Gonkong tumaýy – tynys alý joldarynyń aýrýy, arnaiy gripp virýsynyń serotipi H3N2 týyndatatyn infektsiia. Alǵash ret bul pandemiia XX ǵasyrdyń ekinshi jartysynda paida bolǵan, al qazir sýyq mezgilde jyl saiyn bul aýrýdyń órshýin baiqaýǵa bolady. Gonkong tumaýy jaily ne bilý kerek? Tolyǵyraq Dalanews.kz materialynda.
Gonkong tumaýy degen ne?
Gonkong tumaýy (H3N2) – A tipti virýs týyndatatyn infektsiia. Bul virýs janýarlar, qustar jáne adamdar arasynda kezdesetin infektsiialyq agentterdiń gibridi bolyp tabylady. H3N2 tumaýy B tipimen salystyrǵanda aýyr túrde ótedi jáne jii asqynýlar týdyrady.
Alǵashqy pandemiia 1968 jyly Gonkongta bastalyp, eki jyl ishinde basqa elderge tarady. Bul virýs aziialyq H2N2 virýsynan mýtatsiia arqyly paida bolǵan.
Gonkongtyq tumaýdyń erekshelikteri:
-
Jii kezdesedi: Sońǵy 20 jyldaǵy respiratorlyq aýrýlardyń kópshiliginde H3N2 virýsy qatysady.
-
Basymdyq: Basqa gripp túrlerimen qatar órship tursa, H3N2 juqtyrý qaýpi joǵary.
-
Mýtatsiia: Virýs únemi ózgerip, vaktsinaǵa tózimdi bolady.
Sondyqtan infektsionister ony «óte qaýipti» dep sanaidy.
Qaýip tobyna kimder jatady?
-
Qart kisiler;
-
2 jasqa deiingi balalar;
-
Júkti áielder;
-
Sozylmaly aýrýlary bar adamdar (ókpe, júrek, búirek, qan, endokrindik buzylystar).
Bul toptaǵy adamdarda aýrý aýyr ótedi jáne asqynýlar jii kezdesedi.
Gonkong tumaýynyń belgileri
Inkýbatsiialyq kezeń – 1–2 kún. Bastapqy belgileri:
-
Joǵary temperatýra (39°S jáne odan joǵary);
-
Álsizdik, bas aýyrýy, bulshyqet, kóz jáne bel aimaǵynyń aýyrýy;
-
Júrek ainý.
Sodan keiin tynys alý joldarynyń qabynýy baiqalady:
-
Murynnyń bitelýi, kóp shyrysh bóliný;
-
Tamaqtyń qyzarýy, aýyrsynýy, qyshýy;
-
Qurǵaq jótel.
Keide as qorytý joldary da buzylady: ishtiń aýyrýy, diareia, qusý. Aýrýdyń aýyr kezeńi 3–4 kúnge sozylady.
Diagnostika
Aýrý belgileri baiqalsa, dereý dárigerge qaralý qajet. Diagnoz naýqastyń shaǵymdary men qaralýy arqyly jáne laboratoriialyq zertteý (keide aýrýhanaǵa túskende nemese qaýipti topta bolǵanda qajet) arqyly qoiylady.
Qosymsha zertteýler: rentgen, pýlsoksimetriia, spirometriia, qan jáne zár analizi, bakteriologiialyq zertteý, PTsR, EKG, EhoKG.
Eger ýaqytyly emdelmese, asqynýlarǵa ákelýi múmkin.
Jii kezdesetin asqynýlar:
-
Otit (qulaq qabynýy);
-
Sinýsit (muryn qýysynyń qabynýy);
-
Bakterialdy rinofaringit.
Sondai-aq aýyr patologiialar bolýy múmkin:
-
Pnevmoniia;
-
Meningoentsefalit;
-
Miokardit;
-
Ómirge qaýipti jaǵdailar: respiratorlyq distress-sindrom, septikalyq shok, ótkir tynys jetispeýshilik, mi isinýi.
Keiingi kezeńde baýyr, búirek, endokrindik júie jáne uiqy beziniń jumysy buzylýy múmkin.
Gonkong tumaýyn qalai aldyn alýǵa bolady?
Vaktsinatsiia – eń tiimdi ádis. Ol tolyq qorǵanys bermese de, aýrýdy jeńildetip, asqynýdy azaitady.
Virýsqa qarsy preparattar profilaktikalyq nemese bailanys bolǵannan keiin qoldanylady.
Qosymsha aldyn alý sharalary:
-
Adam kóp jinalatyn oryndarǵa barmaý;
-
Sýyqtan, kúizelisten saqtaný;
-
Immýnitetti kúsheitý: durys tamaqtaný, dárýmender, sport.
Eskertý: Bul material tek tanymdyq sipatta berilgen. Óz densaýlyǵyńyzǵa qatysty naqty keńes alý úshin mindetti túrde dárigerge qaralý qajet.
