«روساتومنىڭ» ينۆەستيتسييالىق باعدارلاماسىن قىسقارتۋ تۋرالى اقپارات رەسەي كورپوراتسيياسىنىڭ شەتەلدەگٸ جوبالارىنىڭ, سونىڭ ٸشٸندە قازاقستانداعى العاشقى اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىنىڭ (اەس) تاعدىرىنا قاتىستى سۇراقتار تۋىنداتتى. كومپانييانىڭ ٶزٸ وڭتايلاندىرۋ شارالارى حالىقارالىق مٸندەتتەمەلەرگە ەسەر ەتپەيتٸنٸن مەلٸمدەدٸ. قازاقستانداعى اەس قۇرىلىسىنىڭ مەرزٸمٸ مەن ٸسكە اسىرىلۋىنا قانداي فاكتورلار ىقپال ەتۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن تالداپ كٶرەيٸك.
نەلٸكتەن ينۆەستيتسييالىق باعدارلامانىڭ قىسقارۋى, اەس قارجىلاندىرۋىندا ازايۋدى بٸلدٸرمەيدٸ?
«روساتوم» باس ديرەكتورى الەكسەي ليحاچەۆتٸڭ مەلٸمدەۋٸنشە, كومپانييا 2026 جىلعا ارنالعان ينۆەستيتسييالىق باعدارلاماسىن قايتا قاراپ, بٸرقاتار جوبادان باس تارتقان نەمەسە ولاردى ٸسكە اسىرۋ مەرزٸمٸن كەيٸنگە شەگەرگەن. سونىمەن قاتار كومپانييا بۇل ٶزگەرٸستەر تەك رەسەيدٸڭ ٸشكٸ جوبالارىنا قاتىستى ەكەنٸن جەنە حالىقارالىق مٸندەتتەمەلەرگە ەسەر ەتپەيتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«روساتوم» حالىقارالىق كونسورتسيۋمنىڭ جەتەكشٸسٸ بولىپ تاڭدالعان قازاقستانداعى اەس قۇرىلىسىنا قاتىستى كومپانييا ەزٸرگە جوبانى ٸسكە اسىرۋ مەرزٸمٸن كەيٸنگە شەگەرۋ نەمەسە قارجىلاندىرۋ كٶلەمٸن قىسقارتۋ تۋرالى مەلٸمدەمە جاساعان جوق.
«روساتومنىڭ» شەتەلدەگٸ باسقا قۇرىلىس جوبالارىندا نە بولىپ جاتىر?
ينۆەستيتسييالىق باعدارلامانىڭ قىسقارۋىنا قاراماستان, «روساتومنىڭ» شەتەلدەگٸ باسقا جوبالارىن ٸسكە اسىرۋ جالعاسۋدا. اتاپ ايتقاندا, قازان ايىندا قىتاي مەن بانگلادەشتەگٸ اتوم ەلەكتر ستانتسييالارىنىڭ قۇرىلىسىندا ماڭىزدى كەزەڭدەر اياقتالدى. بۇل ەلدەردە رەسەيدٸڭ مەملەكەتتٸك كورپوراتسيياسى ۆۆەر-1200 رەاكتورلارى ورناتىلاتىن ەنەرگوبلوكتار سالۋعا قاتىسىپ جاتىر.
مەسەلەن, 8 قازاندا قىتايداعى «تيانۆان» اەس-ٸنٸڭ جەتٸنشٸ ەنەرگوبلوگىندا ەلەكتر قۋاتىن ٶندٸرۋ كەزەڭٸ باستالدى. ول العاش رەت ەلەكتر ەنەرگيياسىن ٶندٸرٸپ, ونى ەلدٸڭ ەنەرگەتيكالىق جٷيەسٸنە بەرە باستادى. «تيانۆان» اتوم ەلەكتر ستانتسيياسى رەسەي مەن قىتايدىڭ بٸرلەسكەن ەڭ ٸرٸ ەنەرگەتيكالىق جوبالارىنىڭ بٸرٸ سانالادى. رەسەي تاراپى ستانتسييانىڭ جوبالانۋىنا جەنە رەاكتور بٶلٸگٸنٸڭ نەگٸزگٸ جابدىقتارىن جەتكٸزۋگە جاۋاپ بەرەدٸ.
بانگلادەشتەگٸ العاشقى اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىنىڭ قۇرىلىسى دا ٸلگەرٸلەۋدە. «رۋپپۋر» اەس-ٸنٸڭ بٸرٸنشٸ ەنەرگوبلوگىنداعى رەاكتور قۋاتى العاش رەت ەڭ تٶمەنگٸ باقىلاناتىن دەڭگەيگە جەتكٸزٸلدٸ. بۇل ونىڭ بەلسەندٸ ايماعىندا تۇراقتى ەرٸ باسقارىلاتىن تٸزبەكتٸ يادرولىق رەاكتسييا باستالعانىن بٸلدٸرەدٸ. اتالعان كەزەڭ ستانتسييا ەلەكتر ەنەرگيياسىن ٶندٸرە باستايتىن ەنەرگەتيكالىق ٸسكە قوسۋ الدىنداعى ماڭىزدى قادام بولىپ سانالادى.
«روساتوم» باسشىسى الەكسەي ليحاچەۆتٸڭ مەلٸمدەۋٸنشە, بٸرٸنشٸ ەنەرگوبلوكتى بانگلادەشتٸڭ ەنەرگەتيكالىق جٷيەسٸنە قوسۋ بيىلعى جىلدىڭ قاراشا ايىنىڭ سوڭىنا دەيٸن جوسپارلانىپ وتىر.
