24 naýryz – Dúnıejúzilik týberkýlezge qarsy kúres kúnine oraı ótetin aılyq aıasynda Óńirlik komýnıkasıalar qyzmetinde baspasóz konferensıasy bolyp ótti. Bıyl Qazaqstandaǵy naýqan «Biz týberkýlezdi jeńemiz! Qazaqstan kósh basynda. Inovasıa men halyqtyń kúshi» degen uran aıasynda ótpek. QR Ulttyq ftızıopýlmonologıa ǵylymı ortalyǵynyń dırektory Málik Ádenovtyń aıtýynsha, sońǵy úsh jylda respýblıkada týberkýlezben syrqattaný, ólim-jitim men aýrýdyń taralý kórsetkishi edáýir tómendeı bastaǵan, emdeý men dıagnostıka da halyqaralyq standartqa saı keledi, dep habarlaıdy Dalanews.kz.

Qyzmettiń derekterine sáıkes, 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha týberkýlezben syrqattaný 9,9%-ǵa tómendep, 100 myń turǵynǵa shaqqanda 30,1 boldy (2024 jyly – 33,4). 2025 jyly 6 130 jańa týberkýlez jaǵdaıy tirkeldi (2024 jyly – 6 740 jaǵdaı). Qazaqstan Respýblıkasy boıynsha týberkýlezdiń taralý kórsetkishi 12,8%-ǵa tómendep, 100 myń turǵynǵa shaqqanda 38,9-dy kórsetti (2024 jyly – 44,6).

Týberkýlezden bolatyn ólim-jitim kórsetkishi 10,0%-ǵa azaıyp, 100 myń turǵynǵa shaqqanda 0,9 boldy (2024 jyly – 1,0).

0–17 jas aralyǵyndaǵy balalar arasynda týberkýlezben aýyrý kórsetkishi 11,8%-ǵa tómendep, 100 myń balaǵa shaqqanda 7,5-ti kórsetti (2024 jyly – 8,5). 2025 jyly Qazaqstan Respýblıkasynda týberkýlezden qaıtys bolǵan 0–17 jas aralyǵyndaǵy balalardyń ólimi tirkelgen joq.

«Týberkýlez – aýa-tamshy jolymen beriletin juqpaly aýrý. Alaıda der kezinde anyqtalyp, durys em júrgizilgen jaǵdaıda tolyq jazylady. Memleket týberkýlezge qarsy qyzmetke saıası qoldaý kórsetedi, bul QR “Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly” Kodeksinde bekitilgen. Barlyq emdeý hattamalary DDU usynymdaryna sáıkestendirilgen», – dedi Málik Ádenov.

Ol búkil el boıynsha medısınalyq-sanıtarıalyq alǵashqy kómek deńgeıinde PTR qoldaný arqyly týberkýlezdi jáne onyń dárige tózimdi túrlerin anyqtaýdyń eń jańa jedel ádisteri engizilgenin atap ótti. Týberkýlez bar-joǵyn, sonyń ishinde týberkýlezge qarsy negizgi dárilerge sezimtaldyqty qosa alǵanda, eki saǵat ishinde dál anyqtaýǵa bolady. Óńirlik ftızıopýlmonologıa ortalyqtary barlyq halyqaralyq standartqa saı zerthanalyq ádistermen 100% qamtamasyz etilgen, Ulttyq referens-zerthanada tolyq genomdy sekvenırleý engizilgen. Týberkýlez ınfeksıasyn dıagnostıkalaý úshin Mantý synamasy, Dıaskıntest pen kvantıferon synamasy (IGRA) qoldanylady. Barlyq óńir osyndaı synamalardy jasaýǵa qajet  jabdyqtarmen qamtamasyz etilgen.

«Biz qazir erte anyqtaýǵa tyrysamyz. Naýqastyń dıagnozy neǵurlym erte anyqtalsa, soǵurlym tıimdi em erterek bastalyp, ınfeksıanyń taralý qaýpi de tómendeıdi. Biz molekýlárly-genetıkalyq ádisterdi belsendi engizip, zerthanalyq qyzmetti kúsheıtip jatyrmyz. Bul shara jaǵdaıdy baqylaýda ustaýǵa múmkindik beredi», – dedi Málik Ádenov.

Qazaqstanda halyqtyń túıtkildi jáne osal toptary arasynda flúorografıalyq skrınıng, sondaı-aq balalar arasynda týberkýlındi dıagnostıka jalǵasyp jatyr. Aldyn alýdyń mańyzdy bóligi – BSJ vaksınasy. 2025 jyly 330 397 jańa týǵan náresteniń 312 155-i (94,3%) perzenthanalarda egildi, qosymsha 6 804 bala medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómek mekemelerinde  ekpe aldy. Bir jasqa deıingi balalardyń 96%-dan astamy vaksına aldy. al DDU standarty – keminde 95%. Zertteýge sáıkes, egilgen balalar týberkýlezben 15 ese sırek aýyryp, aýrýdy jeńil ótkeredi.

