BJZQ-daǵy aqshany baspanaǵa qalai paidalanýǵa bolady?

1) Turǵyn úi jaǵdailaryn jaqsartý jáne/nemese emdelýge aqy tóleý maqsatynda zeinetaqy jinaqtarynan qansha qarajatty qandai jaǵdailarda paidalanýǵa bolady?

Birjolǵy zeinetaqy tólemi (BZT) – Qazaqstan Respýblikasynyń Áleýmettik kodeksinde belgilengen tártippen mindetti zeinetaqy jarnalarynyń salymshysy (zeinetaqy tólemderin alýshy) turǵyn úi jaǵdailaryn jaqsartý jáne (nemese) emdelýge aqy tóleý maqsatynda biryńǵai jinaqtaýshy zeinetaqy qorynan alatyn mindetti zeinetaqy jarnalary esebinen qalyptastyrylǵan zeinetaqy jinaqtarynyń somasy. BZT-ny ózine nemese jubaiy/zaiyby ne jaqyn týystarynyń paidasyna mynadai sharttardyń biri bolǵan kezde alýǵa bolady:

• Eger salymshynyń mindetti zeinetaqy jarnalary (MZJ) esebinen qalyptastyrylǵan jeke zeinetaqy shotyndaǵy (JZSh) zeinetaqy jinaqtarynyń somasy QR Úkimeti bekitken ádistemege sáikes aiqyndalǵan zeinetaqy jinaqtarynyń eń tómengi jetkiliktiligi sheginen (TJSh) assa (TJSh-dan asatyn somany paidalanýǵa bolady);

• Eger zeinetkerdiń zeinetaqysy onyń eńbekke jaramdy kezinde alyp júrgen ortasha ailyq kirisiniń keminde 40%-na teń almastyrý koeffitsientin qamtamasyz etetin bolsa; Kiristi almastyrý koeffitsientiniń mólsheri Qazaqstan Respýblikasynyń Úkimeti bekitken tártip boiynsha aiqyndalady. Ortasha ailyq kiristi almastyrý koeffitsientin esepteý kezinde alýshynyń bazalyq jáne yntymaqty quramdaýyshtar esebinen qalyptasqan zeinetaqysynyń mólsheri jáne zeinetkerlikke shyqqan kúnniń aldyndaǵy, biraq respýblika boiynsha ortasha ailyq kiristen aspaityn tabysy eskeriledi (jinaqtardyń 50% - na deiin paidalanýǵa bolady);
• Eger MZJ-nyń salymshysy saqtandyrý uiymymen zeinetaqy annýiteti shartyn jasasa (jeke zeinetaqy shotyndaǵy jinaqtardyń 100%-na deiin paidalanýǵa bolady);
• Eger azamat eńbek sińirgen jyldary úshin zeinetaqy alýshy bolsa (JZSh-daǵy jinaqtardyń 100%-na deiin paidalanýǵa bolady).

Bul rette BJZQ-dan zeinetaqy jinaqtaryn alý bolashaq zeinetaqy tólemderiniń mólsheriniń azaiyp, kezeńiniń qysqarýyna sebep bolatynyn eskerý qajet. Sondyqtan, zeinetaqy qarajatyn alý týraly sheshim qabyldamas buryn, zeinet jasyna jetkende zeinetaqynyń qai deńgeiine iek artatynyńyzdy sheship, ózińiz úshin basymdyqtardy anyqtaýyńyz kerek.

2) Turǵyn úi jaǵdailaryn jaqsartý jáne/nemese emdelý aqysyn tóleýge arnalǵan tólemderdi alý úshin qaida júginýge bolady?

Zeinetaqy jinaqtaryn tek ýákiletti operatorlar – ekinshi deńgeidegi bankter arqyly paidalanýǵa bolady. BJZQ turǵyn úi jaǵdaiyn jaqsartý jáne/nemese emdelýge aqy tóleý maqsatynda birjolǵy zeinetaqy tólemin paidalaný boiynsha ózara is-qimyl týraly kelisimder jasaǵan ýákiletti operatorlardyń tizimi:

• "Otbasy banki" turǵyn úi qurylys jinaq banki " AQ (Turǵyn úi jáne emdelý);

• "Qazaqstan Halyq Banki" AQ (Turǵyn úi);
• "Bank Tsentr Kredit" AQ (Turǵyn úi);
• "Altyn Bank" AQ (China Citic Bank Corporation Ltd EB) (turǵyn úi);
• "Bank Fridom Finans Kazahstan" AQ (Turǵyn úi).

