24 naýryz – Dúniejúzilik týberkýlezge qarsy kúres kúnine orai ótetin ailyq aiasynda Óńirlik kommýnikatsiialar qyzmetinde baspasóz konferentsiiasy bolyp ótti. Biyl Qazaqstandaǵy naýqan «Biz týberkýlezdi jeńemiz! Qazaqstan kósh basynda. Innovatsiia men halyqtyń kúshi» degen uran aiasynda ótpek. QR Ulttyq ftiziopýlmonologiia ǵylymi ortalyǵynyń direktory Málik Ádenovtyń aitýynsha, sońǵy úsh jylda respýblikada týberkýlezben syrqattaný, ólim-jitim men aýrýdyń taralý kórsetkishi edáýir tómendei bastaǵan, emdeý men diagnostika da halyqaralyq standartqa sai keledi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Qyzmettiń derekterine sáikes, 2025 jyldyń qorytyndysy boiynsha týberkýlezben syrqattaný 9,9%-ǵa tómendep, 100 myń turǵynǵa shaqqanda 30,1 boldy (2024 jyly – 33,4). 2025 jyly 6 130 jańa týberkýlez jaǵdaiy tirkeldi (2024 jyly – 6 740 jaǵdai). Qazaqstan Respýblikasy boiynsha týberkýlezdiń taralý kórsetkishi 12,8%-ǵa tómendep, 100 myń turǵynǵa shaqqanda 38,9-dy kórsetti (2024 jyly – 44,6).
Týberkýlezden bolatyn ólim-jitim kórsetkishi 10,0%-ǵa azaiyp, 100 myń turǵynǵa shaqqanda 0,9 boldy (2024 jyly – 1,0).
0–17 jas aralyǵyndaǵy balalar arasynda týberkýlezben aýyrý kórsetkishi 11,8%-ǵa tómendep, 100 myń balaǵa shaqqanda 7,5-ti kórsetti (2024 jyly – 8,5). 2025 jyly Qazaqstan Respýblikasynda týberkýlezden qaitys bolǵan 0–17 jas aralyǵyndaǵy balalardyń ólimi tirkelgen joq.
«Týberkýlez – aýa-tamshy jolymen beriletin juqpaly aýrý. Alaida der kezinde anyqtalyp, durys em júrgizilgen jaǵdaida tolyq jazylady. Memleket týberkýlezge qarsy qyzmetke saiasi qoldaý kórsetedi, bul QR “Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júiesi týraly” Kodeksinde bekitilgen. Barlyq emdeý hattamalary DDU usynymdaryna sáikestendirilgen», – dedi Málik Ádenov.
Ol búkil el boiynsha meditsinalyq-sanitariialyq alǵashqy kómek deńgeiinde PTR qoldaný arqyly týberkýlezdi jáne onyń dárige tózimdi túrlerin anyqtaýdyń eń jańa jedel ádisteri engizilgenin atap ótti. Týberkýlez bar-joǵyn, sonyń ishinde týberkýlezge qarsy negizgi dárilerge sezimtaldyqty qosa alǵanda, eki saǵat ishinde dál anyqtaýǵa bolady. Óńirlik ftiziopýlmonologiia ortalyqtary barlyq halyqaralyq standartqa sai zerthanalyq ádistermen 100% qamtamasyz etilgen, Ulttyq referens-zerthanada tolyq genomdy sekvenirleý engizilgen. Týberkýlez infektsiiasyn diagnostikalaý úshin Mantý synamasy, Diaskintest pen kvantiferon synamasy (IGRA) qoldanylady. Barlyq óńir osyndai synamalardy jasaýǵa qajet jabdyqtarmen qamtamasyz etilgen.
«Biz qazir erte anyqtaýǵa tyrysamyz. Naýqastyń diagnozy neǵurlym erte anyqtalsa, soǵurlym tiimdi em erterek bastalyp, infektsiianyń taralý qaýpi de tómendeidi. Biz molekýliarly-genetikalyq ádisterdi belsendi engizip, zerthanalyq qyzmetti kúsheitip jatyrmyz. Bul shara jaǵdaidy baqylaýda ustaýǵa múmkindik beredi», – dedi Málik Ádenov.
Qazaqstanda halyqtyń túitkildi jáne osal toptary arasynda fliýorografiialyq skrining, sondai-aq balalar arasynda týberkýlindi diagnostika jalǵasyp jatyr. Aldyn alýdyń mańyzdy bóligi – BTsJ vaktsinasy. 2025 jyly 330 397 jańa týǵan náresteniń 312 155-i (94,3%) perzenthanalarda egildi, qosymsha 6 804 bala meditsinalyq-sanitarlyq alǵashqy kómek mekemelerinde ekpe aldy. Bir jasqa deiingi balalardyń 96%-dan astamy vaktsina aldy. al DDU standarty – keminde 95%. Zertteýge sáikes, egilgen balalar týberkýlezben 15 ese sirek aýyryp, aýrýdy jeńil ótkeredi.
