«Rosatomnyń» investitsiialyq baǵdarlamasyn qysqartý týraly aqparat Resei korporatsiiasynyń sheteldegi jobalarynyń, sonyń ishinde Qazaqstandaǵy alǵashqy atom elektr stantsiiasynyń (AES) taǵdyryna qatysty suraqtar týyndatty. Kompaniianyń ózi ońtailandyrý sharalary halyqaralyq mindettemelerge áser etpeitinin málimdedi. Qazaqstandaǵy AES qurylysynyń merzimi men iske asyrylýyna qandai faktorlar yqpal etýi múmkin ekenin taldap kóreiik.
Nelikten investitsiialyq baǵdarlamanyń qysqarýy, AES qarjylandyrýynda azaiýdy bildirmeidi?
«Rosatom» bas direktory Aleksei Lihachevtiń málimdeýinshe, kompaniia 2026 jylǵa arnalǵan investitsiialyq baǵdarlamasyn qaita qarap, birqatar jobadan bas tartqan nemese olardy iske asyrý merzimin keiinge shegergen. Sonymen qatar kompaniia bul ózgerister tek Reseidiń ishki jobalaryna qatysty ekenin jáne halyqaralyq mindettemelerge áser etpeitinin atap ótti.
«Rosatom» halyqaralyq konsortsiýmnyń jetekshisi bolyp tańdalǵan Qazaqstandaǵy AES qurylysyna qatysty kompaniia ázirge jobany iske asyrý merzimin keiinge shegerý nemese qarjylandyrý kólemin qysqartý týraly málimdeme jasaǵan joq.
«Rosatomnyń» sheteldegi basqa qurylys jobalarynda ne bolyp jatyr?
Investitsiialyq baǵdarlamanyń qysqarýyna qaramastan, «Rosatomnyń» sheteldegi basqa jobalaryn iske asyrý jalǵasýda. Atap aitqanda, qazan aiynda Qytai men Bangladeshtegi atom elektr stantsiialarynyń qurylysynda mańyzdy kezeńder aiaqtaldy. Bul elderde Reseidiń memlekettik korporatsiiasy VVER-1200 reaktorlary ornatylatyn energobloktar salýǵa qatysyp jatyr.
Máselen, 8 qazanda Qytaidaǵy «Tianvan» AES-iniń jetinshi energoblogynda elektr qýatyn óndirý kezeńi bastaldy. Ol alǵash ret elektr energiiasyn óndirip, ony eldiń energetikalyq júiesine bere bastady. «Tianvan» atom elektr stantsiiasy Resei men Qytaidyń birlesken eń iri energetikalyq jobalarynyń biri sanalady. Resei tarapy stantsiianyń jobalanýyna jáne reaktor bóliginiń negizgi jabdyqtaryn jetkizýge jaýap beredi.
Bangladeshtegi alǵashqy atom elektr stantsiiasynyń qurylysy da ilgerileýde. «Rýppýr» AES-iniń birinshi energoblogyndaǵy reaktor qýaty alǵash ret eń tómengi baqylanatyn deńgeige jetkizildi. Bul onyń belsendi aimaǵynda turaqty ári basqarylatyn tizbekti iadrolyq reaktsiia bastalǵanyn bildiredi. Atalǵan kezeń stantsiia elektr energiiasyn óndire bastaityn energetikalyq iske qosý aldyndaǵy mańyzdy qadam bolyp sanalady.
«Rosatom» basshysy Aleksei Lihachevtiń málimdeýinshe, birinshi energoblokty Bangladeshtiń energetikalyq júiesine qosý biylǵy jyldyń qarasha aiynyń sońyna deiin josparlanyp otyr.
«Rýppýr» AES-i Resei jobasy boiynsha salynyp jatyr. Stantsiia jalpy qýaty 2400 MVt bolatyn eki energobloktan turady. Onyń qurylysyna qatysty kelisimshartqa 2015 jylǵy jeltoqsanda qol qoiylǵan. Paidalanýǵa berilgennen keiin stantsiia eldegi iri elektr energiiasy kózderiniń birine ainalady.
Qazaqstandaǵy AES basqa shema boiynsha qarjylandyrylady
«Rosatomnyń» investitsiialyq baǵdarlamany qysqartý týraly málimdemesine bailanysty týyndaǵan negizgi suraqtardyń biri – bul sheshim Qazaqstandaǵy AES qurylysyna bólinetin qarajattyń azaiýyna ákele me degen másele.
Energetika salasynyń eńbek sińirgen qairatkeri, Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq kásipkerler palatasy «Atamekenniń» basqarýshy direktory Jaqyp Hairýshev eń aldymen qarjylandyrý tetikterin bir-birinen ajyrata bilý qajet ekenin atap ótti. Onyń aitýynsha, buǵan deiin aldyn ala qarjylandyrý shemasy talqylanǵan. Oǵan sáikes, qurylys qunynyń 85 paiyzy nesie esebinen, al qalǵan 15 paiyzy Qazaqstan tarapynan qamtamasyz etilýi tiis bolǵan.
«Memlekettik eksporttyq nesie men «Rosatomnyń» investitsiialyq baǵdarlamasy – eki túrli qarjylyq tetik. Qýaty 1200 MVt bolatyn eki energobloktyń jalpy quny shamamen 15 milliard dollar deńgeiinde baǵalanǵan edi. Al 2026 jylǵy 28 mamyrda Qazaqstan men Resei memlekettik eksporttyq nesie berý týraly úkimetaralyq kelisimge qol qoidy. Degenmen nesieniń túpkilikti parametrleri eki eldiń qarjy vedomstvolary arasynda áli de kelisilip jatyr.
Sondyqtan Resei tarapynyń qarjylyq múmkindikteri máselesi biz úshin naqty praktikalyq mańyzǵa ie. Biraq bul Resei erteń Qazaqstandaǵy AES qurylysyn qarjylandyrýdan bas tartady degendi bildirmeidi», - dep jaýap berdi sarapshy.
Qazaqstandaǵy AES qurylysynyń keshigýine negiz bar ma?
Qazirgi ýaqytta «Rosatomnyń» investitsiialyq baǵdarlamasynyń qysqarýyna bailanysty Qazaqstandaǵy AES qurylysynyń merzimi keiinge shegeriletini týraly resmi aqparat jariialanǵan joq.
Energetika salasynyń eńbek sińirgen qairatkeri, Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq kásipkerler palatasy «Atamekenniń» basqarýshy direktory Jaqyp Hairýshevtiń aitýynsha, mundai jobalardyń aýqymy men ýaqyt talaptaryn eskerý mańyzdy.
«Atom energiiasy agenttiginiń tóraǵasynyń ózi álemdik tájiribege sáikes, jobalaý jumystary 5-7 jylǵa, al qurylys 10-15 jylǵa sozylýy múmkin ekenin aitqan bolatyn. Sondyqtan stantsiiany naqty bir jyly paidalanýǵa berý týraly aitylǵan merzimderdi ázirge eń aldymen maqsatty baǵdar retinde qabyldaimyn.
Men úshin naqty esep jobanyń quny túpkilikti anyqtalyp, nesie sharttary kelisilip, qurylystyń negizgi kestesi bekitilgennen jáne uzaq merzimde daiyndalatyn jabdyqtardy óndirý bastalǵannan keiin ǵana bastalady», - dep túiindedi ol.