BZT-ny júzege asyrý tártibi tómendegidei:

- alýshylar BJZQ saityndaǵy nemese mobildi qosymshasyndaǵy jeke kabinet arqyly alýǵa bolatyn jeke zeinetaqy shotynyń (JZSh) úzindi kóshirmesinen turǵyn úi jaǵdailaryn jaqsartý maqsatynda alýǵa qoljetimdi mindetti zeinetaqy jarnalary (MZJ) esebinen qalyptastyrylǵan zeinetaqy jinaqtarynyń somasy týraly málimetterdi alady;

- sodan keiin alýshy ýákiletti operatorǵa ýákiletti operatordyń internet-resýrsy arqyly BZT alý týraly ótinishpen júginedi jáne ótinishke elektrondyq tsifrlyq qoltańbamen qol qoiady;

- ýákiletti operator eki jumys kúni ishinde BJZQ-ǵa BZT alý týraly alýshylar tarapynan túsip, tirkelgen ótinishter týraly elektrondyq habarlama jiberedi;

- BJZQ óz ókilettigi sheńberinde jeke zeinetaqy shotynda suraý salynǵan somanyń bolýyn tekseredi jáne bas tartýǵa negizder bolmaǵan jaǵdaida elektrondyq habarlama kelip túsken kúnnen bastap bes jumys kúni ishinde ýákiletti operatorǵa ótinishte kórsetilgen BZT somasyn (kórsetilgen soma JZSh-da bolǵan kezde) alýshynyń turǵyn úi jaǵdailaryn jaqsartý maqsatynda birjolǵy zeinetaqy tólemi úshin ýákiletti operator arnaiy ashqan shotqa esepteý úshin aýdarady;

- zeinetaqy jinaqtarynyń maqsatty paidalanylýyn rastaityn qujattardy alýshylar tek ýákiletti operatorlarǵa usynady.

Qujattardy tekserip, qarajatty ótinish berýshiniń túpki maqsatyna aýdarý týraly sheshimdi ýákiletti operator qabyldaidy.

Eger alýshy turǵyn úige nemese emdelýge zeinetaqy jinaqtarynyń paidalanylǵanyn rastaityn qujattardy belgilengen merzimde usynbasa, onda qarajat BJZQ-daǵy jeke zeinetaqy shotyna qaitarylady. 

3) Eń tómengi jetkiliktilik sheginen asatyn zeinetaqy jinaqtaryn merziminen buryn alý bolashaq zeinetaqy mólsherine áser ete me?

Elimizdiń jinaqtaýshy zeinetaqy júiesi eń aldymen azamattardy zeinetkerlikke shyqqannan keiin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Otandastarymyzdyń zeinetaqy jinaqtary zeinetaqy jarnalary, sondai-aq zeinetaqy aktivteri boiynsha investitsiialyq tabys esebinen qalyptastyrylady. Bolashaq zeinetaqy deńgeiine jarnalardyń júieliligi men mólsheri, sondai-aq zeinetaqy aktivteriniń investitsiialyq kiristiligi áser etedi.

BJZQ-dan zeinetaqy jinaqtaryn alý bolashaq zeinetaqy tólemderiniń mólsheri men kezeńiniń azaiýyna sebep bolady. Joǵaryda aitylǵandardy eskere otyryp, zeinetaqy qarajatyn merziminen buryn alý týraly sheshim qabyldamai turyp, zeinetkerlik jasqa jetkende qandai zeinetaqy alatynyńyzdy sheship, ózińiz úshin basymdyqtardy anyqtaýyńyz kerek. Bolashaq zeinetaqynyń mólsherin bilý úshin Siz zeinetaqynyń neden quralatynyn kórsetetin boljamdy zeinetaqy kalkýliatoryn paidalana alasyz. Ony úsh stsenarii boiynsha esepteidi: pessimistik, shynaiy jáne optimistik, bul salymshyǵa naqty investitsiialyq kiristiń boljamdy deńgeiin eskeretin barlyq múmkin nusqalarmen tanysýǵa kómektesedi. Sonymen qatar, bul qural árbir salymshyǵa bolashaq zeinetaqy mólsheriniń merziminen buryn paidalanylǵan jáne paidalanylmaǵan jaǵdaida qandai bolatynyn esepteýge kómektesedi. "Zeinetaqy kalkýliatory" qyzmetimen BJZQ saitynda nemese mobildi qosymshasynda tolyǵyraq tanysýǵa bolady.