Týberkýlez ınfeksıasynyń profılaktıkalyq eminińń kólemi edáýir ulǵaıdy. 2025 jyly ony 15 427 adam aldy, bul 2023 jylmen salystyrǵanda 58,4%-ǵa kóp. Eresekter arasynda profılaktıkalyq emmen qamtý 113,6%-ǵa, balalar arasynda 26,2%-ǵa artty. Uzaqtyǵy bir aıdan úsh aıǵa deıingi qysqa merzimdi jańa profılaktıkalyq emdeý rejımderi, onyń ishinde «Rıfapentın» dárisi qoldanylyp jatyr. Profılaktıkalyq emniń tıimdiligi 90%-dan asty.

«Profılaktıkalyq em – aýrýmen kúrestegi strategıalyq quralymyz. Ásirese eresekter arasynda profılaktıkalyq emmen qamtýdyń aıtarlyqtaı artqanyn kórip otyrmyz. Emniń qysqa rejımderi emdelýshiler úshin yńǵaıly jáne olarǵa emge beıilin  arttyrady. Bul – týberkýlez ınfeksıasynyń órshýiniń aldyn alýǵa qosqan úles», – dep atap ótti ortalyq dırektory.

Málik Ádenovtiń aıtýynsha, elde dárige jáne dáriniń kóp túrine tózimdi týberkýlezdi qosa alǵanda, barlyq emdelýshi úshin týberkýlezge qarsy dári-dármek tegin ári qoljetimdi. Búginde dárisi men emin kútip otyrǵan naýqas joq.  Ineksıalyq dárilerdi qoldaný tolyq toqtatyldy, bul emge beıildilikti arttyrady. Dárige tózimdi týberkýlezdi emdeý merzimi DDU usynymdaryna sáıkes 24 aıdan 9–12 aıǵa deıin qysqartyldy, al 2024 jyldan bastap buryn 18 aıǵa deıin sozylatyn emdi almastyrǵan «Pretomanıd» preparaty qoldanylatyn jańa alty aılyq rejım engizildi.

2025 jyly dárige sezimtal týberkýlezdi emdeý tıimdiligi 90,5% boldy (DDU standarty – keminde 90%), dárige tózimdi túrlerinde – 85,3% (standart – keminde 85%). Alty aılyq BPaL rejımi 100% tıimdiligin kórsetti, BPaLM – 94,2%; toǵyz–on eki aılyq rejımderdiń tıimdiligi – 83,3%-dan 87%-ǵa deıin, bul DDU standarttarynan joǵary.

Ambýlatorıalyq emdeý úshin elde eki myńnan astam kabınet tikeleı baqylanatyn emge jaraqtandyrylǵan. Byltyrǵy jyldyń  qorytyndysy boıynsha ambýlatorıalyq em qabyldap jatqan 5 708 emdelýshiniń 57,9%-y tikeleı baqylanatyn em kabınetterinde, 39,2%-y smartfon arqyly beınebaqylaý rejıminde em alǵan. Sondaı aq emniń kúndizgi stasıonardaǵy, úıdegi jáne  mobıldi brıgadalar kómegimen júzege asatyn túrleri qoldanylady. Emdeý barysy týraly barlyq aqparat «Dárimen qamtamasyz etý» jáne «TNUT» aqparattyq júıelerinde tirkeledi.

Sońǵy jyldary týberkýlezben aýyratyn naýqastardy áleýmettik qoldaýǵa erekshe nazar aýdarylyp keledi. 2025 jyly naýqastardyń 95%-dan astamy 2,2 mlrd teńge somasynda áleýmettik kómek aldy, bul týberkýlezge qarsy uıymdar búdjetiniń 5,2%-yna teń soma. Odan bólek emdelýshilerdiń  bank kartalaryna aqsha aýdarý, azyq-túlik satyp alyp berý, ystyq tamaq pen jol shyǵyndaryn óteý túrinde áleýmettik qoldaý kórsetiledi.

«Týberkýlezden emdelip jatqan adam memleket pen qoǵamnyń qoldaýyn sezinýi kerek. Áleýmettik tólemder men qarjylyq qoldaý, súıemeldeý emge beıildilikti saqtaýǵa jáne emdi úzý syn-qaterin azaıtýǵa kómektesedi. Bul baǵytta biz jergilikti atqarýshy organdarmen jáne úkimettik emes uıymdarmen belsendi jumys isteımiz», – dedi Málik Ádenov.

2026 jyly týberkýlezge qarsy qyzmet ulttyq aqparattyq júıelerdi, qashyqtan monıtorıń pen baǵalaý jasaýmen baılanysty sheshimderin odan ári damytýdy, normatıvtik-quqyqtyq aktilerdi jetildirýdi, sondaı aq aýrýdy erte anyqtaý úshin medısınalyq-sanıtarlyq  alǵashqy kómek jelisi deńgeıinde jasandy ıntellekt engizýdi josparlap otyr. Zerthanalyq dıagnostıkany, tolyq genomdyq sekvenırleý jáne zamanaýı emdeý rejımderin jetildirý, kadrlardy daıarlaý jáne halyqtyń osal toptarymen belsendi jumys jalǵasady.

Spıker atap ótkendeı, týberkýlezdi qoǵamdyq densaýlyq saqtaý máselesi retinde joıý men eldegi bul aýrýmen kúrestegi turaqty oń nátıjeni saqtaý ftızıopýlmonologıa salasynyń basty mindeti bolyp qala beredi.