Qazaqstanda eldiń damýyna kún saiyn úles qosyp júrgen qarapaiym eńbekkerlerge erekshe nazar aýdarylyp, olardyń eńbegi baǵalana bastady. Sebebi ústimizdegi jyly Qazaqstanda 500-den astam jumysshy men 130-nan astam ustaz memlekettik marapatqa ie boldy. Sonymen qatar qurmetke ie bolǵan memleket azamattarynyń arasynda 80-nen astam ǵalym jáne 100-den astam qutqarýshy men erikti bar.
Mamandardyń aitýynsha, eńbek adamynyń mańyzy men eńbekke degen qurmettiń artýy – qoǵamnyń damýynyń negizi. Sol sebepten olardy memleket tarapynan marapattaý júiesi eńbekkerlerdiń eńbegin baǵalap, olardyń qoǵamdaǵy rólin arttyrady. Osy arqyly eńbek adamyn yntalandyrýǵa, eńbekke degen jaýapkershilikti arttyrýǵa bolady.
«Myna Respýblika kúniniń ózi Toqaev kelgennen keiin qaitadan qalypqa keldi ǵoi. Respýblika kúninen Qazaqstanda úlken mereke joq. Sońǵy kezde memlekettik marapatpen Qazaqstannyń barlyq azamattary marapattalyp jatyr. Jaqynda, sol Respýblika kúni Almaty qalasynyń ákimi prezidenttiń marapatyn jurtqa úlestirdi, sonyń ishinde tramvaishylar, sondai-aq jylý júiesinde jumys isteitin adamdar, qarapaiym muǵalimder.
Úlken, úlken marapattar alyp jatyr. «Eńbek eri» ataǵyn biyl eki muǵalim aldy. Bul úlken nárse ǵoi, sondyqtan biyl taǵy bir jańalyq - «Meditsina salasynda eńbek sińirgen qairatker» degen úlken ataq berilip otyr. Munyń bári adamǵa stimýl beredi, adamnyń jumys isteýine, jalpy ómirge kózqarasyn ózgertedi, óitkeni memleket bireýdi yqylaspen marapattasa, odan artyq qandai baqyt bolady?! Sondyqtan bizdiń qazirgi ádiletti Qazaqstanda jasalyp jatqan jaqsylyqtardyń bir parasy – osy bizdiń memlekettik nagradalar dep esepteimin»,- deidi Qazaqstan jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Mereke Qulkenov.
Jazýshynyń pikirinshe, eńbek adamynyń jetistikterin atap ótý, olardy marapattaý arqyly memleket qoǵamǵa olardyń qajyrly eńbegin tanytyp, yntymaqtastyqty nyǵaitady. Marapat alǵan adam tek jeke jetistikke ie bolyp qana qoimai, óz orta¬synda úlgi bolyp, basqalardy da jumysqa yntalandyrady. Eńbekqor azamattardy qurmetteý, olardy nagradtaý – elimizdiń ál-aýqatyn arttyrýǵa, eńbek mádenietin damytýǵa yqpal etedi.
Esterińizge sala ketsek,Ulttyq mereke – Respýblika kúni qarsańynda Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyń Jarlyǵymen Qazaqstannyń áleýmettik-ekonomikalyq jáne mádeni damýyna, halyqtar arasyndaǵy dostyq pen yntymaqty nyǵaitýǵa qosqan eleýli úlesi men belsendi qoǵamdyq qyzmeti úshin bir top azamat memlekettik nagradalarmen marapattalǵan bolatyn. Olardyń qatarynda bilim berý, densaýlyq saqtaý, mádeniet jáne ǵylym qairatkerleri, óndiris, biznes salalarynyń kórnekti ókilderi, depýtattar, memlekettik jáne quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri, áskeri qyzmetshiler, sportshylar jáne eńbek ardagerleri bar.
«Qazaqstannyń Eńbek Eri» ataǵy otandyq ǵylymdy damytýdaǵy airyqsha jetistikteri, sondai-aq qoǵamdyq qyzmettegi asa úzdik eńbegi úshin Prezident janyndaǵy Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq ǵylym akademiiasynyń vitse-prezidenti Asqar Jumadildaevqa berildi. Akademik Astanaǵa barǵanyn bylai eske aldy.
«Osy barǵanda aitty Akademiiadan: «Baryp qait, seni «Qurmet» ordenine usyndyq», - dedi ǵoi. "E, bopty, biraq jastarmen jaǵalasyp, oǵan uiat emes pe, 70-ke keldik qoi", - dedim. «Joq, bar», - dedi. "Kishkene basqasy bolmai ma?" - desem, sóitsem mende eshqandai orden joq eken. Bul meniń birinshi ordenim eken. Zań boiynsha, sen aldymen «Qurmetten» bastaýyń kerek eken. «Bismillasy – «Qurmet» bolady eken», - men ony bilmeppin. Sodan tańerteń keldim, Astana degen Almatydan propýsk kóbeiip ketipti ǵoi, keńeiip jatyrmyz. Keptelis... Sumdyq keptelis, taksi shaqyrsam kelmeidi. Stýdentter tanyp, avtobýsqa otyrǵyzyp jiberdi. Sodan avtobýsqa otyryp kelsem,bir saǵat júripin. Sodan ebin taýyp jettim. Shyryldap qoimaidy telefon: «Oibai da oibai, qaida júrsiń, qazir kelýin kerek!». Taǵy shyryldap qoimaidy: «Oibai da oibai, aǵa, sen osynda bálenbai orden alypsyń ǵoi»,- dep. Ái men, qaljyńdap otyrǵan shyǵar dedim da, bopty, rahmet dep qoiamyn ǵoi»,- deidi Asqar Jumadildaev.