Esterińizge sala keteiik, eń tómengi jetkiliktilik shegi (TJSh) – bul eń tómengi zeinetaqy mólsherinen tómen emes (eń tómengi bazalyq zeinetaqy tólemin eskere otyryp) ai saiynǵy tólemdi qamtamasyz etý úshin qajetti zeinetaqy jinaqtarynyń eń tómengi mólsheri. Basqasha aitqanda, eń tómengi jetkiliktilik shegi – bul salymshy zeinetkerlik jasqa tolǵan kezde eń tómengi zeinetaqy mólsherinen kem emes zeinetaqy tólemderin (memlekettik biýdjetten eń tómengi bazalyq zeinetaqy tólemin eskere otyryp) alýy úshin shotta qalýy tiis eń tómengi kórsetkish.

4) Zeinetaqy jinaqtary men investitsiialyq kiris neden turady? Nelikten investitsiialyq kiris ózgeredi?

BJZQ-nyń ár salymshysynyń zeinetaqy jinaqtary onyń zeinetaqy shotyna túsetin jarnalar men investitsiialyq kiristerden quralady. BJZQ barlyq jinaqtardyń esebin júrgizedi, al QR UB men salymshy tańdaǵan investitsiialyq portfeldi basqarýshy (IPB) olardy basqarady. Tabys alý maqsatynda zeinetaqy aktivteri eldegi jáne sheteldegi ártúrli valiýtadaǵy túrli qarjy quraldaryna investitsiialanady. Investitsiialyq kiris ártúrli kózderden quralady: baǵaly qaǵazdar (salymdar jáne basqa operatsiialar) boiynsha syiaqy túrindegi kirister; qarjy quraldaryn naryqtyq jáne valiýtalyq qaita baǵalaý túrindegi kirister; syrtqy basqarýdaǵy aktivter boiynsha kirister jáne t. b.

Qarjy naryqtaryndaǵy jaǵdai baǵaly qaǵazdar (salymdar jáne basqa operatsiialar) boiynsha syiaqy, qarjy quraldaryn naryqtyq jáne valiýtalyq qaita baǵalaý, syrtqy basqarýdaǵy aktivter boiynsha tabystarǵa jáne t. b. áser etetin ekonomikalyq, saiasi jáne basqa faktorlardyń áserinen ózgerýi múmkin. Sondyqtan keide investitsiialyq kiris oń da, teris te bolýy múmkin. Bul zeinetaqy jinaqtarynyń jalpy somasyna ýaqytsha áser etedi. Investitsiialyq qyzmettiń nátijelerin orta jáne uzaq merzimdi kezeń aralyǵynda baǵalaǵan jón.

Zeinetaqy aktivterin investitsiialyq basqarý men esepke alýdyń búkil júiesi ashyq – árbir salymshy óziniń investitsiialyq tabysyn enpf.kz saitynda nemese mobildi qosymshadaǵy jeke kabinette 24/7 rejiminde kóre alady.

5) QR qoldanystaǵy Salyq kodeksine jeke tabys salyǵyn óndirip alý merzimderine qatysty qandai ózgerister engizildi?

Qoldanystaǵy salyq zańnamasyna sáikes turǵyn úige nemese emdelýge birjolǵy zeinetaqy tólemderin (BZT) paidalanǵan kezde salymshy jeke tabys salyǵyn (JTS) óz qalaýyna qarai tólei alady: BZT alǵan kezde birden nemese zeinetaqyǵa deiin keiinge qaldyryp tóleý. Sonymen qatar, 2024 jylǵy 1 qańtardan bastap mundai tulǵalardyń BZT túrindegi salyq salynatyn tabysyna standartty salyq shegerimderi (882 AEK sheginde) qoldanylady. Bul osy sanatqa jatatyn alýshylar BZT alǵan kúnnen bastap úsh jyl ishinde JTS qaita esepteý men óteýdi qoldaný úshin BJZQ-ǵa tiisti ótinishpen jáne rastaityn qujattarmen júgine alatynyn bildiredi. Alaida, BZT-ny 2021-2022 jyldary alǵan azamattar túrli sebeptermen bul múmkindikti paidalana almady. Endi QR Salyq kodeksine ózgerister men tolyqtyrýlardyń engizilýine bailanysty 2025 jylǵy 15 shildeden bastap jeke tulǵalardyń osyndai ótinishteri úshin belgilengen talap qoiý merzimi 3 jyldan 5 jylǵa deiin ulǵaityldy. Biraq bul ereje tek 2025 jyldyń 31 jeltoqsanyna deiin qoldanylady, óitkeni 2026 jyldyń 1 qańtarynan bastap jańa Salyq kodeksi kúshine enedi. Onda JTS-ty qaitarý úshin kózdelgen merzim – 3 jyl. Sondyqtan JTS qaitarýǵa quqyǵy bar adamdarǵa qujattaryn 2025 jyly tapsyryp úlgerý týraly keńes beremiz.