«رۋپپۋر» اەس-ٸ رەسەي جوباسى بويىنشا سالىنىپ جاتىر. ستانتسييا جالپى قۋاتى 2400 مۆت بولاتىن ەكٸ ەنەرگوبلوكتان تۇرادى. ونىڭ قۇرىلىسىنا قاتىستى كەلٸسٸمشارتقا 2015 جىلعى جەلتوقساندا قول قويىلعان. پايدالانۋعا بەرٸلگەننەن كەيٸن ستانتسييا ەلدەگٸ ٸرٸ ەلەكتر ەنەرگيياسى كٶزدەرٸنٸڭ بٸرٸنە اينالادى.
قازاقستانداعى اەس باسقا سحەما بويىنشا قارجىلاندىرىلادى
«روساتومنىڭ» ينۆەستيتسييالىق باعدارلامانى قىسقارتۋ تۋرالى مەلٸمدەمەسٸنە بايلانىستى تۋىنداعان نەگٸزگٸ سۇراقتاردىڭ بٸرٸ – بۇل شەشٸم قازاقستانداعى اەس قۇرىلىسىنا بٶلٸنەتٸن قاراجاتتىڭ ازايۋىنا ەكەلە مە دەگەن مەسەلە.
ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن قايراتكەرٸ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسى «اتامەكەننٸڭ» باسقارۋشى ديرەكتورى جاقىپ حايرۋشەۆ ەڭ الدىمەن قارجىلاندىرۋ تەتٸكتەرٸن بٸر-بٸرٸنەن اجىراتا بٸلۋ قاجەت ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇعان دەيٸن الدىن الا قارجىلاندىرۋ سحەماسى تالقىلانعان. وعان سەيكەس, قۇرىلىس قۇنىنىڭ 85 پايىزى نەسيە ەسەبٸنەن, ال قالعان 15 پايىزى قازاقستان تاراپىنان قامتاماسىز ەتٸلۋٸ تيٸس بولعان.
«مەملەكەتتٸك ەكسپورتتىق نەسيە مەن «روساتومنىڭ» ينۆەستيتسييالىق باعدارلاماسى – ەكٸ تٷرلٸ قارجىلىق تەتٸك. قۋاتى 1200 مۆت بولاتىن ەكٸ ەنەرگوبلوكتىڭ جالپى قۇنى شامامەن 15 ميلليارد دوللار دەڭگەيٸندە باعالانعان ەدٸ. ال 2026 جىلعى 28 مامىردا قازاقستان مەن رەسەي مەملەكەتتٸك ەكسپورتتىق نەسيە بەرۋ تۋرالى ٷكٸمەتارالىق كەلٸسٸمگە قول قويدى. دەگەنمەن نەسيەنٸڭ تٷپكٸلٸكتٸ پارامەترلەرٸ ەكٸ ەلدٸڭ قارجى ۆەدومستۆولارى اراسىندا ەلٸ دە كەلٸسٸلٸپ جاتىر.
سوندىقتان رەسەي تاراپىنىڭ قارجىلىق مٷمكٸندٸكتەرٸ مەسەلەسٸ بٸز ٷشٸن ناقتى پراكتيكالىق ماڭىزعا يە. بٸراق بۇل رەسەي ەرتەڭ قازاقستانداعى اەس قۇرىلىسىن قارجىلاندىرۋدان باس تارتادى دەگەندٸ بٸلدٸرمەيدٸ», - دەپ جاۋاپ بەردٸ ساراپشى.
قازاقستانداعى اەس قۇرىلىسىنىڭ كەشٸگۋٸنە نەگٸز بار ما?
قازٸرگٸ ۋاقىتتا «روساتومنىڭ» ينۆەستيتسييالىق باعدارلاماسىنىڭ قىسقارۋىنا بايلانىستى قازاقستانداعى اەس قۇرىلىسىنىڭ مەرزٸمٸ كەيٸنگە شەگەرٸلەتٸنٸ تۋرالى رەسمي اقپارات جارييالانعان جوق.
ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن قايراتكەرٸ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسى «اتامەكەننٸڭ» باسقارۋشى ديرەكتورى جاقىپ حايرۋشەۆتٸڭ ايتۋىنشا, مۇنداي جوبالاردىڭ اۋقىمى مەن ۋاقىت تالاپتارىن ەسكەرۋ ماڭىزدى.
«اتوم ەنەرگيياسى اگەنتتٸگٸنٸڭ تٶراعاسىنىڭ ٶزٸ ەلەمدٸك تەجٸريبەگە سەيكەس, جوبالاۋ جۇمىستارى 5-7 جىلعا, ال قۇرىلىس 10-15 جىلعا سوزىلۋى مٷمكٸن ەكەنٸن ايتقان بولاتىن. سوندىقتان ستانتسييانى ناقتى بٸر جىلى پايدالانۋعا بەرۋ تۋرالى ايتىلعان مەرزٸمدەردٸ ەزٸرگە ەڭ الدىمەن ماقساتتى باعدار رەتٸندە قابىلدايمىن.
مەن ٷشٸن ناقتى ەسەپ جوبانىڭ قۇنى تٷپكٸلٸكتٸ انىقتالىپ, نەسيە شارتتارى كەلٸسٸلٸپ, قۇرىلىستىڭ نەگٸزگٸ كەستەسٸ بەكٸتٸلگەننەن جەنە ۇزاق مەرزٸمدە دايىندالاتىن جابدىقتاردى ٶندٸرۋ باستالعاننان كەيٸن عانا باستالادى», - دەپ تٷيٸندەدٸ ول.
