Qazaqstan qarjygerleri qaýymdastyǵy (QQQ) janyndaǵy saraptama ortalyǵy 2024 jyldyń qorytyndysy boiynsha elimizdiń bank sektoryna jasalǵan sholýdy usyndy. Oǵan sáikes, 2024 jyly qazaqstandyq bankter kredit berýdi eki tańbaly ósimmen aiaqtap, oń nátije kórsetti. Alaida, sarapshylar bul rette biyl jaǵdai ózgerýi múmkin ekenin eskertedi. Buǵan infliatsiianyń qaita órshýi jáne soǵan bailanysty bazalyq mólsherlemeniń taǵy joǵarylaý yqtimaldylyǵy túrtki bolýy múmkin, dep jazady Dalanews.kz.
"2024 jyldyń ishinde bankterdiń jalpy ssýdalyq portfeli 20 paiyzǵa artty, bul kórsetkish tipti osy sektordaǵy aktivterdiń ortasha ósiminen (+19,7%) sál asyp tústi. Mundai serpin, negizinen, bizneske beriletin nesie kóleminiń 16,3 paiyzǵa, al halyqqa beriletin tutynýshylyq jáne ózge de bólshek zaimdardyń 23,9 paiyzǵa ulǵaiýymen bailanysty boldy", - deidi QQQ sarapshylary.
Sarapshylardyń aitýynsha, mundai kórsetkishterge birneshe faktor yqpal etken:
- Aldymen Qazaqstan ekonomikasynyń jalpy ósim qarqyny eleýli ról atqardy. 2024 jyly ishki jalpy ónim 4,8 paiyzdyq mejege jetti. Kásiporyndar men shaǵyn biznes sýbektileriniń tabysy orta eseppen 16,8 paiyzǵa ulǵaidy, bul olardyń investitsiialyq jáne ainalym qarajatyna degen suranysyn kúsheitken.
- Sonymen qatar, bankter jańa tsifrlyq sheshimder engizip, nesie rásimdeýdi ońtailandyrdy. Onlain-skoring júieleri burynǵyǵa qaraǵanda kóp klientti qamtýǵa múmkindik berse, ártúrli marketingtik aktsiialar men protsentsiz bólip tóleý usynystary da halyqty nesie alýǵa yntalandyrdy.
- Úkimettiń jeńildetilgen ipotekalyq baǵdarlamalary, eńbekaqynyń 13,1 paiyzǵa ósýi jáne halyq sanynyń tabiǵi ulǵaiýy – barlyǵy da tutynýshylyq nesiege degen qyzyǵýshylyqty arttyrdy. Nátijesinde 300 myńǵa jýyq jańa klient bank sektorynyń qyzmetin tutynýǵa kóshti.
- Jyl boiy bizneske nesie berý stavkalarynyń birtindep tómendeý úrdisi baiqaldy, biraq jyldyń sońyna qarai bazalyq mólsherlemeniń joǵarylaýy keri áserin bere bastady. Onsyz da joǵary mólsherleme kei kezeńderde marketingtik usynystar arqyly jasandy túrde tómendetildi.
- Alaida jalpy júiege kóz salsaq, bankter aktivteriniń kiristiligi de, mindettemeleriniń quny da 2022 jyldan bergi turaqty ósimin toqtatyp, 2024 jyldyń sońynda tómendei bastady. Bul kóbine, naryqtaǵy qatań báseke jáne retteýshi organdardyń engizgen talaptary esebinen oryn aldy.
- Táýekelder deńgeii de belgili bir dárejede azaiǵan. Óitkeni sektor boiynsha NPL úlesi 3,1 paiyzdyń mańaiynda turaqtap tur, al nesie portfeliniń ózi eki tańbaly ósim kórsetti. Sarapshylar sektordaǵy «táýekel baǵasynyń» 6,4 paiyzdan 5,8 paiyzǵa deiin tómendegenin airyqsha atap ótti, buǵan ekonomikanyń turaqty damýy men kásiporyndar jaǵdaiynyń jaqsarýy yqpal etti. Mundai jaǵdai bankterdiń shyǵyn rezervterin azaityp, nesieleý aýqymyn saqtap qalýyna múmkindik berdi. Bul arada qaýymdastyq ókilderi bos ótimdilik kóleminiń joǵary ekenine nazar aýdarady: joǵary ótimdi aktivterdiń úlesi aktivterdiń 29,6 paiyzyna jetken. Demek, naryqta qarjy jetkilikti, bul 2025 jyly da nesie naryǵynyń qarqynyn qoldai alady degen boljamdy kúsheitip otyr.
- Bank mindettemeleriniń negizgi artý kózi – klienttik salymdar (92%) boldy. Halyqtyń jáne kásiporyndardyń kirisi ulǵaiǵandyqtan, bankterge quiylatyn qarajat kólemi de artty. Buǵan qosa, tartymdy mólsherlemeler, salyqtyq jeńildikter jáne kapitaldandyrylatyn syiaqylar áser etti.