Eńbek adamdarynyń qoǵamdaǵy rólin baǵalai otyryp, olarǵa qurmet kórsetip, marapattaý sharalarynyń júrgizilip jatqanyna qýanysh bildiretin azamattar az emes. Bul sharalar eńbekkerlerdiń qajyrly eńbegin, tabandylyǵyn jáne qoǵamǵa qosqan úlesin joǵary baǵalaitynymyzdy kórsetedi. Mundai qurmet pen marapattar eńbek adamynyń moraldyq turǵydan kóterilip, yntalanýyna yqpal etedi, bul óz kezeginde elimizdiń áleýmettik-ekonomikalyq damýyna oń áserin tigizedi. Elimizdiń bolashaǵy úshin eńbek etken azamattardy qoldap, olardyń jetistikterin atap ótýdiń mańyzy zor.
«Biyl buqara halyqty elep, marapattap jatyr. Ony kórip jatyrmyn, muǵalimder men dárigerlerdi, arasynda qarap qoiamyn. «Zvezdapad», «Medalipad» dep aityp jatyr ǵoi...))), «marapattalmaǵan adamdar qaldy ma?» dep aitatyndar da bar. Bireýdiń qýanyshyna qýaný kerek qoi. Aldyma, endi bul beker emes shyǵar dep oilaimyn. Sondyqtan osy qazir qarapaiym adamdardy, osyndai jai jumys isteitinderdi, kózge kórinbeitin depýtat emes, eshqandai bedeli joq adamdardy joǵary kóterip, olardyń eńbekterin baǵalaýymyz kerek. Onsyz bolmaidy! Bul óte quptaityn nárse!»,- deidi «Sitýativnyi kazahskii. Dialogi» kitabynyń avtory Qanat Tasybekov.
Eńbek adamdaryna kórsetilip jatqan qurmettiń qoǵamdaǵy ózgeristerdiń aiqyn kórsetkishi ekenin aityp júrgender bar. Azamattar eldiń damýyndaǵy oń betalystardy eńbekkerlerdi qoldap, olardyń qajyrly eńbegin baǵalaýdan baiqap otyr. Bul ózgerister eldiń áleýmettik ahýalynda da, adamdardyń kózqarasynda da úlken oryn alýda. Eńbek adamdarynyń mártebesiniń ósýi – olardyń qoǵamdaǵy rólin moiyndaýdyń jáne el damýyna qosqan úlesin baǵalaýdyń belgisi. Kópshilik osy úrdisterdiń elimizdi jańa deńgeige kóteretinine senedi.
«Elimizde úlken ózgerister júrip jatyr. Bir qaraǵanda baiqalmaityn siiaqty kóringenmen, tereńirek úńilsek, olardyń qoǵamǵa tigizip jatqan áseri anyq seziledi. Máselen, jergilikti jerlerde baqylaýdyń kúsheiip jatqanyn, adamdarda jaýapkershiliktiń artyp jatqanyn jáne óz isin biletin mamandardyń kóbeiip jatqanyn baiqaimyz. Toqaev eńbek adamyn alǵa shyǵarýdy tapsyrǵanǵa deiin, men týǵan Nura aýdanymda sharýashylyǵyn qulatpai ustap qalǵan birneshe azamatty kórdim. Ainalasynda bári quldyrasa da, olar óz sharýashylyǵyn saqtap qaldy. Jaqynda solardyń biri – «Qazaqstannyń Eńbek Eri» ataǵyna ie boldy.
Bul – «Shahterskoe» JShS direktory Georgii Prokop. Ol basqaratyn seriktestik Qaraǵandy oblysyndaǵy eń myqty sharýashylyqtardyń biri, kóptegen sharýashylyqtar men tipti respýblikany qajetti tuqymmen qamtamasyz etip keledi. Nura aýdany Qaraǵandy oblysynyń dál ortasynda ornalasqan. Bir kezderi bul óńirde júzdegen gektar egistik, myńdaǵan iri qara mal men qoi bolǵan. Táýelsizdik jyldarynda aýdan óz pozitsiialaryn joǵaltyp aldy, biraq búgin birneshe entýziastardyń arqasynda qaitadan jandana bastady. Osy entýziastardyń biri – Qanat Otarbaev. Ol «Nura» sovhozynda dúniege kelip, ósken.
Tselinograd aýylsharýashylyq institýtyn bitirgen soń, kórshi sharýashylyqta jumys istedi. 1999 jyly týǵan aýylyna oralǵanda, mańaidyń tozyp ketkenin kórip, aýyldy óz kúshterimen jańǵyrtýǵa kiristi, aktsionerlik qoǵamnyń tehnikasyn paidalana otyryp, qoqystan tazartty. Qazaqstanda mundai adamdar kóp. Men osyndai adamdar týraly kóbirek aitý kerek dep oilaimyn. Toqaev myrza qazir eńbek adamdaryn marapattap jatqany – bul kóp nárseni bildiredi, jáne bul óte jaqsy!»,- deidi saiasattanýshy Aigúl Omarova.
Gúlmira Syzdyqqyzy
