارىنشا, بۇل لاگەردە جٷرگەندەر كەزٸندە يران مەن پەكٸستانعا كٶشٸپ كەتكەن اۋعانستان ازاماتتارى. اراداعى تٷسٸنٸسپەۋشٸلٸككە بايلانىستى كٶرشٸ ەلدەر ولاردى جاپپاي شىعارىپ جاتىر.
“مۇندا كٷنٸنە 7 مىڭداي ادام كەلٸپ تٷسەدٸ. بارلىق تەكسەرۋدەن ٶتٸپ, جەردەماقى العاننان كەيٸن تۋىسى بارلار تۋىسىنا, تۋىسى جوقتار ٶڭٸر-ٶڭٸرگە جٸبەرٸلەدٸ. كەلٸپ-كەتٸپ جاتقان اۆتوبۋس كٶپ. ٸشٸ تولعان ادام”, — دەيدٸ ولار.
اۋعانستانداعى بۇۇ بوسقىندار ٸسٸ جٶنٸندەگٸ اگەنتتٸگٸنٸڭ ٶكٸلٸ چارلي گۋدلەيك بيىل پەكٸستان مەن يراننان 2,5 مىڭنان استام ادام, ال كەيٸنگٸ ەكٸ جىلدا 4 ميلليوننان استام ادام قايتارىلعانىن جەتكٸزدٸ.
“بۇل حالىقتىڭ 10%-ى. كەلگەندەردٸڭ 70%-ى — ەيەلدەر مەن بالالار. ولاردىڭ جاڭا جاعدايعا بەيٸمدەلۋٸ ٶتە قيىن”, — دەيدٸ ول.
قازاقستاننىڭ كٶمەك كٶرسەتۋٸ
قر اۋعانستانداعى تٶتەنشە جەنە ٶكٸلەتتٸ ەلشٸسٸ عازيز اقباسوۆ گۋمانيتارلىق كٶمەكتٸڭ سەبەبٸن تٷسٸندٸردٸ.
“قازاقستان تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى جىلدارىنان بەرٸ اۋعانستانعا كٶمەكتەسٸپ كەلە جاتىر. گۋمانيتارلىق كٶمەك جٸبەرۋدٸڭ ەڭ باستى سەبەبٸ كٶرشٸلەس, باۋىرلاس ەل بولعاننان كەيٸن قيىندىقتى كٶرٸپ جاتقاننان كەيٸن بٸزدٸڭ ٷكٸمەت تە, حالىق تا وعان قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرا المايدى. ساياسي جاعىنان 40 جىلدان استام ۋاقىت اۋعانستان سوعىس ورتالىعى بولدى. سول جاعدايعا قايتا تاپ بولماۋ ٷشٸن, اۋماقتا تىنىشتىق-بەيبٸت ٶمٸر بولۋى ٷشٸن وسى اۋماقتاعى بارلىق مەملەكەت بٸر-بٸرٸمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا بولۋى زاڭدى دەپ سانايمىن. سونداي-اق وعان قولدان كەلگەنشە كٶمەك كٶرسەتۋگە تىرىسىپ جاتىرمىز”, — دەدٸ ول.
ال ەلشٸلٸك كەڭەسشٸسٸ اييات ەلەۋسٸنوۆ كٶمەكتٸڭ ناقتى قايدا جۇمسالىپ جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ.
“جٸبەرٸلگەن كٶمەكتٸڭ ەر جاستىعى مەن ەر دەرٸسٸ ەلشٸلٸكتٸڭ باقىلاۋىندا. ونىڭ جارتىسى دەرٸ-دەرمەك, جارتىسى لاگەرگە كەرەك زاتتار. بالالاردىڭ جاعدايى ٶتە اۋىر. كٶمەكتٸڭ بارلىعى سولارعا ارنالعان. ٶزدەرٸڭٸز ويلاپ كٶرٸڭٸزدەر, جەر قانداي سۋىق. جەرگە ەشتەڭە تٶسەلمەگەن. كٸشكەنتاي بالالار جالاڭاياق جٷگٸرٸپ جٷر. مۇنىڭ بەرٸ 40 جىلدىق سوعىستىڭ سالدارى”, — دەيدٸ ول.
ايتۋىنشا, بۇل ەلدٸڭ حالقى ٶتە تالانتتى, العىر جەنە ەڭبەكقور.
“بۇل مەملەكەتتٸڭ جاعدايى ٶتە جامان. حالقىنىڭ جارتىسى كٷندە اش ويانادى. الايدا قيىن جاعدايلارىنا قاراماستان, ەشقاشان تٷڭٸلمەيدٸ, جىلامايدى”, — دەيدٸ ول.
اش بالالارعا ۇيىقتاتاتىن دەرٸ بەرٸلەدٸ
بۇۇ-نىڭ مەلٸمدەمەسٸنە سەيكەس, اۋعانستانداعى اش بالالاردىڭ سانى كٷرت ٶسكەن. ەربٸر ٷشٸنشٸ بالا ۋاقىتىلى تاماقتانباعىندىقتان, دۇرىس دامي المايدى. كەي وتباسىلار اسقازانى شۇرقىراپ جىلايتىن بالالارىنا سەداتيتۆتٸ جەنە ۇيىقتاتىن دەرٸ بەرۋگە مەجبٷر ەكەن.
“حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ اقپاراتى بويىنشا, 15 ميلليونعا جۋىق اۋعان اش. بۇعان سوڭعى ەكٸ جىلدا گۋمانيتارلىق كٶمەك كٶلەمٸنٸڭ قىسقارۋى تٸكەلەي ەسەر ەتٸپ وتىر. قۇرعاقشىلىق, سۋ تاپشىلىعى, قۇنارلى جەرلەردٸڭ ازايۋى جەنە اپاتتار جاعدايدى ۋشىقتىرىپ جاتىر”, — دەيدٸ ارنا جٷرگٸزۋشٸلەرٸ.
اۋرۋحانالارداعى جاعداي
قازاق دەرٸگەرلەرٸ بارعان كابۋل اۋرۋحانالارىندا دا ادام كٶپ.
ن.بەتپەنوۆ اتىنداعى ۇلتتىق عىلىمي تراۆماتولوگييا ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ولجاس بەكارىسوۆ ونداعى جاي-كٷيدٸ باياندادى.
“ناۋقاستاردىڭ جاعدايى اۋىر. بٸرنەشە سىنىق, اۋىر مي جاراقاتتارى كٶپ. بٸز ەرٸپتەستەرٸمٸزبەن بٸرگە وپەراتسييالارعا قاتىسىپ, تەجٸريبەمەن بٶلٸسٸپ جاتىرمىز. 10 كٷندەي بٸرگە جۇمىس ٸستەپ, جاقسى نەتيجە بولادى دەپ ويلايمىز”, — دەيدٸ ول.
اۋعانستانداعى جاعداي — تەك بٸر ەلدٸڭ ەمەس, بٷكٸل ايماقتىڭ پروبلەماسى. اشتىق, بوسقىندار لەگٸ, مەديتسينالىق داعدارىس پەن تابيعي اپاتتار ەلدٸ ٶتە ەلسٸز كٷيگە تٷسٸرٸپ وتىر.
SayahatTime تٷسٸرگەن رەپورتاج اۋعانستاننىڭ بٷگٸنگٸ شىندىعىن, ميلليونداعان ادامنىڭ تاعدىرىن جەنە كٶرشٸلەس ەلدەردٸڭ قولداۋىنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنٸن تاعى بٸر مەرتە كٶرسەتتٸ.