6) JTS-ty qaita eseptep, qaitaryp alýǵa kimniń quqyǵy bar?

Salyq salynatyn tabys pen JTS-ty qaita esepteýge quqyǵy bar jeke tulǵalardyń tizbesi qoldanystaǵy Salyq kodeksinde aiqyndalǵan. Bul birinshi, ekinshi nemese úshinshi toptaǵy múgedekter, múgedek balalardyń ata-analarynyń nemese qamqorshylarynyń biri, bala asyrap alýshylardyń biri, jetim balalardyń asyrap alýshy ata-analary, soǵys ardagerleri jáne basqa sanattar. Mundai azamattardyń tolyq tizbesi Salyq kodeksiniń 346-babynda kórsetilgen. JTS qaitarýǵa qajetti qujattardy berý merzimi úsh jyldan bes jylǵa deiin uzartyldy. Alaida, ol 2025 jyldyń 31 jeltoqsanynda aiaqtalady, óitkeni 1 qańtardan bastap jańa Salyq kodeksi kúshine enedi. Sondyqtan BJZQ-nyń jaqyn jerdegi filialyna baryp, ótinishińiz pen qajetti qujattardy tapsyrý qajet. Qaita eseptelgennen keiin aqsha sizdiń zeinetaqy shotyńyzǵa qaitarylady.

7) Eger birjolǵy zeinetaqy tólemderin alǵan kezde keiinge qaldyrylǵan JTS tańdalsa, 2026 jyldan bastap JTS-tyń joiylýyna bailanysty zeinetaqy jinaqtary osy somaǵa ulǵaia ma?

2026 jylǵy 1 qańtardan bastap QR jańa Salyq kodeksiniń engizilýine bailanysty:

• alýshy Qazaqstan Respýblikasynyń rezidenti bolsa, JTS zeinetaqy tólemderiniń barlyq túrlerinen ustalmaidy, onyń ishinde BZT da bar.

• Ózgerister sondai-aq 2026 jylǵy 1 qańtardan bastap turǵyn úige/emdelýge alynǵan BZT-dan zeinetkerlikke shyqqanǵa deiin keiinge qaldyrylǵan salyqtar boiynsha mindettemelerdiń kúshin joiýdy qamtidy. Biraq biýdjetke buryn tólengen salyqtardy qaitarý kózdelmegen. 

Alaida keiinge qaldyrylǵan JTS-tyń kúshin joiý – alýǵa bolatyn qoljetimdi somany qosa alǵanda, MZJ/MKZJ esebinen zeinetaqy jinaqtary somasynyń ulǵaiýy degen sóz emes. Bul keiinge qaldyrylǵan JTS somasy esepten shyǵarylatynyn jáne salymshynyń JTS boiynsha memleket aldynda bereshegi bolmaitynyn bildiredi.

Esterińizge sala keteiik, 2026 jylǵy 1 qańtarǵa deiin BZT alý kezinde JTS ustap qalýdyń eki tásili qoldanylady: BZT alǵan kezde birden tóleý jáne zeinetaqy alǵanǵa deiin keiinge qaldyrý (barlyq paidalanylatyn zeinetaqy jinaqtarynyń 10%-y alýshy zeinetkerlikke shyqqannan keiin ustalady. Bul rette salyq somasy teń bólikterge bólinedi jáne 16 jyldan aspaityn merzim ishinde alýshynyń ai saiynǵy zeinetaqy tólemderinen shegeriledi). JTS-ty qalai ustaý kerektigin ýákiletti operatorǵa ótinish bergen kezde BZT alýshy ǵana sheshedi.