Týberkýlez infektsiiasynyń profilaktikalyq eminińń kólemi edáýir ulǵaidy. 2025 jyly ony 15 427 adam aldy, bul 2023 jylmen salystyrǵanda 58,4%-ǵa kóp. Eresekter arasynda profilaktikalyq emmen qamtý 113,6%-ǵa, balalar arasynda 26,2%-ǵa artty. Uzaqtyǵy bir aidan úsh aiǵa deiingi qysqa merzimdi jańa profilaktikalyq emdeý rejimderi, onyń ishinde «Rifapentin» dárisi qoldanylyp jatyr. Profilaktikalyq emniń tiimdiligi 90%-dan asty.
«Profilaktikalyq em – aýrýmen kúrestegi strategiialyq quralymyz. Ásirese eresekter arasynda profilaktikalyq emmen qamtýdyń aitarlyqtai artqanyn kórip otyrmyz. Emniń qysqa rejimderi emdelýshiler úshin yńǵaily jáne olarǵa emge beiilin arttyrady. Bul – týberkýlez infektsiiasynyń órshýiniń aldyn alýǵa qosqan úles», – dep atap ótti ortalyq direktory.
Málik Ádenovtiń aitýynsha, elde dárige jáne dáriniń kóp túrine tózimdi týberkýlezdi qosa alǵanda, barlyq emdelýshi úshin týberkýlezge qarsy dári-dármek tegin ári qoljetimdi. Búginde dárisi men emin kútip otyrǵan naýqas joq. Inektsiialyq dárilerdi qoldaný tolyq toqtatyldy, bul emge beiildilikti arttyrady. Dárige tózimdi týberkýlezdi emdeý merzimi DDU usynymdaryna sáikes 24 aidan 9–12 aiǵa deiin qysqartyldy, al 2024 jyldan bastap buryn 18 aiǵa deiin sozylatyn emdi almastyrǵan «Pretomanid» preparaty qoldanylatyn jańa alty ailyq rejim engizildi.
2025 jyly dárige sezimtal týberkýlezdi emdeý tiimdiligi 90,5% boldy (DDU standarty – keminde 90%), dárige tózimdi túrlerinde – 85,3% (standart – keminde 85%). Alty ailyq BPaL rejimi 100% tiimdiligin kórsetti, BPaLM – 94,2%; toǵyz–on eki ailyq rejimderdiń tiimdiligi – 83,3%-dan 87%-ǵa deiin, bul DDU standarttarynan joǵary.
Ambýlatoriialyq emdeý úshin elde eki myńnan astam kabinet tikelei baqylanatyn emge jaraqtandyrylǵan. Byltyrǵy jyldyń qorytyndysy boiynsha ambýlatoriialyq em qabyldap jatqan 5 708 emdelýshiniń 57,9%-y tikelei baqylanatyn em kabinetterinde, 39,2%-y smartfon arqyly beinebaqylaý rejiminde em alǵan. Sondai aq emniń kúndizgi statsionardaǵy, úidegi jáne mobildi brigadalar kómegimen júzege asatyn túrleri qoldanylady. Emdeý barysy týraly barlyq aqparat «Dárimen qamtamasyz etý» jáne «TNUT» aqparattyq júielerinde tirkeledi.
Sońǵy jyldary týberkýlezben aýyratyn naýqastardy áleýmettik qoldaýǵa erekshe nazar aýdarylyp keledi. 2025 jyly naýqastardyń 95%-dan astamy 2,2 mlrd teńge somasynda áleýmettik kómek aldy, bul týberkýlezge qarsy uiymdar biýdjetiniń 5,2%-yna teń soma. Odan bólek emdelýshilerdiń bank kartalaryna aqsha aýdarý, azyq-túlik satyp alyp berý, ystyq tamaq pen jol shyǵyndaryn óteý túrinde áleýmettik qoldaý kórsetiledi.
«Týberkýlezden emdelip jatqan adam memleket pen qoǵamnyń qoldaýyn sezinýi kerek. Áleýmettik tólemder men qarjylyq qoldaý, súiemeldeý emge beiildilikti saqtaýǵa jáne emdi úzý syn-qaterin azaitýǵa kómektesedi. Bul baǵytta biz jergilikti atqarýshy organdarmen jáne úkimettik emes uiymdarmen belsendi jumys isteimiz», – dedi Málik Ádenov.
2026 jyly týberkýlezge qarsy qyzmet ulttyq aqparattyq júielerdi, qashyqtan monitoring pen baǵalaý jasaýmen bailanysty sheshimderin odan ári damytýdy, normativtik-quqyqtyq aktilerdi jetildirýdi, sondai aq aýrýdy erte anyqtaý úshin meditsinalyq-sanitarlyq alǵashqy kómek jelisi deńgeiinde jasandy intellekt engizýdi josparlap otyr. Zerthanalyq diagnostikany, tolyq genomdyq sekvenirleý jáne zamanaýi emdeý rejimderin jetildirý, kadrlardy daiarlaý jáne halyqtyń osal toptarymen belsendi jumys jalǵasady.
Spiker atap ótkendei, týberkýlezdi qoǵamdyq densaýlyq saqtaý máselesi retinde joiý men eldegi bul aýrýmen kúrestegi turaqty oń nátijeni saqtaý ftiziopýlmonologiia salasynyń basty mindeti bolyp qala beredi.