- Biznestiń jalpy ósimi, portfelderdiń turaqty sapasy jáne paiyzdyq marja (6,7%) sektor kirisiniń ósýine yqpal etti, bul óz kezeginde onyń kapitaldandyrý deńgeiine (+29,6%) paidaly áser etti.
- Salymdarǵa qosa «uzaq aqshanyń» úlesi de artqany baiqaldy: mysaly, jinaq túrindegi salymdar bir jyl ishinde 1,3 trillion teńgege kóbeidi, al bankterdiń obligatsiialyq mindettemeleri 385 milliard teńgege ulǵaidy. Munyń bári bank júiesine uzaq merzimdi nesieler bere alýǵa qolaily múmkindik týǵyzýy tiis.
- Kiristiń ulǵaiýymen qatar kapitaldandyrýmen salystyrǵanda KTS tólemi boiynsha shyǵystar — 39,2% - ǵa, 324,3 mlrd teńgeden 451,4 mlrd teńgege deiin ulǵaidy. Osyǵan orai, KTS boiynsha respýblikalyq biýdjetke túsetin barlyq túsimderdegi EDB úlesi 8,3% - dan 12,4% - ǵa deiin artty.
- Sektordyń qarjylyq nátijeleri men kapitaldandyrýynyń jaqsarýy reitingtik agenttikterdiń is-áreketterinde de kórinis tapty: 2024 jyly olar bankterdiń reitingterin 13 ese arttyryp, olardyń altaýyndaǵy boljamdardy jaqsarta otyryp, qaita qarady. Sonymen qatar, S & P ekinshi jyl qatarynan bank sektorynyń eldik jáne salalyq táýekelderin baǵalaýda kórsetkishterdi jaqsartty.
Aldaǵy kezeńge qatysty sarapshylar birqatar qaýip-qaterdi de eskerýdi jón sanaidy. Birinshiden, el ishinde infliatsiianyń qaita órshýi jáne soǵan bailanysty bazalyq mólsherlemeniń taǵy joǵarylaýy yqtimal, bul kreditterdiń qunyn ósiredi. Ekinshiden, mindetti rezerv normalarynyń kúsheiýi bankterdiń qolyndaǵy ótimdilikti shekteýi múmkin. Bul óz kezeginde "eń kemi 20 paiyzdyq nesie ósimine" qol jetkizý josparyna kedergi jasaýy ǵajap emes. Buǵan qosa, nesiege júginetin kásiporyndardyń kópshiligi óńdeý ónerkásibi, saýda jáne aýyl sharýashylyǵy salalarynda shoǵyrlanǵany belgili. Bul salalardyń basym bóligi kapital syiymdylyǵy joǵary jáne paiyzdyq mólsherlemege óte sezimtal. Iaǵni nesie stavkalary tym kóterilse, qolǵa alynǵan jobalar keiinge shegerilýi nemese tipti toqtatylýy yqtimal.
Soǵan qaramastan, sarapshylar bank júiesinde áli de ótimdiliktiń jetkilikti ekenin, mundai kólem naryqtyń nesiege degen suranysyn qanaǵattandyrýǵa mol múmkindik beretinin basa aitady. Biýdjet kiristeriniń artýy jáne biznestiń turaqty tabysqa qol jetkizýi bankterdiń depozittik qorjynynyń aýqymyn keńeitýde. Onyń ústine, uzaqmerzimdi resýrs bazasynyń ulǵaiýy (jinaq túrindegi salymdar, obligatsiialar) naryqqa qosymsha serpin bermek. Bul, ásirese, ekonomikanyń aýqymdy investitsiiany qajet etetin salalaryn nesieleý úshin mańyzdy.
"Jalpy alǵanda, 2024 jyly qazaqstandyq bankter kredit berýdi eki tańbaly ósimmen aiaqtap, oń nátije kórsetti. Ekonomikada suranys ta, qarjy institýttarynyń nesie berý daiyndyǵy da artyp otyr. Aldaǵy jyly makroekonomikalyq ahýal, aqsha-nesie saiasaty jáne bank naryǵyndaǵy básekelestik sektordyń damý qarqynyn aiqyndaidy. Ulttyq Banktiń júrgizetin qatań retteý sharalary men bastamalary, mysaly, nesie mólsherlemesin ustap turý ne rezerv normalaryn ózgertý siiaqty tetikter kredit naryǵyna yqpal etpei qoimaidy. Soǵan orai sarapshylar 2025 jyly da nesie aýqymy ósedi dep kútedi, alaida naqty qarqyn bazalyq mólsherleme saiasatyna jáne infliatsiialyq jaǵdaiǵa bailanysty bolmaq", - deidi sarapshylar.
Buǵan deiin saitymyzda "2024 jyly qazaqstandyq tórt banktiń aktsionerleri quramynda aýys-túiis boldy" degen maqala jariialanǵan bolatyn.
